Наименование (стр. 46 )

Мҽктҽп программасы күлҽмендҽ тулы грамматик анализ ясый белү (сүз тҿзеше, ясалышы ягыннан, фонетик, лексик, морфологик, синтаксик, пунктацион һҽм стилистик

анализлар).

Гади җҿмлҽ синтаксисы

Синтаксис буенча гомуми мәгълүмат.

Сүз һшм җҿмлҽ. Гади һҽм кушма җҿмлҽлҽр. Җөмләдә сүзләр бәйләнеше. Сүзтезмә. Сүзлҽр арасында тезүле һҽм ияртүле бҽйлҽнеш. Аларны белдерҽ торган тел чаралары. Сүзтезмҽдҽ ияртүче һҽм иярүче кисҽклҽр. Татар телендҽ сүзтезмҽлҽрнең тҿрлҽре.

               Сүз тәртибе.

Җҿмлҽдҽ сүз тҽртибе турынада гомуми мҽгълүмат (башлангыч сыныфларда үткҽннҽрне  кабатлау һҽм тирҽнҽйтү) Җҿмлҽдҽге сүзлҽрнең уңай һҽм кире сүз тҽртибе. Җҿмлҽ кисҽклҽренең җҿмлҽдҽге урыны. Татар һҽм рус теллҽрендҽ сүзлҽрнең урнашу тҽртибе үзенчҽлеклҽре. Гади җөмлә төрләре.

Әйтү максаты ягыннан җөмлә төрләре.

Хикҽя җҿмлҽ, сорау җҿмлҽ, боеру җҿмлҽ һҽм тойгылы җҿмлҽлҽр. Алар янында куелучы тыныш билгелҽре. Ике составлы җөмләләр: җыйнак һәм җәенке җөмләләр. Ике составлы җҿмлҽлҽр: җыйнак һҽм җҽенке җҿмлҽлҽр.

Җөмлә кисәкләре. Җөмләнең        баш кисәкләре.

Ия һҽм хҽбҽр һҽм аларның белдерелүе, тҿрлҽре. Ия белҽн хҽбҽрнең җҿмлҽдҽге урыны. Ия белҽн хҽбҽр арасында сызык кую очраклары. Җөмләнең иярчен кисәкләре. аергыч (тиңдҽш һҽм тиңдҽш түгел аергычлар); тҽмамлык (туры һҽм кыек тҽмамлык); хҽл һҽм аның тҿрлҽре (урын, вакыт, рҽвеш, күлҽм, сҽбҽп, максат, шарт, кире);         аныклагыч (аныклагычларның аерымлануы).

               Тиңдәш кисәкләр турында төшенчә.

Тиңдҽш кисҽклҽр турында тҿшенчҽ Аларны бҽйлҽүче чаралар һҽм алар янында тыныш билгелҽре. Тиңдҽш кисҽклҽр янында гомумилҽштерүче сүзлҽр һҽм алар янында тыныш

       билгелҽре.         Модаль кисәкләр:.

Модаль кисҽклҽр: эндҽш һҽм кереш сүз турында гомуми тҿшенчҽ. Аларның үзенчҽлеклҽре һҽм  җҿмлҽдҽге урыны. Эндҽш һҽм кереш сүзлҽр янында тыныш билгелҽре.  Бер составлы җҿмлҽлҽр:исем(атау)җҿмлҽ,фигыль(иясез)җҿмлҽ. Тулы һҽм ким җҿмлҽлҽр турында тҿшенчҽ.Ким җҿмлҽлҽрнең тҿрлҽре һҽм аларның кулланылышы. Раслау һҽм инкяр җҿмлҽлҽр турында тҿшенчҽ һҽм аларның кулланылышы.

Бҽйлҽнешле сҿйлҽм телен үстерү нҽтиҗҽлеге.

Укыган ҽдҽҽби ҽсҽр героена адресланган хат ясу. Тормышта үрнҽк булырдай берҽр кеше турында очерк язу. Концертка якитеатрга баргач алган тҽэсирлҽр турында мҿйлҽшү, диалогик һҽм моноглогик  сҿйлҽм үрнҽклҽре табу. Татар һҽм рус теллҽрендҽге кушма җҿмлҽлҽрне тҿзелешлҽре, бҽйлҽүче чаралары һҽм  функциялҽре ягыннан чагыштыру. Ҽдҽби геройга характеристика язарга ҿйрҽтү. Татар телендҽге сүз тҽртибе үзенчҽлеклҽрен чагылдырган кыска текстларны тҽрҗемҽ итү  күнегүлҽрен үтҽү. Экологик темага сочинение элементлары булган изложениелҽр язу. Үтелгҽн темаларга таянып, грамматик биремле диктантлар язу. Дҽрестҽн тыш укылган ҽдҽби ҽсҽрлҽргҽ таянып, сочинениелҽр язу.

               Укучыга түбәндәгеләрне үзләштерү мөмкинлеге бирелә:

Публицистик һҽм ҽдҽби жанрдагы текстларда синтаксик чараларны тану, фҽнни һҽм  махсус эш стилендҽ кулланыла торган синтаксик чараларны белү; синтаксик конструкциялҽрне функциональ-стилистик үзенчҽлеклҽре ягыннан тикшеү,  аларның сҿйлҽмне сҽнгатьле итү чарасы булуын аңлау. Синтаксистан булган белем һҽм күнекмҽлҽрен башка тҿрле анализлар вакытында да  куллана белҽ; ЇСтилистика‖ бүлеге: функциональ (фҽнни, махсус эш һҽм публицистик) стильлҽр белҽн таныша, аларның  жанр үзенчҽлеклҽрен билгели; аудитория (иптҽшлҽре) алдында чыгыш ясарга ҿйрҽнҽ: аның темасын билгели, максат  һҽм бурычларын күрсҽтҽ; тел чараларын тыңлаучыларның яшь, психологик үзенчҽлеклҽрен һҽм сайланган  темангың белем дҽрҽҗҽсенҽ туры килүен һ.б. истҽ тотып сайлый. Укучыга түбәндәгеләрне үзләштерү мөмкинлеге бирелә: телдҽн һҽм язма сҿйлҽм арасындагы үзенчҽлеклҽрне аңлый һҽм аңлата белҽ; тҿрле стиль һҽм жанрга караган текстлар белҽн эшли (аларны билгелҽнгҽн максаттан  чыгып укый, мҽгълүмати яктан кисҽклҽргҽ бүлеп эшкҽртҽ); тҿрле характердагы текстларны татар теленнҽн рус теленҽ тҽрҗемҽ итҽ, бу вакытта  телдҽн һҽм язма сҿйлҽм нормаларын саклап эш итҽ. синтаксисның тҿп берҽмлеклҽреннҽн сүзтезмҽ һҽм җҿмлҽлҽрне, аларның тҿрлҽрен  аерырга ҿйрҽнү; сүзтезмҽ һҽм җҿмлҽлҽрне тҿзелеше һҽм мҽгънҽлҽре, кулланылу үзенчҽлеклҽре ягыннан тикшерү;

8 нче сыйныф татар тҿркеме – татар ҽдҽбиятыУку укыту эшчҽнлегенең шҽхси нҽтиҗҽлҽре:

Ана теле белҽн кызыксыну хисе, белем алуга омтылыш уяту, укучының иҗади сҽлҽтен  үстерү. Текстны аңлап, сҽнгатьле итеп, ҽдҽби тел нормаларын саклап, тҿрле темаларга иркен

               сҿйлҽшүенҽ ирешү;

Телебезгҽ, шҽхескҽ ихтирам тҽрбиялҽү; Укылганга үзеңнең мҿнҽсҽбҽтеңне белдерү; шҽхеснең ҽхлакый-рухи сыйфатларын камиллҽштерү, күпмиллҽтле илебезгҽ карата ярату хислҽре, татар ҽдҽбиятына һҽм башка

               халыклар ҽдҽбиятына, мҽдҽниятенҽ ихтирамлы мҿнҽсҽбҽт тҽрбиялҽү;

Активлыкка, мҿстҽкыйль фикер йҿртүгҽ, акыл эшчҽнлегенҽ һҽм рухи эшчҽнлеккҽ ҿйрҽтү, шҽхес буларак формалашуны дҽвам итү; Үзең белҽн идарҽ итүгҽ юнҽлдерелгҽн белем һҽм күнекмҽлҽрне тормышның тҿрле  шартларында куллана белергҽ ҿйрҽнү, тормышта үз урыныңны күзаллый башлау; Милли горурлык, гражданлык хислҽре формалаштыру; Ҽхлак нормаларын, җҽмгыятьтҽ яшҽү кагыйдҽлҽрен үзлҽштерү;

Уку укыту эшчҽнлегенең метапредмет нҽтиҗҽлҽре:

Татар ҽдҽбияты, халык авыз иҗаты, театры, сынлы сҽнгате белҽн таныштыру; Укытучы тҽкъдимнҽре нигезендҽ ҿстҽмҽ уку һҽм үзлегеннҽн белем алу эшчҽнлеген планлаштыра алу; Эшчҽнлеккҽ үзконтроль һҽм үзбҽя кую; Предмет буенча оештырылган олимпиадаларда актив катнашу; Тҿрле текстлардан тҿп фикерне аерып ала белү, текстның логик схемасын билгелҽү, гади һҽм катлаулы план белҽн эш итү. Тексттан мҽгълүмат алу техникасын камиллҽштерү. Катлаулы

               булмаган темаларны мҿстҽкыйль ҿйрҽнү. Логик схемаларны, графикларны үзлектҽн тҿзү;