Монгол Улсын Их Хурлын долоо дахь удаагийн сонгуулиар байгуулагдсан Улсын Их Хурлын анхдугаар чуулганы 2016 оны 7 дугаар сарын 29-ний өдөр /Баасан гараг/-ийн нэгдсэн хуралдааны гар тэмдэглэл (стр. 11 )

Манайд бүртгэлтэй байгаа аж ахуйн нэгж, байгууллагуудын маань ихэнхи нь буюу 80 хүртэлх хувь нь 1-ээс 9 хүртэлх ажиллагсадтай жижиг, дунд үйлдвэрлэгчид ихэнхи нь байдаг. Тийм учраас танай салбарт энэ жижиг аж ахуй эрхлэгчдийг, жижиг дунд үйлдвэрлэлийг одоо бас дэмжих ийм оновчтой бодлого явах зайлшгүй шаардлагатай асуудлууд бий.

Гурав дахь асуудал нь энэ халуунд нь халж, хүйтэнд нь хөрч яваа, нар салхинд хамгийн ихээр гандаж элээгдэж яваа малчин түмний нийгмийн баталгааг сайжруулах олон талын арга хэмжээ авах зайлшгүй шаардлагатай байна. Ний нуугүй хэлэхэд өнөөдөр малчдын маань 10-хан хувь нь нийгмийн даатгалын шимтгэл төлдөг. Үлдэж байгаа малчдын маань 90 хувь нь нийгмийн даатгалын шимтгэл төлөхгүй байгаа учраас нийгмийн баталгаа нь алдагдаж байгаа ийм маш хүнд ноцтой асуудлууд байгаа.

Нөгөө талаасаа танай салбарт дотоодын худалдааны асуудлууд байгаа. Нийт одоо энэ жижиг худалдаа эрхлэгчдийн бас нэг 80 орчим хувь нь бол нийгмийн даатгалын шимтгэл одоо төлж чадахгүй, нийгмийн баталгаа нь алдагдаж явдаг. Тийм учраас энэ жижиг худалдаа эрхлэгчид, малчдын нийгмийн баталгааг сайжруулахтай холбоотойгоор салбарын бусад яамтай маш сайн нягтарч хамтарч ажиллах зайлшгүй шаардлагатай. Улсын Их Хурлын гишүүдээс ч гэсэн бид энэ чиглэлээр бас тодорхой хуулийн төслүүд санаачлаад Засгийн газраас санал авахаар явж байгаа. Энэ асуудлууд одоо бас маш ойрмогхон судалж санал өгөх, хамтарч ажиллах талаар бас санаачлагатай ажиллахыг хүсч байна. Ингээд амжилт хүсч байна.

М. Энхболд: - С. Чинзориг гишүүн үг хэллээ. Н. Цэрэнбат гишүүн үг хэлж асуулт асууя.

Н. Цэрэнбат: - За юуны өмнө танд амжилт хүсье.

Энэ удаагийн Улсын Их Хуралд сонгогдсон нийт гишүүдийн ирэх 4 жил байнга харьцах салбар бол таны салбар. Яагаад гэвэл хөдөө аж ахуй, хүнс, хөнгөн үйлдвэр гэж. Манай намын мөрийн хөтөлбөрт бид энэ удаагийн 65 гишүүн сонгогдохдоо бид ард түмэнд 21100 гэж энэ хөнгөн үйлдвэрийг хөгжүүлснээр бид ажлын байр бий болгоно гэж энэ амлалтыг бид хэлж сонгогдсон. Энэ 4 жил бид энэний төлөө явна. Энэний талаар тантай, танай яамныхантай нягт хамтарч ажиллана гэдгээ хэлье.

Хоёрдугаарт нь, таны очиж байгаа энэ салбарт танаас эрс шийдэмгий зан чанар, тууштай байх байдал, бодлогыг шинэчлэх ийм зүйлүүдийг танаас шаардаж байгаа юм. Яагаад вэ гэвэл өнөөдөр энэ салбарт хуримтлагдсан хэд хэдэн асуудал байгаа юм. Нэгдүгээрт, бид энэ хүнсний аюулгүй байдал дээр шинэчилсэн нэгдсэн том бодлого, зорилтод хүрэх хэрэгтэй байгаа юм. Үнэхээр энэ генетикийн өөрчлөлттэй хүнсний бүтээгдэхүүнийг бид ямар түвшинд нь яаж хэрэглэх юм бэ. Энэ дээр бид нэгдсэн өөрчлөлттэй, нэг бодлого дээр байхгүй бол улмаар энэ дамжаад иргэдийн маань эрүүл мэндэд хорт хавдрын энэ бусад өвчний суурь болоод байгаа учраас бид энэ хүнсний аюулгүй байдал гэдэг дээр том бодлого, эрс шийдлийг танаас хүлээж байгаа.

Хоёрдугаарт, уламжлалт манай хөдөө аж ахуйн салбарт маань энэ нэг хэрүүл 10 гаруй үргэлжиллээ. Хатуухан хэлэхэд. Энийг та нэг зориг гаргаж шийдээч ээ. Энэ 4 жил манай нам. Яагаад гэвэл бид хамтдаа зүтгэж, хамтдаа хөгжье гэсэн уриатай энэ удаагийн Улсын Их Хурлын сонгуульд орсон. Яагаад ингэж байна вэ гэвэл малын эм үйлдвэрүүдийнх нь эм баталгаагүй гэж малчид нь ярьдаг. Малын эмнэлгийн үйлчилгээ эрхэлж байгаанууд нь чанаргүй байна гэж байдаг. Энийг бид улиг болтол энэ 10 гаруй жил ярилаа. Энд та нэг эцсийн цэг тавьж цаашдаа энэ хөдөө аж ахуйн салбарт урагшаа, мал аж ахуйн салбар урагшаа явахад та нэг зориг гаргаачээ гэж хүсэх байна.

Хоёрдугаарт, газар тариалангийн салбар мөн ижилхэн. Атрын III аян буюу атрын аяныг бид үргэлжлүүлнэ гэж мөрийн хөтөлбөртөө тусгасан. Гэтэл энэ санал бол оролцогч болгоны хамтын ажиллагаагаар үр дүнд хүрдэг салбар маань тариа тарьдагууд нь, гурил үйлдвэрлэгч нар маань хоорондоо таарахаа болилоо. Энэ яваад нэг салбарын жижиг хэрүүл тэмцэл, үл ойлголцол улс орны хэмжээнд хүрээд байна. Энийг та бас зориг гаргаж шийдээчээ гэж хүсэх байна.

Хоёрдугаарт, өмнөх үед энэ салбарт бид дэлхийн олон орны олон стандартын тоног төхөөрөмжийг нийлүүлсэн. Энэ хэмжээгээр салбар маань босно гэж бодсон чинь боссонгүй. Ийм учраас энд бид бодлогын, технологийн, инновацийн, таны хэлснээр шинжлэх ухаанч байдлаар бид нэг бодлоготой, нэг зорилготой энэ мал аж ахуй, газар тариалангийнхаа салбарт анхаараачээ гэж хүсэх байна.

Дараагийн нэг юм нь, манай зарим гишүүд хэлээд байна. Энэ хөдөө аж ахуйн салбарт дотоодын үйлдвэрлэгчийг дэмжихийн тулд импортын бараанд татвар нэмэх ёстой гэсэн юм тавиад байна. Гэтэл бидний одоо үлгэр жишээ болоод байгаа дэлхийн хөгжсөн зах зээлтэй орнууд чинь тэр 1970, 1960-аад оны үед чинь ингэж татвар тавихаар тэр салбар хөгжих биш ажилгүйдэл бүр ихээр болдог. Хуучны үгээр бол тэр дамын наймаа нь цэцэглэдэг ийм бодлогогүй үйл ажиллагааны үр дүн шүү. Энэ дээр би бол таныг татвар нэмнэ гэхээсээ илүү үлгэр жишээ томоохон үйлдвэр, паркуудыг бий болгоод тэдний хүчин чадал тодорхой хэмжээнд хүрээнд, мөн дээрээс нь хүнсний аюулгүй байдал, бүтээгдэхүүний чанар сайжирсны дараа энэ дээрээ татвар нэмэх талаар бодлого боловсруулаачээ гэж хүсч байна.

Мөн гишүүдийн маань яриад байгаа энэ түүхий эдийн гаралтай бүтээгдэхүүний үнийг өсгөхөд бид нэг л юм хэрэгтэй байгаа юм. Бид дэлхийн хэмжээний тоглогчдыг энэ салбарт урьж оруулж, албан ёсны төлөөлөгчийн газрыг нь танай яам хүсэлт гаргаж нээх хэрэгтэй байгаа юм. Тэгэхгүй бол бид дэлхийн ноос, ноолуурын тоглогчид Шотландууд, Англичууд л байдаг. Гэтэл бид тэрэнд нийлүүлдэг Хятадын компаниудын түүхий эд бэлтгэн нийлүүлэгч болсон. Энийг та засаарай гэж байна. Ингээд танд энэ салбартаа бодлогын шинэчлэлийг хийж та бас зоригтой, бас сэргэлэн байгаасай гэж танд хүсье. Таныг бүх талаар дэмжинэ. Баярлалаа.

М. Энхболд: - Н. Цэрэнбат гишүүн үг хэллээ. Д. Сумъяабазар гишүүн асуулт тавьж, үг хэлье.

