Методика проведения технологического контроля работы сооружений по очистке сточных вод (стр. 14 )

6.11. Өндірістік жағдайларда классикалық денитрификаторға ауаны аэрациялық диффузорлар арқылы беру керек емес, өйткені тіпті шамалы ірі көпіршікті аэрация денитрификациялау процесін бәсеңдетеді.Сонымен бірге анаэробтық лайдың тағыздануы оның әрекет етуін құртады. Сондықтан анаэробтық организмдердің қанағаттанарлық тірлігін қамтамасыз ету үшін лай қоспасы араластырғыштармен араластырылады, осы араластырғыштар лай қоспасын ауаға молайтпау үшін тенктердің түбінде орнатылады. Аэробтық кезеңде ауа жұмсау бойынша аэрацияның талап етілетін қарқындылығы ауа оттегін пайдалану тиімділігі кемінде 15% құраған жағдайда кемінде 8 000–11 000 м3/сағ. құрайды.

Белсенді лайдың регенерациялау пайызының ұлғаюы нитрификациялау процесіне оң әсер етеді. Нитрификациялау-денитрификациялау технологиясын ойдағыдай іске асырған кезде жалпы азотты 80-85% жоюға қол жеткізіледі. Азотты жою тиімділігі едәуір дәрежеде нитрификациялау-денитрификациялаудың қолданылатын схемасына негізделеді, яғни аэотенкаларда аэробтық және анаэробтық кезеңдерін реттілікпен үйлестірудің технологиялық шешіміне негізделеді.

Қолданыстағы құрылыстарда пайдаланылатын неғұрлым кеңінен таралған схема кейіннен нитрификациялап органикалық ластаушы заттардың толығымен қышқылдануын қамтамасыз ететін аэротенктердің әртүрлі дәліздерінде жүзеге асырылады:

нитрификациялаудың аэробтық және анаэробтық аймақтарымен (нитрификаторға ауа диффузорлар арқылы беріледі);

денитрификациялаумен (лай қоспасы батырылған араластырғышпен араластарылады) жүзеге асырылады.

Құрамында азот бар қосылыстарды тереңдетіп жоюдың осы технологиялық схемасын пайдалану кезінде мынадай түсініктерді назарға алған жөн.

Аэробтықтан анаэробтыққа немесе керісінше өту жағдайлары гететрофтық флокул түзейтін бактериялардың тіршілік етуі үшін едәуір күрделі болады.

Аэробтық пен анаэробтық аймақтарды оқшаулау болмаған жағдайда белсенді лайда жіпшелі бактериялардың өсуі мен жинақталуы мүмкін, олар көп болған кезде факультативтік анаэробтар болып табылады және өтпелі жағдайларға (аэробтықтан анаэробтыққа) неғұрлым төзімді келеді. Демек осындай технологияны пайдалану кезінде лайдың ісіну қауіпі туындайды. Сондықтан бір аймақтан екіншіге өту аймақтарында қажетті жағдайлардың басымдығын қамтамасыз ету қажет, мысалы, анаэробтық аймақтан аэробтық аймаққа өту кезінде аэробтық аймақтың басында аэрацияның қарқындылығын қамтамасыз ету керек.

6.12. Сарқынды суларда фосфор әртүрлі: ерітілген, коллоидтық, жүзбелі жағдайларда болуы мүмкін. Ерітілмеген жағдайда фосфор негізінен күрделі еритін фосфаттар және органикалық белок заттары түрінде жүзбелі бөлшектерде болады (мысалы, кальций мен фосфордың неше түрлі қосылыстары, әдетте, шамалы ериді). Сарқынды суларда болатын басқа қосылыстармен нық байланысқан ерімейтін фосфор биологиялық тазарту үшін әбден инерциялы болып келеді және су айдынына кальций ортфосфаты сияқты тұрақты минералдар түрінде түскен кезде оны фосформен байытпайды, түптегі шөгінділерде көміледі.

6.13. Тазартуға түсетін сарқынды суларда фосфор қосылыстарының негізгі үлесі коллоидты және ерітілген фосфат пен ортофосфат түрлерінде және ерітілген полифосфат түрлерінде келтірілген. Фосфаттар мен полифосфаттар биологиялық тазарту нәтижесінде ортофосфаттарға ажыратылады, ал органикалық фосфор ішінара ортофосфаттарға өтеді, ішінара белсенді лайға сіңеді, ішінара тазартылған суларда қалады. Фосфор қосылыстарының жүзбелі түрлері ішінара бірінші тұндырғыштарда шөгеді, ішінара белсенді лайға сіңеді.

