Юз-жаг травматологияси фани буйича (стр. 16 )

Махсус титан мини пластинкалар бўлиб, уни очиш шарт эмас. бу усулни Француз олими М. Снамри 2-ўрта ер денгизи конгресида титан минипластинкалари ҳақида ўз фикрини намоён қилиб берди. Бунда хеч қандай клиник қаршилик юзага келмайди. Фақат беморлар мини пластинка мослашган сохадаги ёқимсиз хидга шикоят қилади. Метал пластинка ва шруп бир хил металдан тайёрланиб, уларда коррозия изи қолмайди.

Суяк чоклари ёрдамида юқори жағ бўлакларини мустахкамлаш.

Суяк чоклари остеосинтезда жуда қадимдан маълум. Эрамиздан 4000 йил олдинги қабрларда мумдаги одамда тилла ипларидан суяк чоклари кўйилгани аниқланган.

Суяк чоклари юқори жағни мустахкамлаш учун қўлланиб, мини пластинка қўймасдан олдин қўйилади ва уларни йиғиш учун база хисобланади. Мини суяк пластинкалари мукаммал ва мустаҳкам бўлади, суяк чоклари эса узоқ вақт турмайди. Суяк чокларини қўйишга кўрсатма асосан янги синишларда ва енгил тўғирланадиганларда.

Суяк чоклари учун зангламайдиган иплар ишлатилади 1х18н9т, эп-400, Эя-1, симлар титандан ва танталдан диаметри 0. 6-0. 8мм капрон иплардан тайёрланади. Симлар канал орқали ўтказилиши учун бўлаклардан йўл очилади, суякни ички ва ташқи томонидан охиригача очиши шарт.

Юқори жағда Лефор 1-тип бўйича синишда кесув ёноқ ёйи сохасидан ўтказилади. Ёноқ – пешона сохасидан кўз косасига распатор киритилади. Кейин кўз косаси клетчаткаси сурилади. Бор ёки парма ёрдамида чок симларига мос равишда суяк канали пармаланади. Пармалаш синиқ ёриғидан 1 см нарироқдан қилинади. Кўзга тегиб кетмаслиги учун ясси асбоб билан химоялаб турилади. Чок симлари ёки капронли лигатура суяк канали орқали ўтказилади, суяк бўлаклари репозиция қилинади. Жарохатдаги холат текширилади, прикус аниқланади. Симлар тўлиқ буралганлиги текширилади. 0. 5см ли буралган холатда қолдирилади, суякка қайтариб қўйилади. Бу операция мини пластинка қўйишдан фарқланади. Синиш ёриғидан 1см узоқликда икки томондан канал пармаланиб очилади ва унинг сими киритилади. Синиқ бўлаклари репозициясидан кейин тишлар қатори контактлиги текширилади, сим охири буралади ва жарохат тикилади.

Баъзан Лефор 2 ва 3 тип синишларда ёноқ-альвеоляр ўсиқ сохасига суяк чоки қўйилади. Бунинг учун кечув чизиғи шиллиқ қават ва суяк устида альвеоляр ўсиққа параллел оғиз дахлиз қисми пастроқдан ўтказилади. Синиқ ёриғидан иккала томондан канал очилади. Битта каналга пинцт билан сим киритилади, қарши каналга махсус ўтказгич ёрдамида киритилади. Бўлаклар тикланиб қотирилади.

Ёноқ ёйи ва ёноқ суягини синишини даволаш.

Ёноқ ёйи ва суягини силжимасдан ёпиқ синишида ва қандақдир функционал бузилишида консерватив, операциясиз даво. Очиқ ёки ёпиқ синишда синиқ бўлаги тўғри қўйилиши керак. Бунда биринчи навбатда бўлак репозиция қилинади, кейин жарохат хирургик тозаланади, охирида юмшоқ тўқима тикилади. Синишни аниқлашда янги ёпиқ синишда бош бармоқни олдинги тишга қўйиб, юқори жағни ғалтак шаклида харакатлантирилади. Бунда кучли харакатда ёноқ суяги юқорига ва олдинга харакатланади.

