Наименование (стр. 13 )

Укучыларның тел һҽм сҿйлҽм материалын үзлҽштерү дҽрҽҗҽсен яки аларның гомуми грамоталыгын диктант, изложение һҽм сочинениелҽр яздырып тикшереп була; сорауларга язма рҽвештҽ җавап алу да уңай нҽтиҗҽ бирҽ. Сораулар укыган ҽсҽр, аерым текст, рҽсем яки караган фильмнар буенча тҽкьдим ителҽ. Бу очракта язма эшнең күлҽме һҽр сыйныфның изложение күлҽмен арттырмый. Укытучы, эшне бҽялҽгҽндҽ, түбҽндҽге талҽплҽрне истҽ тотарга тиеш: җавапның тулы, тҿгҽл, дҿрес булуы, сҿйлҽмнең стилистик яктан камиллеге, орфографик һҽм пунктуацион яктан

грамоталыгы.

               Сорауларга җавап язуны бҽялҽү:

Барлык сорауларга да дҿрес җавап бирелсҽ, «5»ле билгесе куела(1сҿйлҽм хатасы яки пунктуацион хата булырга мҿмкин).

Сорауларга да дҿрес җавап бирелсҽ, лҽкин 2 сҿйлҽм хатасы, 3 орфографик, 2 пунктуацион хата яки 2 сорауга җавап язганда, тҿгҽлсезлек җибҽрелсҽ, «4»ле билгесе

куела.

Язма  эштҽ  сорауларга  җавап  бирҽ  белү  күнекмҽлҽре  сизелсҽ,  3  сҿйлҽм  хатасы,  4орфографик, 5 пунктуацион хата булса, «3»ле билгесе куела.

Җавапларның яртысы дҿрес булмаса, «2»ле билгесе куела.

Язма эшлҽрнең күлҽме

Сыйныфл	Сочинени	Диктант	Изложени	барлыгы
ар	е	е
5	4 (1)	6 (2)	5 (2)	15 (5)
6	5 (1)	6 (2)	5 (2)	16 (5)
7	6 (1)	7 (2)	5 (2)	18 (5)
8	6 (1)	7 (2)	5 (2)	18 (5)
9	7 (2)	5 (2)	2 (1)	14 (5)

Искҽрмҽ. Җҽя эчендҽ контроль характерындагы эшлҽр саны күрсҽтелгҽн.

Татар теле дҽреслҽрендҽ укытучы укучыларның язу тизлегенҽ дҽ игътибар итҽргҽ тиеш. Акрынрак язган укучылар белҽн аерым эшлҽргҽ кирҽк. Бу эшне оештыру ҿчен, сүзлҽр һҽм хҽрефлҽрнең саны түбҽндҽгечҽ тҽкъдим ителҽ.

Сыйныфлар	Сүзлҽр саны	Хҽрефлҽр саны
5	8-9	50-55
6	10-11	56-61
7	12-13	62-67
8	14-15	68-76
9	16-17	77-87

Диктантларның күлҽме һҽм аларны бҽялҽү

Диктант – укучының гомуми грамоталылыгын тикшерү ҿчен уздырыла торган язма эшнең бер тҿре. Диктантлар ҿйрҽтү, контроль тҿрлҽргҽ бүленҽ.

               Өйрәтү диктантын бәяләү

Ҿйрҽтү диктантлары берничҽ тҿрле була: сүзлек диктанты, искҽртмҽле, аңлатмалы, сайланма, иҗади, күрмҽ, хҽтер, ирекле диктантлар.

Орфографик хатасы булмаса, «5»ле билгесе куела(1пунктуацион хата булырга мҿмкин).

орфографик, 1 пунктуацион хатасы булса, «4»ле билгесе куела. орфографик, 2 пунктуацион хатасы булса, «3»ле билгесе куела.

       5орфографик, 4-6 пунктуацион хатасы булса, «2»ле билгесе куела.Ҿйрҽтү диктантлары 5-7 нче сыйныфларда ешрак яздырыла.

Сүзлек диктантларын бҽялҽү

Сүзлек диктантының күлҽме түбҽндҽгечҽ билгелҽнҽ:

Сыйныфлар	Сүзлҽр саны
5	16—20
6	18—25
7	22—30
8	26—34
9	30—38

Сүзлек диктантына ҽйтелеше белҽн язылышы туры килмҽгҽн сүзлҽр, гарҽп-фарсы алынмалары кертелҽ.        

