Юз-жаг травматологияси фани буйича (стр. 34 )

1) Гигант хужайрали эпулис милкда жойлашиб кейингина остеобластокластомани периферик формаси номини олади, ҳолбуки шу вақтда жағ таркибида ўсма жойлашиб уни марказий формаси ҳисоблоанади.

2) Остеобластокластомани марказий формаси периферикдан фарқли равишда, кесмасида кўпгина уни гемморагик ўчоғига кириб борувчи ва майдаланаётган гемосидеринга эга бўшлиқлар қони ёки сероз кистасимон ола-булаликни кўришимиз мумкин. Баъзан бу ўсма фиброз капсула билан ўралган ва уни атрофида яъни ўсимтани перифериясида қон томирларни жойлашганлинини кузатамиз. Уни тубида эса қон элементлари бевосита тўқима элементлари билан бирга жойлашади. Бу ҳодиса кўпинча қон қўйилиши деб ҳато баҳоланади. Ўсма элементлари орасида ҳам жуда секин айланади, баъзи жойларда эриитроцит чўкиши ва плазма тиқинлари кузатилади. Чўккан эритроцитлар ўлади, ундаги гемоглобин гемосидеринга айланиб марказий остеобластокластомадаги ҳарактерли ола-була тусни беради. Ҳудди шу уни “ола-була” номини олишга сабаб бўлди.

Остеобластокластома асосан 11 ёшдан 20 ёшгача бўлган қизларда кузатилади. У айниқса 2 барвар кўпроқ пастки жағ суягида бўлиб, асосан яхши ўсадиган соҳаси бу пастки моляр тишлар, юқори жағда эса премоляр тишлар ҳисобланади.

Клиникаси. Беморолар шикояти турлича бўлиб, жойлашиши ва ўсма ривожланиш стадиясига боғлиқ. Баъзан беморлар гох-гоҳида юзага келадиган ўсма соҳасида яллиғланишнинг I жараёнидан милк ва юздаги йирингли бўртиқ сифатида якунланадиган яллиғланиш билан мурожат қилишади. Бунда беморларда ўсма зонасидаги тишларни ҳаракатчанлиги ва мустаҳкаммаслиги симптомлари кузатилади. Бу жағдаги остеобластокластомани асосий фаркларидан, чунки найсимон суякларда бундай ўсмадаги яллиғланишлар кузатилмайди. Бу яллиғланишни бошланиши тиш кариоз касаллиги ва оғиз бўшлиғи инфекциялари отиши натижасидир. Ўсма инфекцияланиши ё периодант орқали маргинал йўл билан, ё тиш олингандан сўнг ёки ўзи тушгандан сўнг яра орқали бўлади. Агар ўсма пастки жағ бўғими соҳасида жойлашса, бемор чайнаш ва пастки жағ ҳаракатланишида оғриқдан шикоят қилади

Периферикостеобластокластома клиникаси типик эпулисдан фарқ қилмайди, беморлар олдинига милк ишганига эътибор бериб врачга мурожаат қилишади. Касаллик вақтига қараб уни катталиги турлича бўлиб, хира пушти рангли ўсма сифатида милкда кўринади. Оддий эпулисдан фарқли у бир неча озгина ҳаракатчан тишларни таркибига олиши ҳисобланади.

Овқат орқали травма олганда бу эпулис шиллиқ қаватида конашлар кузатилади, регионар лимфаденит, оғриқ, тана хароратини субфибриллиги, турли даражадаги яллиғланишлар кузатилади.

Марказий остеобластокластома

Клиникаси. Остеобластокластомани марказий формасини милк ривожланиш босқичларини аниқлаш жуда қийин, чунки одатда у жуда секин ва сезиларсиз ривожланади. Фақат баъзи касаллардагина ўсма соҳасида ва у жойлашган тиш соҳасида оғриқ эрта юзага келади.

Умумий аҳвол узоқ вақт ўзгармайди, фақатгина ўсма ўлчами катталашганда овқатланаётган ёки ўсма яллиғлангандагинга ўзини билдиради.