Синиқ бўлагини репозицияси 1%ли новокаин эритмаси остида ўтказувчи анестезия қилинади.

Синиқ бўлаги олдинги холатига қайтгандан кейин уни қўшимча қотириш шарт эмас. Беморни оғзи тўлиқ очилиши керак. Кўпинча синишни тўғирлаш бармоқ ёрдамида қўйиб юбормасдан қилинади, асосан бир неча кунлик жарохатдан кейинги холатларда. Бундай холатларда репозиция оғиз ичи ва оғиз ташқари усулларида қилинади. Айрим холларда суяк синиқлари гаймор бўшлиғида бўлиши мумкин. Бунда бўшлиқ орасига ва пастки бурун йўлига (соустья) қуйиш билан текшириш ўтказилади. Ёноқ суягини фиксациялашда йодоформли тампон бўшлиққа киритилади. 9-10 кундан кейин (соустья) ёрдамида тампон олинади. операциядан кейинги даврда иккиламчи синиш бўлишига йўл қўймаслик керак.

Бурун суяги синишинишини даволаш.

Агар бемор ахволи оғир бўлмаса, зудлик билан бурун суяги синиқлари тўғирланиш керак. Дастлаб бурун бўшлиғи ичиқон қуйқаларидан тозаланади ва шиллиқ қаватга 3-5%ли дикаин эритмаси суртилади. Кейин 1%ли новокаин эритмасибилан маҳаллий ўтказувчи анестизия қилинади. Ёпиқ синишда синиқ бўлагини тўғирлаш учун қон тўхтатувчиКохер зажими қўлланилади. Зажим эхтиётлик билан бурун йўлига киритилада, сўнгра асбоб охири билан бўлаклар кўтарилади, бош бармоқ билан устидан босилади. Тўғирланганини текшириш учун бармоқ билан текширилади. Бўлаклар тўғирлангандан кейин бурундан нафас олиш ва бурун шакли ўз холига келган бўлиши керак.

Якуний репозиция иккиламчи силжиб синиш ҳосил бўлмаслиги учун дренаж трубка кесилиб бурун йўлига қўйилади ва йодоформ тикилади. Бурун устки томонидан докали валик қўйилиб, лейкопласт билан ёпилади.

Очиқ бурун синишида суяк бўлаклари ташқи жарохат орқали тикланади. Якуний репозиция бурун йўлига дренаж қўйилади, худди ёпиқ синишдагидек.

Адабиётлар.

А – 1-5, К – 10,13,22,32,38,43,46,48.

Маъруза № 3

ЮЗ – ЖАҒ СОХАСИНИНГ БИРГАЛИКДАГИ ЖАРОХАТЛАРИ. ЮЗНИНГ ТЕРМИК (КУЙИШЛАРИ) ВА

ЮЗ – ЖАҒ СОХАСИ КОМБИНИРЛАНГАН ЖАРОХАТЛАРИ. ЭКСТРЕМАЛ ШАРОИТДА ШОШИЛИНЧ МАЛАКАЛИ ТИББИЙ ЁРДАМНИ ТАШКИЛ ЭТИШ

n  Юз-жағ сохасининг биргаликдаги жарохатларитаснифи

n  Юз куйишларининг таснифи.

n  Тўқималарнинг куйиш хажми ва чуқурлигини аниқлаш.

n  «ЮЖС комбинирланган жарохати» хақида тушунча.

n  Комбинирланган жарохатлар турлари.

n  Комбинирланган жарохатларни битиш процессининг ўзига хос хусусияти

n  ЮЖСида комбинирланган жарохат олган беморларга ёрдам бериш принциплари ўргатиш.

n  Ўқ отиш қуролидан ҳосил бўлган жарохат тузулишининг хусусиятлари.

n  Юзни юмшоқ ва суяк тўқималари ўқ отиш қуролларидан жарохатланишининг клиник кечиш хусусияти.

n  Тиббий эвакуация босқичларидаги тиббий ёрдамни ташкиллаштириш.

Юз-жағ сохасининг биргаликдаги жарохатларибитта шикастловчи омил таъсирида бир неча анатомик сохаларнинг зарарланишидир. Умумий беморларнинг 72,2% да юз сохаси ва бош миянинг биргаликдаги жарохати кузатилиб, шундан 21,8% оғир еки ўрта даражада бўлади.

Бош мия шикасти оғирлиги бўйича 3 та даражага бўлинади:

n  Енгил – бош миянинг енгил даражада лат ейиши ва чайқалиши.

n  Ўрта –бош мия лат ейишининг оғир даражаси.

n  Оғир – диффуз аксонал шикастланиш ва бош мияни сиқилиши.

Беморнинг юз ва бош мия шикастланиши холатида асосий клиник текширувни 3 гурухга ажратамиз:

1. Юз-жағ ва бош мияни оғир жарохати. Бу гурухда беморларда юқори жағни юқори ва ўрта даражада синиши, ўқ отиш қуролидан шикастланиши, юз суякларини бир неча жойидан синиши, бош мияни 1 - ва -2 даражали лат ейиши холати ва босимни ошиши, бош суяги асоси ва гумбазини синиши, қўл-оёқлар синиши, кўкрак қафаси ва ички аъзолар шикастланиши кузатилади.

2. Ўрта оғирликдаги бош мия ва юз-жағ жарохати. Бунда бемор юқори жағни ўрта ва паст даражада синишидан жабрланади. Бурун ва ёноқ суяги синиши, пастки жағни бир неча жойидан синиши, юз сохасини ўқ отиш қуролидан шикастланиши, бош мияни 2 ва 3 даража бўйича лат ейиши кузатилади.

3. Енгил даражали бош мия ва юз-жағ жарохати. Бу гурухда бемор пастки жағ синиши, ёноқ суяги, юқори жағ шикастланиши, бош мияни 1-даражали лат ейиши билан жабрланади.

Юз-жағ сохаси биргаликдаги жарохатларини даволашда Қориев М. Х ва (2009-2010) лар чуқур изланишлар олиб боришган ва улар томонидан қатор даволаш усуллари таклиф этилган.

Юз юмшоқ тўқималарининг жарохатлари ичида 16% ини куйишлар эгаллаб, улардан 92,4% термик куйишлар бўлса 6,4% эса химик куйган беморлардир (К. Е. Расдавлетов). Юзнинг куйишлари асосан юқори температуранинг маҳаллий таъсири остида юзага келади.

Тўқималарнинг термик жарохатланишларининг чуқурлигига қараб 4 даражага бўлинади:

I даражали куйишлар учун терининг бир оз шишиши ва қизариши характерли бўлиб капилярларнинг кенгайиши хисобига ҳосил бўлади. Бу ўзгаришлар 1 – 2суткадан кейин ўтиб кетади ва эпидермиснинг кўчиб тушишидан кейин бир оз вақтдан кейин йўқолиб кетадиган пигментация билан якунланади.

II даражали куйишда яллиғланиш аломатлари кўпаяди. Капилярлар кенгайиши ва ўтказувчанлиги ошиши хисобига эпидермис кўчиб, пуффак ҳосил бўлади, ичида қон плазмаси элементларидан ташкил топган суюқлииик билан тўлган бўлади. II даражадаги куйишлар 1-2 хафтада сақланиб, қолган эпидермис хисобига эпителизация билан якунланади.

IIIа даражали куйишларда терининг эпидермис қавати ва қисман дерманинг сўрғичсимон қавати некрозга учраши кузатилади.

IIIб даражали куйишларда тери бутун қалинлиги бўйича некрозга учрайди.

IV даражага эса тери ва унинг остидаги тўқималарнинг тўлиқ кўмирга айланиши билан характерланади (тоғай, суяк).

IIIб куйишда некротик тўқима ажралиб тушгандан кейин ўрнида грануляцияли яра ҳосил бўлади. IV даражали куйишларда юзнинг чиқиб турувчи органларини (қулоқ ва бурун) некрозланиб йўқолиши билан кечади. Шу сабабдан куйишнинг I, II ва IIIа даражаларида юзаки бўлиб, спонтан тикланади; куйишнинг IIIб ва IV даражалари – чуқур куйиш, консерватив даво натижасида кам тикланади ёки тикланмайди.