Пҿхтҽ итеп язылган, хатасыз башкарылган эшкҽ— «5»ле, 1 орфографик хаталы эшкҽ—

       «4»ле, 3 орфографик хаталы эшкҽ «3»ле,5 орфографик хаталы эшкҽ «2»ле билгесе куела.

Контроль диктантларны бҽялҽү

Алган белем һҽм күнекмҽлҽрне тикшерү ҿчен, контроль диктантлар елга ике тапкыр яздырыла. Бҽялҽү нормалары контроль диктант күлҽменнҽн чыгып бирелҽ. Язма эшлҽрнең күлҽме кимрҽк яки артыграк булганда, нормалар да шуңа мҿнҽсҽбҽттҽ кими яки арта. Сыйныфлар буенча контроль диктант күлҽме түбҽндҽгечҽ билгелҽнҽ:

Сыйныфлар	Сүзлҽр саны
уку елы	уку елы
башында	ахырында
5	50-55	55-60
6	60-65	65-70
7	70-80	80-90
8	90-100	100-110
9	110-120	120-125

Контроль диктант текстлары үз эченҽ ҿйрҽнелгҽн тема яки темалар буенча орфограмма һҽм пунктограммаларны (2-3 очрак) ала. Грамматик биремле диктант булганда, сүз саны киметелҽ дҽ ала. Контроль диктантта укучы тарафыннна тҿзҽтүлҽр күп булса, билге бер баллга тҿшҽргҽ мҿмкин.

Истҽ тотарга кирҽк:

бер үк хатаның бер үк сүзлҽрдҽ кабатлануы бер ялгыш итеп санала; бер үк хата тҿрле сүзлҽрдҽ җибҽрелгҽн булса, һҽрберсе аерым ялгышка исҽплҽнҽ; җҿмлҽ ахырында тиешле тыныш билгесен куймау сҽбҽпле, икенче җҿмлҽне юл  хҽрефе белҽн башлау очрагы бер пунктуацион хатага исҽплҽнҽ; текст эчендҽ туры сҿйлҽмне программа талҽп иткҽн дҽрҽҗҽдҽ бирҽ алмау  пунктуацион хата исҽбенҽ кертелҽ; туры сҿйлҽмне дҿрес биреп тҽ, тыныш билгелҽрендҽ хаталар җибҽрелсҽ, аларның чит кеше сүзлҽрен бирүгҽ караганнары барысы бергҽ бер хата итеп санала;

Грамматик биремле диктантларны бҽялҽү

Аларны тикшерү һҽм бҽялҽү контроль диктантлардагы кебек үк эшлҽнсҽ дҽ, мондый диктантларга ике билге куела:        

беренчесе— диктантка, икенчесе —

               грамматик биремне башкару сыйфатына.

Ҽгҽр грамматик бирем бер дҽ ялгышсыз башкарылса, «5»ле куела. Дүрттҽн ҿч ҿлеше дҿрес башкарылмаган грамматик биремгҽ уңай билге куелмый.

Контроль диктантларны бҽялҽү

№	Талҽплҽр	Билге
1.	Орфографик һҽм пунктуацион хаталары булмаган эшкҽ	«5»лебилгесекуела.
	Искәрмә.  1  орфографик  (яки  пунктуацион)  хаталы  пҿхтҽбашкарылган эшкҽ яки бер үк хата бер үк сүзлҽрдҽ кабатлансаһҽм 2 пунктуацион хаталы эшкҽ.	«5» ле билгесе куела ала.
2.	1 орфографик, 1 пунктуацион хатасы булган эшкҽ	«4»ле билгесе куела.
	Искәрмә. 2 орфографик, 2 пунктуацион хаталы эшкҽ яки,1орфографик, 4 пунктуацион хатасы булган эшкҽ.	«4»ле билгесе куела ала.
3.	2 орфографик, 1—3 пунктуацион хаталы, 2 тҿзҽтүле эшкҽ	«3»ле билгесе куела.
	Искәрмә. 4 пунктуацион,4орфографик хаталы эшкҽ яки6пунктуацион хаталы эшкҽ	«3»ле билгесе куела ала.
4.	6  орфографик,  5  пунктуацион  хаталы  яки  5орфографик,  8пунктуацион хаталы эшкҽ.	«2»лебилгесе куела.

               Изложениелҽрнең күлҽме һҽм аларны бҽялҽү