Марказий остеобластокластомада жағ танаси шишади яқин шиллиқ қават ранги ўзгармайди.

Ўзининг клинико-рентген ва морфологик ҳарактеристикасигша кўра остеобластокластома:

-  ячейкасимон

-  литик

-  кистоз формаларига фарқланади.

Ячейкасимон шакли жуда секин ўсиши билан, асосан ёши катталар ва қарияларда кузатилади. У суякни пўст қисмини юпқалашишига олиб келади. Тишлар (ўсма соҳасида) одатда ўзини мустаҳкамлилигини сақлаб қолади.

Литик шакли ўсмирликни бошланғич босқичларида тез агрессив катталашиши, суякни юмшаши, нисбатан тишларни эрта қимирлаши, жағ суяги ва периостни зарарланиши билан кечади.

Кистоз шакли асосан ёшлик даврида кузатилиб, биринчи шикоятлар тиш оғриғи билан боғлиқ бўлади. Асосан ўсма оғиз бўшлиғини вестибуляр қисмида гумбазсимон, усти силлиқ шиш сифатида бўлади. Пальпация қилинганда суякни юпқалашган ўчоғи соҳасида пергамент қисирлаши (Дюпюитрен) ёки пластмасс ўйинчоқ юмшоқлиги (Бернадский симптоми) сезилади.

Марказий остеобластокластомани ҳамма формаларида шу соҳада жойлашган лимфа тугунлари яллиғланмайди, тери ранги ўзгармайди. Лекин уни гигант ўлчамларида терида остеомиелит билан бирга юзага келадиган йирин.

Агарда остеобластокластомага яна одонтоген ё стоматоген яллигланиш жараёнлари кушилса, кўриниш бирдан шиллиқ қават, периост, суяк моддаси, тери ва лимфа тугун соҳаларида яллигланиш белгилари кузатилади. ўзгаради. Тана температураси кўтарилиши, сезиларли оғриқ хислари пайдо бўлиши мумкин. Йиринг йўли ҳосил бўлган оғриқ ўткирлиги йўқолади, юз ё милкда йиринг йўли ва шиш қолади. Бирон бир қонда морфологик ўзгаришлар кузатилмайди.

Ташхислаш. Гигантомани пункция қилиб ола тусдан оч сариқ рангли турли хил суюқликни ажратиб олиш мумкин. Баъзан кам миқдорда қон чиқади. Лекин пунктатда ҳеч қачон холестерин аниқланмайди.

Рентген кўриниши. Ячейкасимон формада кўпгина майда бўшлиқчалар, бир-биридан тўсиқлар билан ажралган бўшлиқчаларни кўрамиз. Бу тўсиқчалар турли қалинликда бўлиб, бир-бири билан кесишиб ўсмага майда катаксимон кўриниш беради.

Литик формаси эса ҳарактерли белги бу суякдаги бир жинсли дефект, кистасимон дефект ҳосдир. Лекин кистоз формадан фарқли, доимий қалинликдаги зичлашган контурли усма турида нотекис, чегараланган бўлиб кўринади. Пастки жағ пастки қирғоги кистоз ва литик ўсмада пўстлоқга ўхшаб юпқалашган бўлади.

Киёсий ташхислаш.Марказий остеобластокластомани гигант адамантинома ва саркомадан дифференциация килиш қийин. Фақат патогистологик текширувгина адамантинома диагнозини йўққа чиқара олади. Қачонки адамантинома кистоз шаклига ўтгандагина уни рентген ва пункция далиллари бўйича ажратса бўлади.

Саркомадан фарқли остеобластокластома узоқ вақт ривожланиши (3-5-10 ва ундан ортиқ) ва тиш илдизини резорбцияси кузатилади. Саркомадан ажратишни қўшимча усули бу радиактив фосфорни қўлловчи диагностика усулидир. Биопсия қилаётганда остеобластокластома тўқимаси 1 жинсли ва 1 ҳил чуқурликда эмаслигини ҳисобга олиш зарур.