Д. Сумъяабазар: - За баярлалаа. Нэр дэвшиж байгаа П. Сэргэлэнгээ дэмжиж байгаа. Ер нь бол хүнс, хөдөө аж ахуй, хөнгөн үйлдвэрийн энэ салбар бол манай эдийн засгийн суурь болж байгаа хамгийн гол ийм салбар. Энд бол одоо яг монгол хүний төлөө, энэ хүнсний аюулгүй байдал, цаашлаад энэ хөдөө аж ахуйн салбар гэдэг бол ер нь манай улсын хамгийн гол салбар болж ирсэн. Энэ салбарын үйл ажиллагаа бол тантай шууд холбогдоно.

Цаашлаад үүн дээр бид нар ялангуяа хөдөө аж ахуйн салбар дотроо бид нар мал аж ахуй, газар тариалан гэж хоёр том салбар бол угаасаа хуваагдаж ингэж яваа. Тэгээд гол нь бид нар энэ хөдөө аж ахуйн салбарын эрх зүйн орчинг бид нар сайжруулах ёстой юм байгаа юм. Ялангуяа бодлого нь зөв яамны зүгээс, салбарын зүгээс.

Тэгээд энэ хөдөө аж ахуйн эрх зүйн орчинг бас сайжруулснаараа бид нар хөдөө аж ахуйн гаралтай энэ түүхий эд, бараа бүтээгдэхүүний чанар, стандартыг одоо сайжруулж. Үүн дээр бид нар, одоо бид нарын яриад байгаа энэ нэмүү өртөг шингээсэн дотоодын нийт бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэлд энэ хөдөө аж ахуйн бүтээгдэхүүний хувийн жинг бас нэмэгдүүлэх энэ тал дээр та бол салбар хариуцаж байгаа, хэрвээ сайд болбол салбар хариуцаж байгаа сайдын хувьд энэ тал дээр онцгой анхаарч ажиллахыг танаас хүсч байна.

Ер нь бид нар энэ импортыг орлож экспорт луу чиглэсэн бараа бүтээгдэхүүнийг үйлдвэрлэх зорилгоор та бол энэ хөдөө аж ахуйн салбарын мэргэжлийн холбоодтойгоо бас их сайн нягтарч хамтарч ажиллахыг бас хүсч байна. Ер нь бол 30 гаруй мэргэжлийн холбоод ер нь үйл ажиллагаа явуулж байгаа. Энд одоо арьс ширний холбоо, за ноос, ноолуур гээд. Түрүүн би Байнгын хороон дээр бас нэлээн дэлгэрэнгүй зүйлүүдийг хэлсэн.

Бас нэг зүйл бол энэ хөдөө аж ахуйн салбарт үйлдвэрлэл эрхэлж байгаа улсуудаа бид нар энэ бүртгэлжүүлэх, энэ ложистикийн бас нэгдсэн ийм тогтолцоог бий болгох ёстой гэж. Түрүүн Л. Энх-Амгалан гишүүн нэлээн тодорхой хэлсэн. Бид нар одоо тээвэрлэлт, хадгалалт, борлуулалт гэсэн энэ ложистикийнхээ нэгдсэн тогтолцоог бий болгохгүйгээр дэлхийн стандартад нийцсэн энэ бараа, бүтээгдэхүүнийг одоо бас бий болгох, тээвэрлэх, цааш нь экспортод гаргах ийм боломж бас жаахан хумигдмал байгааг та бас энэ дээр анхаарч ажиллахыг танаас хүсч байна.

Хөдөө аж ахуйн одоо энэ бараа бүтээгдэхүүнд тавигдах стандартыг шинэчлээд өгөөчээ гэж. Сав, баглаа боодол. Энэ бол цаашлаад энэ ард иргэдийнхээ бид нар эрүүл ахуй болон энэ хүнсний аюулгүй байдлыг бас бүрэн хангах ийм эхний алхмууд бас энд тавигдана гэж би бас бодож байна.

Ер нь бол бид мал эмнэлэг, энэ үржлийн тал дээр бас их онцгой анхаарч ажиллаасай гэж хүсээд байгаа юм. Ялангуяа энэ сүргийн бүтцийг сайжруулах, махны чиглэлээр, мах, сүүний чиглэлээр, ноос, ноолуур гээд өмнөх үед хийгдэж байсан ажлуудаа одоо сэргээх нь бол шинэчлэлийн нэг хэлбэр гэж би бодож байгаа. Та үүнийг бас хариуцлагатай энэ том яамыг ахалж байгаа хүний хувьд энэ тал дээр бас анхаарч ажиллаасай гэдгийг хүсч байна. Ингээд таны ажилд амжилт хүсье.