Биологиялық тазарту құрылыстарында да, сарқынды суларды қабылдайтын су айдындарында да биологиялық процеске фосфаттардың еритін биологиялық сіңетін түрлері қатысады. Ерітілген жағдайда минералды фосфор - бұл ортофосфор қышқылы және оның аниондары (,,). Тұрмыстық сарқынды сулардағы органикалық фосфор – бұл негізінен адамның алмасу өнімдері; органикалық полифосфаттар – бұл нуклеин қышқылдары;

Нуклепротеидтер – гидробионттер мен адамның тыныс-тіршілігінің өнімдері.

Табиғи суларда фосфордың органикалық емес қосылыстарының құрамы миллиграмның жүздік және мыңдық үлесін құрайды және әдетте эвтрофирленген емес суларда әдетте 0,2–0,5 мг/дм3 аспайды.

6.14. Еритін фосфор су айдынында балдырлар гүлденіп өсуі үшін, эвтрофирлеу процесіне ықпал етуші дәрежеде негізгі лимиттейтін зат болып табылады. Сондықтан балдырлар гүлденуінің алдын алу үшін сарқынды сулардан оларды су айдындарына құйғанға дейін еритін фосфор қосылыстарын жою қажетті шарт болып табылады. Сарқынды сулардан негізгі бір биогенді элементтер (азот немесе фосфор) жойылғанның өзінде осы сарқынды сулар құйылатын су айдындарында гүлдену болмайды. Эвтрофирлейтін заттарды жою технологиясын іске асыруға шығатын шығындарды ескере отырып, одан да азот қосылыстарын жою орынды болады, ал сарқынды суларды фосфор қосылыстарымен өнеркәсіптер ластаған жағдайда – оларды жою міндетті түрде көзделуі тиіс.

Гидрохимиялық бақылау кезінде жалпы фософорды органикалық және минералды фосфордың еритін, ерімейтін құрамдастырына бөлу қиын.

6.15. Тұрмыстық сарқынды суларда фосфор фосфаттар және ортофосфаттар түрінде болады.

Ерімейтін фосфор сарқынды суларда болатын белгілі бір қосылыстармен нық байланысады (мысалы, кальций фосфаты) және аэротенктердегі биологиялық процестерге қатыспайды не ауыспайды, сондықтан тазарту құрылыстарында фосфорды биологиялық жою процесін бақылау үшін негізгі ақпараттық көрсеткіштер ортофосфаттар мен полифосфаттар болып табылады. Фосфордың ерімейтін түрлері жүзбелі жай-күйде болады және тазарту нәтижесінде қатты бөлшектерді жою процесін ғана сипаттай алады.

Егер жүзбелі заттар механикалық және биологиялық тазарту нәтижесінде жойылса, онда тазартылған суларда жалпы фосфордың құрамы фосфаттармен келтірілген. Бұл бірақ белок пен құрамында фосфор бар заттар түріндегі органикалық заттармен өнеркәсіптік ластау болмаған жағдайда сарқынды суларға ғана орынды болады.

Ауыз сумен, шаруашылық-тұрмыстық сумен жабдықтау үшін, рекреациялық су пайдалану үшін қолданылатын, сондай-ақ елді мекендердің жанындағы су айдыны суларында полифосфаттар ПДК (триполифосфат және гексаметафосфат) ортофосфат-анион есептеген кезде 3,5 мг/дм3 құрайды, зияндылықтың лимиттейтін көрсеткіші – органолептикалық. Балық шауашылығының су айдындары үшін полифосфаттар ПДК су айдынының трофтылығына байланысты 0,05 до 0,2 мг/дм3 дейін құрайды.

6.16. Тұрмыстық сарқынды суларға фосфордың 30-50% адамның бөлінділерінен (халық басына шаққанда күн сайынғы бөліну 1,5-2,8 гр. құрайды), ал 50-70% синтетикалық жуу құралдарынан (фосфаттық құрамдастардан) және ет комбинаты (20–60 мг/дм3), сүт зауыттары (5–16 мг/дм3), сыра, шарап шығаратын зауыттар сияқты әртүрлі өнеркәсіптік өндірістердің сарқынды суларынан түседі. Тазартуға түсетін тұрмыстық суларда фосфаттар орташа есеппен 10 мг/дм3 аспайды. Биологиялық тазартудың қалалық құрылыстарына түсетін сарқынды суларда жалпы фосфор 6-дан 12 мг/дм3 дейін болады.