Даволаш.Остеобластокластомани асосий давоси сифатида хирургик аралашувни таклиф қилса бўлади.

Катта бўлмаган ячейкасимон ёки кистоз формалар экскохлеациясини уни ўлчамидаги суяк тўқимаси билан кавлаб олиб ташлашни зарур.

Катта бўлмаган литик, шунингдек йирик ячейкасимон ва кистоз формаларда экскохлеацияга қўшимча ковлаб то соғ суяк тўқимасигача олиб ташлаш ёки пастки жағ резекцияси тавсия қилинади. Агар бемор аҳволи қониқарли бўлса жағ резекцияси бир моментли аутоотстеопластика билан бирга қилса бўлади.

Қўшимча травмадан қочиш мақсадида бўйича лиофилланган аллоотранслантат ёки жагни механик обработка қилиб ва уни ўзини олдинги ҳолатига келтиришни қўлласа бўлади.

Бутун юқори жағ резекцияси, пастки жаҳ ярмини экзартикуляцияси камдан-кам қўлланилади, фақатгина такрорланувчи ўсма рицидивларида.

Перферик остеобластокластома давоси қимирлаётган тиш ва унинг алвеоляр ўсиги билан (эпулис жойлашган соҳа) резекция қилинади. Нурли даволаш кам эффектли.

Агарда барибир нур давоси қўлланилган бўлса унда кейинги рентгенографик даллиллар 3-4 ойдан сўнг олиниши лозим. Нур терапияни олдин шу даво ўтказилган жойдаги рецидивга қўллаб бўлмайди, чунки бу рецедив ёмон сифатли хавфли ўсма эмаслигига хеч ким кафолат бера олмайди.

Прогноз.Остеобластокластома баъзи авторлар фикрича ёмон сифатлига айланмайди деб ҳисоблашади. Шу билан бирга улар рецидив бериши ва ёмон сифатлича ўтиши мумкинлиги хеч инкор қилинмаган.

Жағлар остеодистрофияси.

Фиброз дисплазия.

1927 йили биринчи марта фиброз остеодисплазияга морфологик характеристика берган. 1938 йили Лихтэнштейн Брайцевнинг фикрларини тасдиқлаб фиброз дисплазияга характеристика берган. Шу сабабли фиброз остеодисплазиясини Брайцев-Лихтэнштейн ўсмаси деб айтилади. Бу ўсма ҳамма юз жағ ўсмаларининг 7.8 % ташкил этади.

Патогенези. Ўсманинг келиб чиқиш сабаблари охиригачап аниқланмаган, лекин олимларнинг фикрича нормал суякнинг ўсишини бузилиши сабаб бўлади.

Клиник кўриниши. Ўсма кўпинча ёш ва ўсмирларда учрайди. 3-4 маротаба кўпроқ аёлларда учрайди. Кўпинча монооссал ва полиоссал турлари аниқланади. Баъзи пайтларда полиоссал формаси Олбрайт синдроми билан бирга учрайди. Ўсма оғриқсиз, юз ассиметрияларига олиб келади.

Ташҳислаш. Ташҳис қўйиш учун рентгенологик текширишлар ёрдам беради. Рентгенда “хира ойна” симптоми кузатилади.

Қиёсий ташҳислаш: Остеоген саркома, хондросаркома, одонтоген киста, сурункали остеомиелитлар билан қилинади.

Херувизм.

Жағларнинг симметрик шиши билан характерланади. Келиб чиқиши ноаниқ, лекеин кўпинча суякланишни бузилиши билан характерланади (ташқи таъсир ёки невроген таъсирлар). Касаллик оғриқсиз кечади. Беморларнинг юзи квадратсимон ёки юмалоқ шаклда бўлати.

Даволаш: Консерватив ва кузатув.

Педжет касаллиги.

1887 йил Педжет томонидан ёзилган. Кўпроқ эркакларда учрайди. Оғриқсиз кечади, ташхислашда рентгенологик текширувда пахтасимон ўзгариш кузатилади.