Юз-жаг травматологияси фани буйича (стр. 9 )

аппаратни учта моделини ишлаб чикди. Спицалар жуфт қилиб жағ ташқи юзасига ва жағ асосига ўтказилади. Улар ёйсимон планкага мустахкамланади. Улар бир бири билан тўғри чизиқли шарнирли планка билан ёки Бернадский томонидан модификацияланган Рудько аппаратини иккита параллел ёй билан ва қисқич ёрдамида ёки металл корпусга маҳкамланади.

Суяк синиқларни компрессион аппаратлар билан

фиксация қилиш.

Биринчи МДХ да компрессион аппаратларини ишлаб чиқди. Синиқларни ҳар бирига бурчак остида жуфт спица киритилади ва улар бир бири билан кейин ташқи компрессион аппарат билан бирлаштирилади. Даволаш даври мобайнида гайкаларни айлантирилиши синиқларни компресия қилади. Авторлар шуни кузатдики ҳар бир синиқ битган лекин доимий компрессия натижасида жағни жароҳатланган томонини қисқаришига ва натижада прикус ва окклюзияни бузилишига олиб келган.. Бу аналогик асоратлар , Р. Беккл, Ж. Хюел томонидан ҳам кузатилган.

ва Рудько аппаратини суякларни синиқларини компрессия қилиш учун модификациялаб, суяк усти қисқичини махсус компресловчи ускунага маҳкамлаб - махсус мослама ишлаб чиқишди.

томонидан яратилган компрессион аппарат жуда содда ускуна ва бири иккита тешикка эга бўлган бошча қисми кенг иккиташурупдан иборат. Бу шуруплар суякка киргизилиб уларнинг тешиклари билан бир-бирига штанга орқали резба билан қотирилади. Штангадаги гайкаларни айлантириш синиқларга компрессия яратади. Хайвонларда қилинган эксперементларда бу етарлича мустахкам эмаслиги маълум бўлди. Шу билан бирга доимий суякларга тушадиган босим ва нуқтали контакт натижасида суякларда резорбция бўлиб улларни қисқариб қолишига сабаб бўлади. Хозирда компрессия реператив жараёнларни бошланишигача яъни 7-10 суткагагина қўйилади. Бундан буёғига дистракция қилинади.

Компресион-дистракцион аппаратлар ёрдамида

остеосинтез қилиш.

Дистракцион аппаратлар ёрдамида остеосинтезда таъсир механизмни биолог 1939 й амфибияларда ўрганди. У панжаларни ампутация қилди. Контрол гурухда яралар чўлтоқлик билан битди. Амлий иш қилинаётган гурухларда панжаларни тикланишини кузатди. Кўпчилик муалифлар томонидан регенерацияда дозаланган деструкцияни маъқуллашди. Хозирги замонда шу нарса исботландики, деструкция ва регенерация диалектик бирликка эга, бу икки компонент орасида регулятор оқсиллар алоқа боғлайди.

Реператив остеогенез механизмини бошловчи фактори сифатида суякка жарохат қилиб белгилаш мумкин. Бунинг натижасида суякда нокаллоген регулятор оқсил ажралади. Бу оқсил кам дифференциаллашган хужайраларга таъсир қилиб уларни секин препреостеобластларга айланишига туртки бўлади. Бу хужайралар хали суяк тузишга етарли бўлмаган учун уларнинг ҳар бири 50 атадан бўлинади ва натижада кейин улар суяк ҳосил қилишни бошлайди. 7-10 кун давомида бирламчи суяк узаклари ҳосил бўла бошлайди ва регенерация секинлик билан кенг тарқалиб боради. Бундай жараёнлар нормал консолидацияда синишдан кейинги маҳкамланган ёки маҳкамланмаган синиқларда кузатиш мумкин.

Юқордаги ажралган регулятор оқсил фақат ўзидан 400-500нм масофада таъсир қилади. Бундан кўриниб турибдики суяклар компрессияланиши натижасида бир бирига яқинлашади ва оқсил таъсир қилиш осонрок бўлади, иккинчи томондан шу нуқталарда резорбция бўлиб регулятор оқсилни қўшимча ажарлишига сабаб бўлади. Суякда мишен хужайралари таъсирида бўладиган остеоиндуктив фактор бўлиб у суякни деминерализация натижасида ажралиш кўпаяди.

