Наименование (стр. 14 )

Изложение яздыру ҿчен, матур ҽдҽбият ҽсҽрлҽреннҽн ҿзеклҽр, хикҽялҽр, аерым текстлар алына. Алар эчтҽлеге һҽм күлҽме ягыннан тиешле талҽплҽргҽ җавап бирергҽ, тҽрбияви максатларны үз эченҽ алырга һҽм бҽйлҽнешле сҿйлҽм күнекмҽлҽрен үстерү, камиллҽштерү юнҽлешендҽ булырга тиеш. Изложение ярдҽмендҽ укучының тема эчтҽлеген ача белү осталыгы, лексик байлыгы, орфография, грамматика, пунктуация ҿлкҽсенҽ караган грамоталылыгытикшерелҽ. Бу вакытта яңа сүзлҽр һҽм тҿшенчҽлҽр аңлатылырга, аларны тактага язып куярга кирҽк.

Изложение текстының һҽм язма эшлҽрнең күлҽме (сүзлҽр белҽн) түбҽндҽгечҽ билгелҽнҽ:

Сыйныф	Уку елы башында	Уку елы азагында
Тексттагы сүзлҽр	Язма күлҽме	Тексттагы сүзлҽр	Язма күлҽме
	саны	саны
Күлҽме	Күлҽме
5	70—110	55—70	110—140	70—85
6	140—160	85—95	160—190	95—105
7	190—230	105—115	230—270	115—125
8	270—310	125—130	310—350	130—135
9	350—370	135—140	370—390	140—145

Изложениене бҽялҽгҽндҽ, фикерлҽрнең логик эзлеклелегенҽ, эчтҽлекнең тулы, дҿрес бирелүенҽ, язма сҿйлҽм теленең камиллегенҽ, грамоталы итеп яза алу дҽрҽҗҽсенҽ игътибар ителҽ.        

Изложениене һҽм сочинение ҿчен ике билге куела: беренчесе – эчтҽлек һҽм сҿйлҽмне дҿрес оештыра алуга, икенчесе – грамоталылыкка.

№	Текстның бирелеше	Грамоталылыгы	Билге
1.	Текст, планганигезлҽнеп  (яки        плансыз),	1        орфографик        яки        2	«5»ле билгесе
эзлекле        бирелгҽн;        стиль        бердҽмлеге	пунктуацион,                2	куела.
сакланган; фактик хаталар юк.	грамматик хата бар.
2.	Тексттагы  хикҽялҽү  агышы  бирелгҽн	2                орфографик,	«4»ле билгесе
эзлеклелек  белҽн  тулысынча  туры  килми;	2-3пунктуацион	куела.
стиль        бердҽмлегендҽ        хилафлык  сизелҽ;	(яки        1  грамматик)  хата
	язмада        1-2  фактик, 1-2        техник  хата җибҽрелгҽн.	бар.
3.	Текст        язмада  эзлекле  бирелмҽгҽн,  стиль	3                орфографик,	«3»ле билгесе
бердҽмлеге        сакланмаган.        Сүзлҽр	4                пунктуацион,	куела.
бҽйлҽнешендҽгетҿгҽлсезлеклҽрҗҿмлҽнең	2                грамматик
	мҽгънҽсен  бозуга  китергҽн.  Язмада  3 фактик, 2-3 техник хата хата җибҽрелгҽн.	хата бар.
4.	Тексттагы  эзлеклелек  язмада  сакланмаган;	Орфографик	«2»ле билгесе
стиль бердҽмлеге юк; сүзлҽр һҽм җҿмлҽлҽр	хаталарның саны — 4 тҽн,	куела.
бҽйлҽнешендҽ  хаталар  бар;  фактик  һҽм	пунктуацион        хаталарның
	техник хаталар күп.	саны — 5 тҽн, грамматик хаталарныңсаны        3тҽн артык.

                                       Сочинениенең күлҽме һҽм бҽялҽү        

Иҗади эшнең бер тҿре буларак, сочинение – укучының язма рҽвештҽ үти торган эше. Ул бҽйлҽнешле сҿйлҽм үстерү күнекмҽлҽре булдыруда зур ҽһҽмияткҽ ия.        

Ҽдҽби (хикҽялҽү, очерк, истҽлек, хат, рецензия һ.б.), ҽдҽби-иҗади, ҿйрҽтү характерындагы, ирекле, рсемнҽр нигезендҽ үткҽрелҽ торган һҽм контроль сочинениелҽр була.        

Сочинение план нигезендҽ языла. Ике сҽгать дҽвамында сыйныфта язылган сочинениенең күлҽме түбҽ        ндҽгечҽ булырга тиеш:

5 нче сыйныфта 0,5 – 1 бит,

6-7 нче сыйныфта 1 – 2 бит,8 нче сыйныфта 2 – 2,5 бит,9 нчы сыйныфта 2,5 – 3,5 бит.

№	Эшнең эчтҽлеге һҽм теле	Грамоталылыгы	Билге
1.	Эчтҽлек темага туры килҽ; язмада фактик	1        орфографик	«5»ле билгесе
	ялгышлар  юк;  план  буенча  (яки  плансыз) эзлекле язылган; теле бай, образлы; стиль бердҽмлеге сакланган.	2 пунктуацион	куела.
2.	Язманыңэчтҽлегетемага,        нигездҽ,  туры	2        орфографик,	«4»ле        билгесе
килҽ,  ул  дҿрес  ачылган;  1-2  фактик  хата	3  пунктуацион  һҽм  1-  2	куела.
җибҽрелгҽн, хикҽялҽү эзлеклелегендҽ артык	сҿйлҽм ялгышы.
	ҽһҽмиятебулмагантҿгҽлсезлексизелҽ; тулаем  алганда,  теле  бай,  образлы;  стиль бердҽмлеге сакланган.
3.	Эчтҽлекне бирүдҽ мҿһим читлҽшүлҽр бар:	3        орфографик,	«3»ле        билгесе
ул, нигездҽ,дҿрес, лҽкинфактик	4        пунктуацион  һҽм  3-4	куела.
	тҿгҽлсезлеклҽрочрый,  хикҽялҽүэзлекле түгел;  теленең  ярлылыгы  сизелеп  тора; синонимиксүзлҽрнеазкуллана, бертҿрлерҽксинтаксиктҿзелмҽлҽр	сҿйлҽм хатасы
	файдалана,  образлы  түгел,  сүз  куллануда ялгышларҗибҽрҽ;стильбердҽмлегесакланып җитмҽгҽн.
4.	Тема  ачылмаган;  фактик        тҿгҽлсезлеклҽр	5        орфографик,	«2»ле  билгесе
күп;  планга  туры  килми,  эзлеклелек	8        пунктуацион  һҽм  4-6	куела.
	бозылган;телеярлы;сүзкуллану ялгышлары еш очрый; стиль бердҽмлеге юк.	сҿйлҽм хатасы.

Язма эштҽн соң беренче юлга, кызыл юл турысыннан башлап, ялгышларның саны күрсҽтелҽ: