Юз-жаг травматологияси фани буйича (стр. 33 )

Типик невус хужайралар ўзида гомоген протоплазма тутиб, йирик доира ёки овалсимон, оч пуфак ва ядродан иборат.

Дерма ичи невуслар чегараланган, силлиқ ёки кам бурмали, турли хажмли, қаттиқ қопламали, баъзан тўқ сочли бўлади. Баъзан гиперкератоз, папиллома аломатлари бўлади. Дерма ичи невусига чуқур невуслар кириб, бу юз, қўл (кам ҳолда бу жойларда) да учраб юмшоқроқ бўлади. Чуқур невусларда ётқизилган пигментлар топилади, бу эпидермисга параллел чуқур дермада жойлашган фибробласт хужайраларга ўхшаш.

Чегарали невус дерма ва эпидермис чегарасида пигментланган хужайрани бўлиши билан фарқланади. Микроскоп остида хужайралар кўп ёки кам яхши чегараланган уяга ёки бутун конгломератлар кўринишида бўлади. Хужайралар кубсимон ёки дуксимон шаклда бўлади. Кўпчилик бу формадаги невуслар малигнизацияга учрайди.

Аралаш невус: хужайралар дермади қисми жойлашади, баъзан дерма ва эпидермис чеагарасида. Вақт мобайнида чегарали, дерма ичи невусига айланиши мумкин.

Киёсий ташхиси. Гемангиома ва мелономалар билан солиштирилиб, биринчидан уни босганда оқармаслиги билан, рангини сақлаши билан фарқ қилади. Мелономада регионар лимфа тугунлар катталашади, пигментли доғда бундай эмас. Баъзан қўшимча диагностик усуллар қилинади: клиник дерматоскопия, радиоактив фосфор индикацияси, электротермометрия ва бошқалар.

Температура фарқи невус юзаси билан ассиметрик соғ тери соҳасида 0-95,3 % гача булади.

Даволаш. Врач тактикаси невусни жойлашиши кесиш катталигига боғлиқ. Бунда радикал кесиш ёки диатермокоагуляция қилади. Катта невуслар бир ёки бир қанчса усуллар билан қилинади. Невусни олиб ташлашда 3-4 млн чегарада соғ тўқима ҳам олинади, баъзан буни туби билан олишга тўғри келади. Қовоқ ва қошларга ҳам тарқалган бўлса невус 1-босқичда шу соҳалардан бошқа ерда жойлашган невус олинади, 3-4 хафтадан кейин бир томон (масалан ўнг чап қош томон) кейин 2-3 хафтадан кейинши томон олинади. Одамни кўзини бирдани иккаласини боғлаш (ёпиб қўйиш)ни олдини олади. Бунда тери пластикаси қилинади.

Келоид чандиқлар бўлмаслиги учун Букки нурлари билан операциядан 6-7 кундан кейин нурлантирилади.

Прогноз яхши.

ЮЗ-ЖАҒ СОХАСИ НЕЙРОФИБРОМАТОЗИ.

Нейрофиброматоз (Реклингаузен касаллиги, туғма Брумса, нейрофибраматоз элефантиази) нерв стволидаги ўсма касаллигидир.

Асосида специфик нерв, гормонал, суюқ ўзгаришлар ётади.

Этилогия ва патогенези. Реклеингаузен 1882 йил эндова периневрийдан ривожланувчи фиброма ва невромаларни (потогенези бир) “нейрофитранатоз” термини билан белгилади.

Этиология ва потогенезида 2 теория бор.

1- си 1878 йил Конгейн теорияси эмбрионал куртакларни силжишидан. 2- теорияга кўра ички безлар ва нерв системасини бузилишидан.

Клиникаси. Нейрофибраматоз жойлашиши мумкин бўлмаган орган йўқ. Типик холати тери, суюқ, эндокрин безларини функцияси бузилиш симптомлар комплексидан иборат. Бу симптомлар чақалоқ туғилгандан баъзан сал кечроқ бўлади.

98 бемордан 10 таси 10 ёшларда, 25 таси 11-20 ёшларда, 38 таси 21-30 ёшларда қолгани кечроқ мурожаат қилган эркаклар кўпроқ бу билан касалланади. Кўпинча Дарье тетрадаси бўлади: типик пигментация (ўсмасоҳада), нерв ствол ўсмаси, физик ва психик ўзгаришлар. Пигментация кофе рангида бўлади (25-75 % беморларда). Доғ асосан оёқ-қўл охирлари юзасида, мушакости чуқурларда, белда жойлашади. Туғма доғлардан фарқи қуёш тушувчи соҳаларда кам учрайди. Доғ катталиги шакллари турлича, бўялиши ҳам турлича.

Тери ва тери ости ўсмалари уни сони ва ҳажмига кўра турлича бўлади. Улар юз, кўкрак, оёқ-қўллар трисида бўлиб, айрим беморларда чекланган ўсма кўринишида, бошқаларда типик кўринишида, яна бошқаларда тери бўйлаб тарқалган бўлади, катталиги, формаси, бўялиши, морфологик кўриниши бўйича хирургик ёндошиш учун 3 типга бўлинади. ( бўйича):

1)  Элефантиазис

2)  Кўп тугунчали

3)  Массив пигментланган тери ўсиши.

1-турида суякда, кўзда, юз қисмларида тез кўзга ташланадиган аниқ ҳажмдаги нейрофиброма бўлиши билан ифодаланади.

2-турида суяк, юз органларини ўзгартирмаган ҳолда бир қанча ўнг мингталаб сондаги ўсмалар бўлади.

3-турида ўзига хос рангли, зич консистенцияли ўсма бўлиб, оғиз бўшлиғи органларини ўзгартиради.

1 ва 2 типда структурасида нерв тўқима устунлиги 3 типда оддий фибромадан фарқлаш қийин бўлган фиброз тўқима бўлади.

Бу ўсмалар нерв ўтказувчанлигини бузади.

Киёсий ташхиси. Юз фибромалари ва папилломалари билан (тугунли шакли), юз юмшоқ тўқимаси лимфангиомаси билан (элефентиаз шакли), пигментли невус билан (пигмент шакли) фарқланади.

Даволаш. Хирургик. Юз-жағ соҳасидаги нейрофибромани операцияни планлаштириш қуйидаги принципларда бўлади:

1 – максимал равишда олиш (рецедив бўлмаслиги учун)

2 – йуколган аъзо функциясини тиклаш

3 – максимал даражада тукималарн асраш ва пластик операция

Умумий психофизик ўзгаришлар бўлса бошқа мутахассислар билан (неврапатолог, эндокринолог, психиатр) бирга даволанади. Хирургик жараёнлар 1,2,3 ва кўп босқичли бўлиши мумкин. Хирургик даволашни қуйидаги усуллари мавжуд (коррекцияловчи жаррохлик харакатлари)

ОСТЕОГЕН ХАВФСИЗ ЖАҒ ЎСМАЛАРИ

ЖАҒ ОСТЕОМАЛАРИ.

Остеома кам учраб дағал суяк тўқимасига тегишли, жағни ғовак ёки кортикал моддасида жойлашади. Баъзан пастки жағда жойлашиши мумкин, юқори жағ синуси, бурун бўшлиғи деворларида, хатто қулоқ олди бези сохасиида ҳам бўлади.

Барча бирламчи ўсмалар ва ўсмасимон хосилалар 6 % ташкил этади.

Клиникаси. Билинмай жуда узоқ, секинлик билан ўсади. Бирламчи шикоятлар ўсмани жойлашиши ва ҳажми билан боғлиқ: пастки жағ ичида бўлса неврологик оғриқлар (пастки альвеоляр нервда), ассиметрик бўлади. Пастки жағ бўғим ўсигида бўлса, секинлик билан жағ харакатини чекланиши, бурунда бўлса нафас олиш қийинлашуви бўлади. Гаймор бушлигида бўлса ўсма шу бўшлиқ шаклини олиб тўлдириб боради, у тасодифан рентгенда топилиши ёки юзни ассиметрияланиши орқали ёки пастки жағ контрактурасида топилади. Контрактура tuber maxilla ни деформацияси билан боғлиқ бўлаши мумкин.

Кичик остеомалар одатда функционал, косметик ўзгаришларсиз, оғриқсиз кечади, катта ҳажмга етганда юзни деформацияси, оғиз очилишини чегараланиши, кўз олмасини силжишлари кузатилади.