Компрессиядан кейин 7-10 кундан кейин дистракция бошланади ва бунда янги ҳосил бўлган суяк қадоқлари деструкцияси натижасида регулятор оқсилни янги порцияси ажаралади ва ўз навбатида янги порция остебластлар ҳосил бўлишига сабаб бўлади. Охирги ҳосил бўлган остеобластлар янги қисмларда суяк ҳосил қилади, уларнинг яна бир қисми дистракция натижасида яна янги порция регулятор оқсил ажаралишига сабаб бўлади ва бу цикл янгидан бошланади. Лекин шуни билиш керакки меъёридан ортиқ дистракция ортиқча суяклар ҳосил бўлишига сабаб бўлади. Шунинг учуннормал суяк ҳосил бўлиши учун доимий дистракция остида суяк мустахкам иммобилизацияга эга бўлиши керак.

Компрессион-дистракцион остеосинтез учун кўрсатмалар:

-  Янги суяк синиши

-  Синиқларни консолидацияси секинлашиши

-  Травматик остемиелит

-  Пастки жағда нуқсон

-  Ёлғон бўғим

Кенг тарқалган аппаратлар: ЕК-1Д(, , ЕКО-1 (, , ) ва , аппаратлари.

ЕКО-1 ни қўллашда ҳар бир пастки жағ синиғига бурчак остида спица киргизилади. Ҳар бир спицалар бир бирлари билан штангалар ёрдамида маҳкамланади. Ҳар бир ярим ўқига бутун узунлиги билан резба ёрдамида гайкалар қилинади ва шу сохаларга шарнирли пружиналар маҳкамланади. Бу пружиналар 1мм /суткасига темп билан дистракцион таъсир қилади.

томонидан ишлаб чиқилган компрессион-дистракцион аппарат таркибига клеммали қисқич (жағ ости сохаси орқали жағ танасига ўрнатилади) муфталардан иборат. Муфта иккита бир хил катталикдаги ясси ёй бўлиб бир бири билан репанацион блок билан боғланган, бу синиқларни сагиттал текисликда 4 см гача суришга имкон беради. Зарур бўлган хохлаган муфта ёнида компрессион-дистракцион блок қўйилиши мумкин. А. З Бармуцкая бу аппаратни экспериментал ва клиник текширувларда ўрганиб, дистракция темпи компрессияни 10 кунидан кейин 11 кундан бошлаб суткасига 0,5 мм ташкил этиши керак. Бу аппарат билан бутун даволаш даврида сяукларни фиксацияси мустахкам бўлади. Айрим беморларда қисқичлар қўйилган сохаларда баъзан кичгина сохада ётоқ яралар ҳосил бўлган. Авторлар 2 см гача бўлган суяк нуқсонини тиклашга эришганлар.

ва компрессион-диструкицон аппартларни қўллашга юқоридаги кўрсатмалардан ташқари яна қуйидаиги ўзгаришларни киритди:

-  жароҳатдан кейин 1 йил ўтган нотўғри битган суяк битишмаларини даволашда

-  туғма ёки орттирилган пастки жағ деформациясига сабаб бўлган ёлгон бўғимларни даволашда.

Компрессион-диструкцион аппаратлар қуйидагилардан иборат:

-  Винтли спицалар

-  Гурухдаги спицаларни бирлаштирувчи турли шаклдаги планкалар

-  Спицаларни бир-бирига боғлаш учун гайкалар

-  Планкага ўрнатиш учун муфта ва гайка

-  Суяк синиғи ва муфталарни бирлаштирадиган винтли штангалар.

-  Пастки жағ суяк синиқларига компрессион-диструкцион таъсирни ҳосил қилиш учун штангани муфтага бириктирувчи гайкалар

Синиқ хажм катталиги мос холда 1-2 гурух спицалар киргизилиб, уларнинг ҳар бири 2-4 та спица тўтади. Спицалар гурухи ҳар бири суякка ўрнатилган жойидаги формаси мос қилиб олинган планкага мустахкамланади.

Спицалар суякни қалинроқ яъни қалин пўстлоқ пластинкага эга бўлган қисмига қўйилади. Жағ танасига жағ канали бўйлаб учта спица киритилади. Жағ ўсиғига киритаётганда қалинроқ қисми олдинга қирраси томондан киритилади ва ва босимни камайтири ниятида 3-4 та спица крестсимон планкалар ёрдамида бирлаштирилади.

Операциядан олдин метилен кўки билан жағ асоси, синган жой ёриғи ва ҳар бир синиқка биринчи спица киритиладиган жой белгиланади. Биринчи спица ёриқдан 1,5 см масофада киритилади. шу жой 2мл анестетик билан суякгача инфилтрация қилинади. Спица махсус электродрелл патронига ёки махсус штангага эга бормашина дастакига ўрнатилади. Анестезия қилинган жойдан спицани айлантирмасдан суякача оборилади. Машинани айлантиришдан олдин юмшоқ тўқимани ва терини спица кирган жойда ассистент пинцет билан босиб туради. Суякни қизишидан ва спица остеомиелитни келтириб чиқаришдан сақлиниш учун айлантрилаётган бормашина тезлиги минимал, тўхтаб-тўхтаб, намлаб, қисқа вақт билан қилиш керак. Синган синиқни ушлаб туриш учун ва спицани киришини назорат қилиб туриш мақсадида хирург бармоги билан тил томондан жағни пайпаслаб туриши керак. Спицани оғиз ичи шиллиқ қаватини тешиб чикмаслиги зарур, суякдан фақат 1-1,5 мм чиқиб туриши керак.

Биринчи спицани киритгандан кейин ёриқ бўйлаб турадиган унга мос қилиб танланган планка кистирилади ва керакли тарзда жойлаштирилади. Спица тешигига яқин жойдаги юмшоқ тўқималарга игна билан анестетик юборилади. Игна планкага ориентир қилиб олинади ва планка олинади. Игна белгиланган жойдан кейинги спица юқордагидай қилиб киритилади. Киритиш жараёнида хирург бир томонда ассистент бир томонда туриб спицаларни параллел киритилишига ахамият бериб туриши шарт. Планкага спицалар киритилади. Бу билан юқори мустахкамлик ва аниқлик таъминланади.

Синиқка спица киритлгандан кейин битта ички винтли гайка қўйилади ва бирлаштирувчи планка кийгизилади ҳамда ташқи гайка билан қотирилади. Шундай аналагик амаллар ҳамма синиқларда қилинади. Ички гайка ва планка билан тери орасидаги масофа 1 см дан қисқариб кетмаслигини кузатиш керак. Планкаларни қотиришдан олдин муфта билан фиксацияланадиган тешиклар холатини текшириш керак ва муфталар орқали штангалар ўтказилади, улар суякларни қўл билан тўғирлаганда бир текисликда туриши керак. Битталик синишда битта тўғри штангада икки гурух спицалар қўйилса етарли бўлади. Синишларга қўйилаётган планкалар ҳаммаса муфталар ёрдамида штангалар билан қотирилиб чиқарилади. Қанча кўп синиш бўлса спицалар гурухини ҳам кўпроқ қилиш керак ва ҳаммасини бир текисликда жойлашишини таъминлаш зарур. Планкага муфта гайка билан қотирилади ва муфтадан штанга ўтказилади. Ҳар бир муфтани ҳар тарафига штанга киритилган гайка билан қотирилади. Штангани кенг қайрилишида муфта киргизиб кейин гайка тақилади. Ундан кейин муфтани планкага қотирилади. Суякларни яна бир репозициясини текшириб, муфталар гайкалар қотирилади ва мустахкам жағ бутунлигини таъминловчи система яратилади. Синиқ томондаги гайкани бураш компрессияни, синиқни қарама-қарши томнидаги дистракция чақиради.