Кенттердегі және қалалардағы құрылыстарға тазартуға түсетін сарқынды суларда фосфаттардың құрамы аптаның күндері бойынша да (жуу құралдарын пайдалану және өнеркәсіптік кәсіпорындарының жұмысы), тәуліктегі сағат бойынша да (адамның тыныс-тіршілігінің тәуліктік циклы) ауытқиды. Алдында аталғандай, тұмыстық сарқынды суларда фосфор ортофосфаттар мен полифосфаттар түрінде келтірілген. Биологиялық тазарту нәтижесінде жоғары деңгейде сарқынды сулардан микроорганизмдер жеңіл қышқыл ететін ортофосфаттардың ерітілген түрі алынады. Қалыпты жағдайларда биологиялық тазарту нәтижесінде фосфорлық қосылыстардың 50%-дан аспайтын қосылыстары жойылады (аэротенктерде орташа нитрификациялау жағдайында). Бұл ретте тазартуға түсетін сулардағы минералды фосфордың жалпы фосфорға қатысы 0,3-0,6 құрайды (минералды фосфордың үлесі 30-дан 60%-ға дейін) және биологиялық тазартылған суларда 0,7-0,9-,а дейін едәуір өседі (70-тен 905-ға дейін). Бірақ, егер құрылыстарда шөгіндіні залалсыздандыру технологиясы қолданылса, онда іс жүзінде биологиялық тәсілмен жойылған барлық фосфор тазартылған сарқынды суларға кері қайтады, өйткені ол лай үстіндегі суларға түседі, олар бірінші тұндырғыштарға төгіледі. Қалалық тазартқыш құрылыстарда тазартылған суларда фосфаттардың құрамы 1,5–5,0 мг/дм3 шегінде және одан астам ауытқиды.

Тұрмыстық сарқынды сулар бар су бұру жүйесіне фосфордың минералды және органикалық қосылыстары түседі, бұл ретте оларда ортфосфаттар 50-70%-ға дейін жетеді, олардың басым көпшілігі бірінші тұндырғыштарда ұсталады.

6.17. Аэротенктердің аэробтық жағдайларында полифосфаттар мен ортфосфаттар белсенді лайдың организмдеріне сіңеді, ал органикалық фосфордың ерітілген түрлері ортофосфаттарға Moraxella, Artrobacter, Bacteria subtilis және т. б. минералданады.

Белсенді лайдың белгілі бір бактерияларының топтары өз жасушаларында фосфордың ерітілген түрлерін жинақталуы қабілетіне ие болады (полифосфаттық түйірлерде, волютин дәндерінде деп аталатын), яғни кейіннен тұтыну үшін қор жинау. Осылайша бұл бактериялар фосфорды биомассаның өсуіне және энергетикалық қажеттіліктерге талап етілуіне қарағанда елеулі артық тұтынуға қабілетті. Әдебиетте фосфор жинақтаушы бактерияларды сипаттау кезінде негізінде Acinetobacter, бірақ мұндай бактериялар белсенді лайда әжептәуір көп, олар кеңінен таралған тектері: Pseudomonas, Aerobacter, Beggiatoa, E. coli, Aeromonas, Zoogloea ramigera, сондай-ақ сирек кездесетін: Klebsiella, Enterobacter, Moraxella, Mycobacterium және тағы басқалары.

Бұдан басқа, нитрификациялаушы бактериялар сондай-ақ полифосфаттарды метахромативтік түйірлердің құрамында жинақтауға қабілетті. Көрсетілген бүкіл бактериялар белсенді лайдың басқа микроорганизмдерінен айырмашылығы олардың жасушаларында фосфор қосылыстарының жинақталуы едәуір мөлшерді құрайды - құрғақ дене массасының 1-3%. Сонымен Acinetobacter calcoacitiaes аэробтық жағдайларда 1 сағаттың ішінде құрғақ дене массасының 0,4-0,5ммоль/г және анаэробтық жағдайларда 1 сағаттың ішінде құрғақ дене массасының 0,015ммоль/г жинақтайды. Белсенді лайдың жасушаларында полифосфаттарды сақтау есебінен сарқынды сулардан фосфордың еритін қосылыстары алынады. Бұл ретте кейіннен нитрификациялап толық биологиялық тазартудың әдеттегі жағдайларында, егер нитрификациялау терең болмаса (NO3–N 5–6 мг/дм3 аспайтын), бактериялар фосфаттарды тұтыну есебінен аэротенктерде фосфордың ерітілген түрлерінің 10-30% жойылады. Сарқынды сулардың рН төмендеген кезде фосфаттардың ерітінділігі көтеріледі және екі процесте күшейеді: алынуы мен лайда жинақталуы және онда биофлокуляция нәтижесінде тұндырылуы, бұл биологиялық тазарту процесінде фосфор қосылыстарын 50%-ға дейін жоюға мүмкіндік береді.

6.18. Бірақ, егер аэротенктердің аэробтық жағдайларында бұл бактериялар фосфор жинақтайтын болса, онда екінші тұндырыштардың анаэробтық жағдайларында биологиялық процестің нәтижесінде оны суға белсенді шығарады. Ол алда қаралады. Жақсы нитрификациялау, демек жасушаларда фосфордың жинақталуына жәрдемдесетін қанағаттанарлық аэробтық орта жүзеге асырылатын құрылыстардағы тазартылған суларда фосфаттар құрамының өсуін фосфор жинақтаушы бактериялардың екінші тұндырғыштарда жартылай анаэробтық жағдайларында фосфор шығару қабілетімен түсіндіруге болады. Бұл ретте аэротенктерді нитрификациялау қаншалықты тиімді болса, белсенді лайдың жасушаларында соншалықты көп фосфаттар жинақталады және екінші тұндырғыштарда соншалықты көп беріледі.

Фосфордың ерімеген қалған қосылыстарының мөлшері биосіңіру нәтижесінде белсенді лайда ұсталып қалады, артық белсенді лайда жинақталып және екінші тұндырғыштардан жүзбелі заттарды шағарумен табиғи су айдынына түседі және түптегі шөгінділерде сақталады.

Биологиялық тазарту процесінде аэротенктерде рН белгілі бір мәндері кезінде және Са2+, Mg2+, Fe3+, Al3+ иондары болған кезде Ca10(PO4)6(OH)2 ↓ Fe(PO4)2 × 8H2O ↓ AlPO4 × 2H2O ↓ ерімейтін құрамдастары түзілуі арқылы фосфорды қосымша алу процесі өтеді.

Бактериялардың жасушаларында фосфорды жинақтау және оны кейіннен суға беру тетігі күрделі болады, бірақ оны түсіну биологиялық реакторлардағы анаэробтық және аэробтық жағдайларды үйлестіру кезінде сарқынды сулардан фосфор қосылыстарын жою процесін басқару үшін өте маңызды болып табылады, сондықтан ол егжей-тегжейлі қаралады.

3-суретте схемалық түрде келтірілген:

анаэробтық және аэробтық жағдайларда Acinetobacter 2) бакериялардың клеткаларында болатын процестер;

осы процестер кезінде сарқынды сулардағы фосфаттар құрамының өзгеру кестелері.

Волютин түйірлерінде ортофосфаттарды, полифосфаттарды және байланысқан органикалық фосфорды жасуша ішінде жинақтауға қабілетті белсенді лайдың организмдері оны анаэробтық жағдайларында субстратты тұтынуға жұмсалатын энергетикалық резерв ретінде пайдаланады. Бұл бактериялар анаэробтық жағдайларда қарапайым жеңіл қышқылданатын субстарттарды тұтынады, мысалы ұшпа майлы қышқылдар (олардың ішінде ең ұнамдысы сірке қышқылы) және оны полигидроксиалканаттар түрінде жасушаның ішінде жинақтайды (анағұрлым кеңінен таралғаны поли-b-гидроксибутират (ПГБ)), ол аэробтық кезеңде жинақталған фосфор қосылыстарының жасуша ішінде нашарлауымен жалғасады (3-сурет, а)

3-сурет. Анаэробтық (а) және аэробтық (б) жағдайлары ауысқан кезде бактериялардың полифосфаттарды жинақтау және суға жіберу прорцестері

Фосфаттардың нашарлау (гидролизис) энергиясы жеңіл қышқылданатын органиканы жинақтауға және тұтынуға, жасушалық синтезге және анаэробтық жағдайларында тыныс алу процесінде тасымалдап ауыстыруға жұмсалады. Бұл процестер жасуша жинақтаған фосфорды суға берумен жалғасады.

Анаэробтық кезеңнің ойдағыдай өтуінің нәтижесі: жасушаларда органика қорының жинақталуы және бактерияларды кейінгі аэробтық кезеңде фосфаттарды «қомағайланып» тұтынуға қоздыру. Осылайша фосфаттарды қалыпты деңгейден артық тұтыну анаэробтық жағдайларда оларды алдын ала ширықтыруымен туындайды.

Бактериялар аэробтық кезеңге түскен кезде полигидроксиалканаттар түрінде жинақталған субстрат азықтану үшін көміртек көзі ретінде тұтынылуы және бактериялар биомассасының өсімі басталады, бұл көмірқышқыл газды және суды бөлумен және полифосфаттық түйірлердегі жасушаларда сақталатын фосфаттарды қоршаған ортадан аса тұтынумен жалғасады (3-сурет, б).

Бактериялардың жасушаларындағы фосфордың қоры фосфорларды жинақтау үшін қолайлы жағдайларда азот қорының бестен бір бөлігіне жете алады, ал қолайсыз жағдайларында отыздан бір бөлігіне дейін азая алады. Бактериялардың жасушаларында фосфордың жинақталған қосылыстарын жинақтау және пайдалану энергиясының жоғарыда сипатталған циклына биологиялық тазартудың анаэробтық және аэробтық кезеңдерін үйлестіру кезінде сарқынды сулардан фосфор қосылыстарын тереңдетіп алу технологиясы негізделеді.

Анаэробтық процестің ойдағыдай өтуі үшін жағдайлар қолдау – қалпына келтіргіштердің болуы және оттегінің толығымен болмауы (тіпті химиялық байланысқан) – дефосфаттауда шешуші рөл атқарады.

Эксперименталдық түрде аэробтық кезеңде белсенді лайда фосфор қосылыстарының жинақталу тиімділігін анаэробтық жағдайларда фосфор жинақтайтын бактериялардың жинақталған фосфорды оларды қоршаған суға беру, ал кейінгі аэробтық кезеңде оны тұтыну, сонымен тазартылған суды фосфаттардан тазарту қабілетіне сүйене отырып анықтауға болады.

6.19. Қолданыстағы биологиялық тазарту құрылыстарында (органиканың қышқылдануын және нитрификациялауды қамтамасыз ететін) тазартылған суда фосфор қосылыстарының аса жоғары құрамының әсері жиі байқалады. Бұл құбылыстың себептері әтүрлі және оларды дұрыс анықтау үшін әрбір тазарту кезеңінде технологиялық процестерді мұқият бақылау, сондай-ақ тазартудың гидрохимиялық сапасы өлшемдерінің алынған нәтижелерін талдау қажет (сынама іріктеу және сынамаларды талдауға дайындау қателері болмаған жағдайда, бұл әсіресе фосфор қосылыстарын айқындау кезінде өте маңызды).

Ең алдымен екінші тұндырғыштар жағдайында лай жасушаларының белсенді лайды қоршайтын суға фосфаттарды беру, егер одан бұрын аэротенктерде қанағаттанарлық нитрификациялау болса. Құрамында азот бар ластаушы зарттарды тереңдетіп тазарту қамтамасыз етілмейтін және нитрат азотының мөлшері 5–6 мг/дм3 аспаған кезде тазартылған суларда фосфаттардың құрамы әдетте ұлғаймайды және олар қанағаттанарлық жойылады. Оларды жою тиімділігі 50%-ға дейін жетуі мүмкін және одан астам бола алады. Биологиялық тазарту құрылыстарында ұзақ аэробтық кезеңі есебінен неғұрлым тереңдетіп нитрификациялау жүргізілген кезде фосфаттарды жою проблема туғызады және тазартылған суларда олардың құрамы іс жүзінде азаймайды. Тазартылған суларда нитраттардың құрамы 7,0–18,0 мг/дм3 және одан жоғары көтерілген кезде тиімді нитрификациялау жағдайында оларда фосфаттардың құрамы 6–8 мг/дм3 дейін және одан астам ұлғаяды. Нитрификациялау мен дефосфаттау процестері биологиялық тазартудың әдеттегі жағдайларында бір біріне қайшы келетін сияқты. Нитрификациялау неғұрлым қарқынды болса, бактериялардың жасушаларында соншалықты көп фосфаттар жинақталады және бактерияларлар оларды соншалықты көп етіп екінші тұндырғыштардың анаэробтық жағдайларында тазартылған суға жібереді.