Ташхис ва киёсий ташхиси. Компакт остеомалар диагнози қийинчилик туғдирмайди: аниқ рентгенографик симптом “плюс тўқима” зич остеомани кўрсатади. Фонда рентген ўтказувчанроқ суяк қисми бўлади. Ғовак юмшоқ остеомани остеобластокластомадан мустахкам адамантиномадан, суяк дисплазиясидан, остеофитлардан, экзостозлардан, сурункали периоститлардан фарқлаш керак. Айниқса остеодисплазияси билан дифференциал диагноз қийинчилик туғдиради.

Охирлари гистологик текширувларда етилмаган суяк тўқлиги аниқланган.

Зарарланиш ўчоғи юзасидан олинган суяк бўлакчаларини текширилганда (етилдган суяк) сўрилиш ва ўзига хос трабекуляр структурали етилган суяк соҳаларини кузатиш мумкин. Ҳудди шу структуралар ғоваксимон остеома сифатида ҳато фикрга боришга ундайди. Суяк тукималари остеофитлар ёки йирикроқ бўртиқ экзостозлар жағлар периости хроник яллиғланиш ёки травматик зарарланиш оқибатида юзага келишини бемор анализи йиғмасидан аниқлаш мумкин.

Даволаш. Остеомалар давоси функционал ёки косметик ўзгаришларда шунингдек олиб қўйилувчи протези билан боғлиқ бузилишларда ўсма фақат хирургик радикал йўл билан олиб ташланади.

ОСТЕОИД ОСТЕОМА

Остеоид остема ёки юмшоқ остеомани баъзи авторлар асл ўсмаларга эмас, балки жағда камдан-кам кузатиладиган реаткив зараланиш кўринишга боғлайди ( у 0,5 % жағдаги ўсма ва ўсмасимон ҳосилали беморларда кузатилган). Юмшоқ остеома суякни ғовак ё мия моддасида ёки себнериостда диаметри 5-20 мм катталикдаги унчалик катта бўлмаган ўсма сифатида жойлашади.

У даврий ўткирлашувчи оғриқлар айниқса тунда бўладиган оғриқлар билан ифодаланади. Бунда характер хусусият аспиринни (таъсирида) оғриқ қолдирувчи таъсири ҳисобланади. Юза жойлашиб юз ассиметриясини чақиради.

Рентгенограммада ўсмани периферик зонаси ёруғроқ ва марказий қисми рентген ўтказувчанлиги юқори бўлиб кўринади. Бу баъзан одонтомани кўринишини беради, лекин бошқа вариант, яъни ўсмани бутун рентген ўтказувчанлиги бир хилда бўлиши ҳам кузатилган. Унга патагистологик текширувсиз диагноз қўйиш мумкин эмас.

Даволаш – яхшилаб ковлаб олиб ташлаш

Прогноз – рецедив кузатилиши мумкин

ОСТЕОБЛАСТОКЛАСТОМА

Жағ суяклари бирламчи ўсмалари орасида остеобластокластомалар 65 % ни ташкил қилади. Шулардан: 17 % ини марказда жойлашган; 48 % перифирик (гигант тукимали эпулис деб аталади) лари фарқланади. Бизнинг клиника маълумотларига кўра, остеобластокластома одонтоген бўлмаган яхши сифатли жағ ўсмалари орасида 1-ўринни, 20,7 % ни ташкил қилиб эгаллаган. Бу янгилик турли хил номларга эга, масалан, гигантома, гигант хужайрали усма, ола ўсма, суякли эпулиси, маҳаллий фиброз остеодистрофия, остеобластокластома каби. Остеообластокластомани микроскопик тузилишида 2 асосий тик ўсма хужайралари ҳарактерли:

а) суяк балкалари сўрилишида иштирок қилувчи кўп ядроли гигант хужайралар (остеокласт)

б) суяк балкалари ҳосил бўлишида қатнашувчи остеобластлар қатори 1 чи ядроли гигант хужаёралар. Бу ҳосил бўлиш жараёни кўпинча ўсмани периферик қисмида кузатиш мумкин. Шунинг учун гигант хужайрали эпулида асосий гистологик хусусиятларда: