Методика проведения технологического контроля работы сооружений по очистке сточных вод (стр. 28 )

Сөйтіп, түрлердің көріністі әртүрлілік индексі біздің мысалымызда 1,55-ге тең.

9.4. –кесте. Көріністі әртүрлілік индексін айқындау жөніндегі есептік кесте

i	xi		–lgpi	–pilgpi
1	13723	0,4242	0,3724	0,1580
2	292	0,0090	2,0445	0,0185
3	219	0,0068	2,1694	0,0147
4	73	0,0023	2,6465	0,0060
5	16200	0,5008	0,3003	0,1504
6	219	0,0068	2,1694	0,0147
7	145	0,0045	2,3485	0,0105
8	601	0,0186	1,7310	0,0322
9	73	0,0023	2,6465	0,0060
10	219	0,0068	2,1694	0,0147
11	292	0,0090	2,0445	0,0185
12	146	0,0045	2,3455	0,0106
13	146	0,0045	2,3455	0,0106
Сомасы	32348	-	-	0,4654

Шеннонның көріністі әртүрлілік индексінің шамасы белсенді лай үшін әдетте 1,0-ден 4,0-ге дейін арақашықтық жасайды және 4,5-ке сирек арттырады. Индекс қаншама төмен болса, лайдың тұтас қоғамдастығы мен одан жоғарғысы тазартылған сарқынды сулардың сапасын қамтамасыз етеді. Егер қоғамдастық түрлерінің саны 20–35-тен көп болса және олар саны бойынша (тең құқықты болса) теңдей етіп бөлінсе, онда біз әртүрліліктің ең жоғарғы түрлердің осы саны кезінде n мүмкін болатын индексін аламыз.

2. Жмур индексі *. Жмур Индексі (Dm) мынадай формула бойынша есептеледі:

Dm = n + Ym,

мұндағы n — түрлердің саны, ал шамасы Ym с организмдерді түрлер бойынша теңдей етіп бөлумен байланысты:

,

өз кезегінде шама Y

, мынадай формула бойынша есептеледі:

мұндағы i - түріндегі организмдердің саны, хi – организмдердің саны биоценозге қатысатын барлық түрлердің жалпы саны

Жмур индексінің мүмкін болатын өзгерістерінің диапазоны

n < Dm < (n + 1)

Индексті есептеудің нәтижесі тұтас және бөлшек шамасымен берілген (мысалы, 29,36).

Жмур индексінің тұтас бөлігі [Dm] популяцияда түрлердің [Dm] = n санымен сәйкес келеді.

Бірақ бөлшек бөлігі {Dm}, түрлер бойынша организмдерді бөлудің бірдейлігі үшін жауапты, түрлердің санына байланысты емес және диапазонға негізделген.

0 < {Dm} < 1.

{Dm} нөлге жақын болғанша, оның үстіне түрлер тепе-тең бөлінбейді. Егер {Dm} бірлікке жақын болса, онда бұл барлық түрлер бойынша организмдердің санына бөлудің бірқалыптылығын көрсетеді.

Жмур индексі әсіресе түрлік байлықты жеке-жеке сипаттауға ыңғайлы және биоценоздағы түрлерді бөлудің бірқалыптылығын сипаттайды.

Әртүрлі қалалық құрылыстардың жұмысын көп жылғы байқау нәтижесінде биологиялық тазарту сәйкестендірілді және Жмур индекснің бөлшектелген бөлігіне негізделген биологиялық қоғамдастықтағы игіліктердің мынадай өлшемдерін, ал, демек, биоценоздағы түрлердің санын бөлу тепе-теңдігінің көрсеткішінде ұсынады:

- егер {Dm} 0 < {Dm} < 0,2, диапазонында болса, онда биоценоздағы бір немесе екі түрлерді ең аз тегістеу мен ең көп үстем жағдай беру туралы талқылауға болады және биоценоз қатты зақымданады (9.6-кесте, күндері 8.02.99 ж., 10.03.99 ж.);

- 0,2 < {Dm} < 0,4 диапазонында ағыл-тегіл түрлердің кезегімен тегістеу өтіп жатса және ерекшеліктің негізгі санын түрлердің жеткілікті үлкен мөлшеріне барлық түрлердің жартысынан астамына бөлінеді (9.6-кесте, күндері 28.04.88 ж., 20.04.99 ж.);

- 0,4 < {Dm} < 1 диапазоны түрлер және олардыыңң ең жоғары тегістелуі ерекше саны бойынша іс жүзінде бірқалыпты бөлуге сәйкес келеді және биоценоздың жұмыс істеу шарттарының сәттілігін сипаттайды (9.5-кесте, күндері 2.03.88 ж., 21.04.88 ж., 3.05.88 ж., 11.05.88 ж., 29.01.99 ж.).

Белсенді лайға қолайсыз ықпал етуді бағалау кезінде Жмур индексі болған өзгерістерді көре көзге демонстрациялайды (9.5-кесте). 5-кестеден Жмур индексінің шамасын өзгерту бойынша бұзушылық (28.04.88 ж.), авария (8.02 және 10.03.99 ж.) және белсенді лайдың және биоценозды қалпына келтіру поставарийялық кезеңде айқындалады (20.04.99 ж.).

9.5. –кесте. Қалыпты, тәуекел, дағдарыс және қирау (үлгі) жағдайындағы биологиялық тазарту құрылыстарындағы белсенді лайдың орнығу

құрамдары және көріністі әртүрлілігі

Таксон	Құрғақ лайдың грамына арналған организмдердің саны, дана
	1988	1999
	2 2.03	21.04	28.04	3.05	111.05	29.01	88.02	110.03	20.04
Бактериялардың биомассасы, мг/дм3 (эпифлюоресцеттікәліспен тікелей шот)	2140	2060	600	900	1920	2440	670	480	1560
Түссіз серобактерия	3310	11406	4484	22496	1144	30	112210	222000	11667
Жіп тәрізді бактерия Sphaerotilus текті	11230	769	649	8816	11440	11667	11332	2250	1515
Zoogloea ramigera	460	38	59	48	48	60	888	-	-
Zoomastigophorea түссіз	607	874	2065	864	720	1970	–	–	1970
Bodo globosus	200	38	–	–		30		–	57
Gymnoamoebia кіші класс	3307	1152	300	5528	96	30	500	-	29
Peranema trichophor.	80	38	–	–	–	30	–	–	–
Centropyxis aculeata	300	–	300	476	–	330	–	–	–
Arcella discoides	200	192	–	238	360	666	444	125	200
Pamphagus hyal.	400	114	300	48	360	1000	–	150	57
Gromia neglecta	1000	769	2537	1200	528	666	5106	750	1142
Actinophrys sol.	1380	152	590	96	–	1333	29740	–	–
Euglypha acanthophora	200	–	239	–	–	150	700	–	85
Difflugia spp.	300	–	590	200	–	–	500	–	–
Carchezium polypinum	–	152	–	476	500	212	–	–	714
Opercularia coarctata	330	269	500	714	500	60	222	–	257
Epistylis plicatilis	300	115	–	238	–	212	–	–	142
Turicola similis	80	77	–	380	600	–	–	–	114
Vorticella microstoma	–	150	500	–	–	60	-	–	85
V. aerotenci	–	–	–	96	–	–	–	–	57
panula	300	–	–	–	380	120	–	–	–
Aspidisca costata	300	115	300	190	380	240	–	–	200
A. turrita	–	–	–	–	–	–	332	–	28
Litonotus carinatus	200	77	500	500	615	330	600	–	114
Coleps sp.	300	77	500	500	615	330	400	–	-
Tokophria mollis	12	–	–	–	–	–	–	–	28
Keratella guadrata	40	76	–	–	–	60	–	–	–
Rotaria rotatoria	80	115	59	190	144	60	222	–	85
Lecane sp.	40	38	–	–	48	120	–	–	–
Monostyla sp.	40	38	–	-	–	–	–	–	–
Gastrotricha sp.	40	76	–	48	48	–	–	–	–
Nematodes sp.	40	38	59	–	–	–	–	–	28
Mycophyta saprofitum	40	38	–	48	48	60	222	–	85
Белсенді лайдың индексі, мл/г	72	88	135	110	95	90	153	224	110
Шеннон индексі	4,18	3,71	3,36	3,76	4,13	3,63	2,14	0,6	3,26
Жмур индексі	29,63	26,49	19,32	22,61	25,65	25,47	16,27	7,10	22,41