Юзнинг чегараланган куйиш юзаси тана юзасининг 3,12% ташкил қилади. Шу сабабдан юзнинг чуқур куйишлари организмнинг умумий хаётчанлигига таъсир кўрсатмайди.
Бироқ, юзнинг ва бошқа қисмларнинг биргаликда куйиши, яъни юзаки куйишда тана юзасининг 25-30%, чуқур куйишда 10% ташкил қилса куйиш касаллиги, куйишдаги карахтлик ривожланади.
Куйиш касаллиги кечиши қуйидаги босқичлардан иборат: карахтлик (1-3 кун), ўткир токсимия (3-10 кун), септикотоксемия (куйишдан бўлган яраларни тўлиқ битишигача) ва реконвалесценция. Юз куйишлари юқори нафас йўллари, нафас олиш органларини зарарланиши билан бирга кечеши мумкин. Нафас олиш органларини зараланиши ёпиқ жойларда зарарланганларда учрайди. Юз куйишларининг чуқурлиги юзнинг рельефи нотекислиги сабабли турлича – I даражадан то IV гача бўлиши мумкин. Шу сабабли клиник кўриниши турлича (полиморф) бўлади. Лаблар кўпинча II ва IIIа даражаларда зарарланади, қизил хошия эса IIIб даражада некрозланади. Овқат еганда куйган юза қонайди. Кейинчалик чандиқланиш ва қизил хошияни, оғиз бўшлиғи шиллиқ қаватини ағдарилиши ва бундан сўлак оқиши вужудга келади.
Бурун куйишларида чуқур зарарланишга учи ва каноти учрайди, кўпинча вужудга келувчи хондрит тоғайларни эришига олиб келади, бу эса ташқи бурун деформациясига олиб келади. Юзнинг оғир куйишларида зарарланган, хушини йўқотган холларда кўз қовоғи ва олмасини куйишшлари келиб чиқиши мумкин. Натижада қовоқ ағдарилишлари вужудга келиб, кўриш органларини функционал етишмовчиликларига сабаб бўлиб қолади.
Термик куйишлардан химик куйишларнинг клиник кечиши бўйича асосан чуқурлиги билан фарқ қилади. Терида пуффаклар ва яра чақаси ҳосил бўлмайди. Тўқималар катта чуқурликда зарарланади. Некрозга учраган тўқималарнинг деморқацияси секинлик билан боради. Химик куйишларда катта микдордаги сув билан ёки нейтралловчи моддалар билан ювиш биринчи ёрдамга киради. Тери юзасининг ранги химик агентнинг турига боғлиқдир. Масалан, олтингугурт кислотаси билан куйганда тери жигарранг ёки кора рангли тус олади, концентрланган хлорид кислота билан эса сариқ. Ишқорлар билан куйганда терининг эпидермисигина зарарланади. Кислоталар таъсиридаги куйишда қуруқ некроз ҳосил бўлса, ишқорий куйишда нам некроз бўлади.
ДАВОЛАШ.
Жарохатланганни даволаш муассасасига келган захотиёк куйган сохани бирламчи тозалаш муолажалари ўтказилади. Куйиш атрофидаги терини эхтиётлик билан бензин ёки 96% ли спиртга хўлланган тампон билан артилади. Катта пуффаклар кесиб ташланади, сероз суюқлиги борларни эса, асосидан кесилиб суюқлиги чиқариб юборилади. Ифлосланган куйган жарохатларни 3% ли водород перикисига намланган шарик билан тозаланади. Шундан сўнг синтомицин эмульсияси, шафтоли ёғи ёки кортикостероид гармонлари бўлган малхамлардан фойдаланилади.
Юзнинг куйишларини асосан очиқ йўл билан даволанади. Бу усулдан фойдаланилганда кунига 3-4 маротаба куйган юза эмульсия ёки малхамлар билан суриб турилади (синтомицин, фурациллин ва бошқа малхамлар). Қовоқнинг ағдарилишларини эркин тери ўтказиш йўли билан бартараф этилади. Ҳосил бўлган чандиқлар кесиб олиниб, яра юзаси маҳаллий тўқималар билан, Филатов банди билан ёки эркин тери ўтказиш йўли билан бартараф этилади.
«ЮЗНИНГ ЮМШОҚ ТЎҚИМАЛАРИНИНГ ВА СУЯГИНИНГ КОМБИНИРЛАНГАН РАДИАЦИОН ЖАРОХАТЛАНИШИ»
Бир вақтнинг ўзида бир нечта жарохатловчи агент таъсирида вужудга келувчи жарохат КОМБИНИРЛАНГАН ЖАРОХАТ деб номланади.
Термомоядер портлаш таъсири остида комбинирланган жарохат юзага келади ва бу қурол учун қуйидаги таъсуротлар хос:
1. Нурланишнинг кучи;
2. Портлаш тўлқини;
3. Сингувчи радиация.
Нурланишнинг таъсир кучи биологик объектнинг портлаш эпицентридан қанча масофада жойлашганига қараб таъсуротини аниқлаш мумкин: 1000 метр масофада бўлган биологик объект ёки кўмирланиб ёки 90% куйиши мумкин; 1-2 минг метр II ва III даражали оғир куйишлар; 2-3 минг метр – I ва II даражали куйишлар. Портлаш тўлқини портлаш эпицентридан узоқ масофада ҳам оғир талофатлар олиб келиши мумкин. фикрича портлаш тўлқинининг кучи 1 кв. см. га 100 кг га тўғри келади. Сингувчи радиация ўз таъсуроти билан нур касаллигини келтириб чиқаради. Нур касаллиги оғирлиги бўйича олинган нур дозасига боғлиқ холда 4 та даражага бўлинади (енгил - 1-2 Гр. , ўрта - 2-4 Гр. , оғир - 4-6 Гр. ва жуда ҳам оғир 6 Гр. дан юқори). 6 Гр дан юқорибўлгани инсон учун ўлимга олиб келадиган дозадир.
Нур касаллиги алоҳида ажралувчи 4 та босқичлардан иборатдир:
I бокич – бирламчи реакция;
II босқич – беморнинг ахволини қалбаки яхшиланиши ёки яширин реакция босқичи;
III босқич – авж олиш босқичи;
IV босқич – тузалиш босқичидир.
Бирламчи реакция босқичи бир неча соатдан 2-3 кунгача давом этиши мумкин. Қабул қилинган нур қанчалик қисқа бўлса, бу босқич ҳам қисқа бўлади. Бу босқич учун беморнинг МНС даги ўзгаришлари: кучли таъсирланиши ва талвасаланиб қолиши, бош оғриқ, кўнгил айнаши, бир ёки бир неча маротаба қайт қилиши (айрим холатларда тўхтатиб бўлмайдиган). Оғир холатларда бемор хушини йўқотиши, менингиал белгиларнинг йўқолиши, адинамия, қалтироқ босиш ва неврологик статуснинг бузилиши характерлидир.
Нурланган ярадорнинг умумий ахволини оғирлашуви бир вақтнинг ўзида механик ва термик жарохатларнинг биргаликда келиши сабаб бўлиши мумкин. Айрим холатларда карахтликнинг ривожланишига олиб келади. Нурланиш касаллигини авж олиш босқичида арзимаган механик жарохат ҳам карахтликнинг бошланишига сабаб бўлиши мумкин. Бундай холатларда «ўзаро оғирлашув» синдоми пайдо бўлади. Шунинг учун ҳам бу босқич яширин реациялар босқичи деб аталади.
Қалбаки яхшиланиш давомийлиги нур касаллигининг даражасига ва жарохатнинг етказилишнинг оғирлигига боғлиқ:
n Енгил вазият — 7—10 кун, баъзан 1 ойгача;
n Ўрта вазият — 10—14 кун;
n Оғир вазият — 3—5 кун.
Бу босқичда клиник кечишида белгиларнинг сусайиши бўлгани билан касалликни чуқурлашуви кўзга яширин холда давом этиши бўлганлиги сабабли ҳам қалбаки яхшиланиш деб ном олган. экспериментал кўрсатгичлари бўйича нурланган хайвонларнинг ўқ отиш қуролидан ортирган жарохатларининг клиник кечуви ташқи кўриниши бўйича ушбу босқичда нурланмаган хайвонларнинг жарохатларининг клиник кечувига ўхшаш кечган. Нур касаллиги кўринмас холда чуқурлашуви борлигига қарамасдан қалбаки яхшиланиш даври бирламчи жаррохлик ишлови ўтказиш учун энг қулай пайт хисобланади.
Нур касаллигининг авж олиш даври 3 - 4 хафта давом этгани билан касалликнинг асосий синдромлари: гематологик, геморрагик, иммунитетдаги ўзгаришлар, носпецифик химоянинг факторлари, регенерация жараёнини сустлашиши бўлиб ўтади.
1. Қон ҳосил бўлишининг ўзгариши. 1—2 Гр. ли нурланиш берилганда 50% ствол ҳужайраларининг жарохатланиши кузатилади. УАК таркибида - лимфоцитопения, тромбоцитопения, анемия кузатилади.
2. Қон ивишининг III фазасида ўзгаришлар пайдо бўлади, яъни фибрин ҳосил бўлиши бузилади. Бу синдромнинг биринчи белгиси милкнинг конашга берилувчанлиги бўлиб, шиллиқ парданинг кўп жойларида қон талашишлар ҳосил бўлиши кузатилади.
3. Иммунологик ва носпецифик химоя факторларининг сусайиши туфайли организмнинг антителалар ишлаб чиқаришини бузилишига олиб келади, бу эса ўз изидан фагацитознинг учишига, терининг ва қон плазмасининг антимикроб хусусиятини пасайишига олиб келади. Бу билан эса тери ва шиллиқ қаватларнинг аутофлорасининг активлигини ошишига келтиради. Ҳамма оғирлашув белгилари оғир инфекцион асоратларни пайдо бўлишига олиб келади. Оғир некротик стоматитларни, ангиналарни, ошқозон ичак тизимидаяралар пайдо бўлишига олиб келади. Д. Тулиснинг Хиросимадаги атом бомбаси портиллаганидан кейин 7-10 кунлари жарохатланган японликларда милк четида, танглай муртакларида, юмшоқ танглай, кекирдак ва қизилўнгач шиллиқ пардаларида некротик яралар пайдо бўлганлигини кузатган.
4. Жарохат ичидаги борадиган жараённинг оғирлашуви туфайли жарохатнинг тозаланиш (некрозга учраган қисмларининг ажралиши) сустлашади ва жарохатлар иккиламчи йўл билан битади.
Жағ синишларида нурланган беморларда консолидация жараёнини бошланиши узоқ чузилиши туфайли фикрича қалбаки бўғимлар пайдо бўлишига олиб келади.
ДАВОЛАШ
Барча радиацияли комбинирланган ярадорлар махсус санитар тозаланиш ва дезактивациядан ўтказиладилар. Эвакуациянинг кейинги босқичига транспортировка қилиш ва бирламчи жаррохлик ишлови ўтказишни қалбаки яхшиланиш даврида ўтказилади.
Агарда РМ (радиактив модда) ярадорнинг оғиз бўшлиғида топилса – РМнинг инкорпорацияси бўлган хисобланади. Бундай холларда оғиз бўшлиғи яхшилаб тозаланиб, ошқозон ва ичак ювилади, шундан сўнг эса РМни тезроқ чиқарувчи препаратлар тайинланади.
Ярадорларнинг жарохатлари РМ билан ифлосланган бўлса эвакуациянинг хар бир босқичида пахта марлилик гигроскопик боғлам алмаштириб турилади.
Жарохатга бирламчи жаррохлик ишлови берилаётганда қуйидагиларга эътибор бериш лозим:
n Биринчидан, комбинирланган жарохатларда қон кетиш аломатлари доим бўлишини эътиборга олган холда хар бир жарохатланган қон томири майда бўлса ҳам албатта тиқилиши шарт.
n Иккинчидан, иложи борича барча ёд жисмлар олиб ташланиши лозимдир.
n Учинчидан, жағ суяклари синишида жағ бўлакларини остеосинтез операцияси йўли билан махкамлаган мақсадга мувофиқдир.
|
Из за большого объема этот материал размещен на нескольких страницах:
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 |