Бұдан басқа тазартылған сулардағы фосфаттардың құрамы белсенді лай жасушаларының бұзылу есебінен өсуі мүмкін, мысалы, лай тығыздағыштарда, сондай-ақ белсенді лай ашыққан және өздігінен қышқылдану кезінде оның жасушалары жинақталған фосфорды қоршаған суға, мысалы, минералдағышқа жібереді. Бұл процестер шөгіндіні өңдеу құрылыстарында лай үстіндегі судың сапасымен көрнекі түрде көрсетеді (9-кесте).

9-кестеде көрсетілгендей, минералдағыштың аэробтық жағдайларында нитрификациялау процесі қарқын алады (ниртат азоттарының құрамы 82,8 мг/дм3 жетеді ) және ашыққан лай жасушалары фосфорды беру белсенділігінің есебінен де фосфор жинақталады. Лай тығыздағыштарда бұзылатын жасушалар жинақталған амонды азоттың және фосфордың елеулі мөлшерін лай үстіндегі суларға жібереді.

Тазартылған сулардағы фосфаттар мөлшерінің ұлғаюы екінші тұндырғыштардан белсенді лайды аса көп шығару себебі бойынша да болуы мүмкін (фосфор тұнба жасушаларында жинақталады, сондай-ақ аэротенктердегі белсенді лайдың үлпектеріне биосіңіру қасиеттерінің есебінен сіңеді).

9-кесте, Шөгіндіні әртүрлі өңдегеннен кейін лай үстіндегі сулардағы фосфаттар мен азот қосылыстарының құрамы (мг/дм3)

Сынаманы алу уақыты	NH4–N	NO3–N	РО4
Лай тығыздағыштан кейін лай үстіндегі сулар
Қаңтар 1997 ж. Ақпан 1997ж. Мамыр 1997 ж.	29,3 27,1 28,6	0,43 0,4 0,37	166 206 115,5
Минералдағыштардан кейін лай үстіндегі сулар
Қаңтар 1997 ж. Ақпан 1997 ж. Мамыр1997 ж. Тамыз 1997 ж. Қыркүйек 1997 ж. Қаңтар 1998 ж.	1,7 3,1 0,34 0,5 1,7 0,5	68,2 49,2 56,1 82,8 76,8 57,7	44 40 42,9 63,6 50,2 36,6

Фосфаттардың анаэробтық жағдайларда сынама бар ыдыстардағы лайдан суға өтуі болатын белсенді лаймен орта тәуліктік сынаманы ұзақ және дұрыс сақтамау нәтижесінде гидрохимиялық талдау кезінде тазартылған сарқынды сулардағы фосфаттардың көтеріңкі құрамы алынуы ықтимал. Осы қатені болдырмау үшін өлшемдерді орындау әдістемелерінде көрсетілген сияқты емес тазартылған сарқынды сулардың сынамаларын алғаннан кейін бірден сүзіп алу қажет.

Биологиялық тазартылған фосфаттарды болмашы жинақтау тазартқыш құрылыстарындағы әртүрлі тізбектерінің анаэробтық аймақтарда белоктың аммонификациялау себебінен осындай оттегі жоқ аймақтар көптеп болған жағдайда да болуы мүмкін, егер бұл процесс кәрізде қанағаттанарлық аяқталмаса. Сарқынды суларда рН төмендеген кезде фосфорлық қосылыстардың ерітінділігі көтеріледі, бұл сонымен реагенттер мен флокулянттарды пайдалану кезінде немесе рН төмендеуіне ықпал ететін ластаушы заттарды, мысалы, металдарды, қышқыл ерітінділерді және т. б. авариялық төгу кезінде рН төмендеу кезеңінде тазартылған сарқынды суларда фосфор қосылыстары құрамының кезеңдік өсуін түсіндіреді.

6.20. Технологиялық процесті қамтамасыз ету көзқарасынан фосфор қосылыстары күрделі болып келеді және едәуір қымбат, тазартылатын сарқынды сулардан азот қосылыстарымен қатар қосымша жою. Биогенді элементтерді (азот пен фосфорды) тереңдетіп жою технологиясын ойдағыдай іске асыру үшін қолданыстағы тазартқыш құрылыстарды ішінара немесе толық реконструкциялау қажет, ол мыналарды көздеуге тиіс: