Юз-жаг травматологияси фани буйича (стр. 28 )

Биринчиси – каркас аллоген жағ суяги билан ғовак аутосуяги аралашмасидан иборат.

Иккинчиси-ички компакт пластинка ва жағнинг алвеоляр ўсимтаси олиб ташланади ва рецидив суяк қирраси ёки майдаланган қовурға билан алмаштирилади.

Учинчиси- ўтказилган аллоген пастки жағ ички ва ташқи юзасида қовурға трансплантанти жойлаштирилади, уни учлари суягига тиқилади.

Адамантиномани даволашда радикализмни сақлаш зарурлигини таъкидлаш керак. Фақатгина ўсимтани радикал олиб ташлаб, рецедивни олдинии олиш мумкин. Ўсма олиб ташлангач, ҳаттоки нур терапияси қўланилса ҳам рецедив кузатилади.

Шунинг учун адонтиноманинг кичик жойларида уни операция қилиш мумкин, пастки жағ бутунлигини бузмасдан, масалан, У. Наумов (1965) керак бўлган резекция усулини қўллаган. У қуйидагилар:

1. Тўқимани юз териси билан ва оғиз ичидан кесиш, жарроҳлик майдонини йирик кўринишини таъминловчи;

2. Ўсимтани бир блок ёки қисмларга бўлиб кўз назоратида олиб ташлаш;

3. Жағнинг зарарланган суягини жаг тишлагичи ёки ускана ёрдамида ишлов бериш, 1 см қалинликда соғлом тўқимани ўсимтани ҳамма кўриниб турган томонларидан олиб ташлаш

4. Озиқлантирувчи оёқли чайнаш мускули билан жағ суяги деффектини тўлдириш

5. Операцияда ярани четларини қаватли тикиш. Автор таъкидлашича, жағ деффектини чайнаш мускули билан тўлдиришқатъий контрактурага олиб келмайди. Механотерапия билан бирга регенератциясини, умум қувватловчи (эрта операциядан 3-4 ой ўтгач), тиш протезлари тавсия этилади.

Одонтома

Одонтома билан касалланган беморлар нисбатан айрим тиббий муассасаларда кўп учрамайди. Бизнинг клиникамизда 20 йил мобайнида 94 та одонтома билан беморлар қайд этилган. У юқори ва пастки жағларда учрайди. Одонтома-одонтоген жағ ўсимталаридан бири, уни пайдо бўлиши тиш системаси пайдо бўлиши ва ривожланиши билан боғлиқ

Патологоанатомик куриниши Декальцинация қилинган препаратлар ёки ўсма шлифларида бутун тиш кесмалари ёки ўша тиш тўқимаси топографияси мутаносиблиги бузилганлигини кўриш мумкин.

Пульпа бўшлиғи эмаль қатлами билан ўралган атрофида 1 цемент ёки дентин қавати билан ўралгандек. Бошқа ҳолатларда ўсимта дентин ёки цемент қопламидан иборат. Айрим ҳолларда ўсимта силжиган тиш тўқимаси, ўзаро цемент ёки дентин билан бириккан бўлади ёки қўшувчи тўқима қаватидан иборат. Бу ерда баъзан қисман шаклланган тиш ҳам учрайди. Ўсма тишга хос қаттиқ тўқималардан (эмал, дентин, цемент)дан иборат бўлиши мумкин.

Тишнинг оҳакланмаган тўқималаридан ташкил топган одонтома алоҳида ўрин тутади (юмшоқ одонтома).

Йирик одонтомаларда ҳатто микроскопик текширувларда ҳам 200 та ва ундан ортиқ тиш сақлаган, улар одатий тиш ёки тишга ўхшаш йирик шунингдек гуруч донаси катталигидагидек кўринишда бўлади.

Тасвирлаб ўтилган одонтомани кўриниши шуни тасдиқлайдики, унинг ҳосил бўлишида бир неча тиш куртаклари иштирок этади. Улар тиш ҳосил бўлувчи пластинка қутичаси ўралгандек бўлади.

Тиш куртакларининг бир-бири билан қўшилиб эзилиши натижасида тиш тўқималарининг аралаш ҳосиласи пайдо бўлади.

Жағга ўрнашган одонтома енгил эрувчи кулранг қўнғир рангдаги Ўргимчак тўрисимон парда билан қопланган.

Баъзи муаллифларнинг фикрича, бу капсула ўсиш куртаклари таркибига эга.

Эмбрионал даврда бу ўсманинг ўсишида роль ўйнайди. Лекин етилган одонтомада бундай хусусият бўлмайди.

Классификацияси - юмшоқ ва қаттиқ бўлади.

Қаттиқ одонтома 2 га бўлинади

1. Оддий

2. Мураккаб

ҚАТТИҚ ОДОНТОМАЛАР ТАСНИФИ ( бўйича)

Оддий одонтомалар тўлиқ ва нотўлиққа бўлинади.

Оддий одонтома битта нотўғри ривожланган тиш муртагидан иборат.

Ўз ўрнида оддий одонтомалар тўлиқ ва нотўлиққа бўлинади.

Тўлиқ оддий содда одонтома қаттиқ, фил суягидек масса бўлиб, думалоқ ёки овал шаклга эга, катталиги ўрмон ёнғоғидек, ташқи кўриниши тишга ёки тиш бўлагига ҳам ўхшамайди. У битта тишнинг ҳамма муртагидан иборат.

Нотўлиқ оддий одонтома ё тож ўрнида (тагида) унда илдизлар тўғри кўринишини сақлаб қолади, ёки тескарисига, ўсимта илдиз ўрнини эгаллайди ва коронка бундай ҳолатда нормал формага эга бўлади.

Шундай экан, нотўлиқ одонтома фақатгина тиш бўлаги муртагининг ўзгаришлари оқибатида ривожланади тожли ёки илдизли булади.

Оддий одонтома қўшни тиш билан жипслашган ҳолда бўлиши ёки уни жойдан қўзғатиш мумкин, шу билан тишларнинг ретенциясини келтириб чиқаради. Одонтоманинг қўшни тиш билан жипслашиш тишни олишда маълум қийинчиликларни келтириб чиқарган.

Оддий одонтомаларга пародонтомаларни ҳам киритилади. Асосан булар қаттиқ ўсимталар, тиш илдизи ёки бўйинчасига қаттиқ жипслашган бўлиб, катталиги кичкина нўхатдай. Баъзилари тишнинг эмал қавати билан боғланган бўлиб, адамантом эмаль томчилари номини олган.

Мураккаб одонтомалар ўз таркибида бир нечта тишлар элементларини олган бўлиб, шунингдек шаклланган тишларни ҳам кичик ҳажмдаги одонтомани альвеляр ўсимтаси ичида топишади. Катта ҳажмдаги ўсимта жағнинг ўрта қисмида жойлашади ва фақатгина тананигина эмас балки пастки жағ ўсиқларини ҳам эгаллайди, юқоридагисида эса-бутун юқори жағ бўшлиғини, бу эса жағ деформациясига ва юз ассиметриясига олиб келади.

Юмшоқ одонтома сифатида адомантинома ва одонтома ўртасидаги оралиғ ўсимта сифатида намоён бўлади

Юмшоқ одонтома аралаш одонтоген ўсимта сифатида кўрилади.

Ўсимтанинг эпителий қавати тузилиши бўйича эмаль органи билан ўхшаш. Баъзи муаллифлар киста кўринишидаги одонтомаларга алоҳида айиришади. Бу одонтома кўриниши рентген расмида кистоз бўшлиғи кўринишида, қаттиқ тиш элементалри ёки пайдо бўлаётган тиш кўринишида кўрилади.

Клиникаси. Қаттиқ одонтомалар, жағ ташқарисига чиқмаганда асосан рентген расмида жағни бошқа муаммоси бўйича кўрилганда ёки тиш олинганда тасодифан кўриб қолинади ва тиш билан жипслашган холда учрайди, одонтома купинча оғриқсиз ўсади.

Одонтома бошқа ўсимталарга хос бўлмаган хусусиятларга эга.

Одонтома маълум даражагача ўсгандан кейин стабиль равишда қолади.

Бундай одонтомалар жағда ҳеч қанақасига ўзини намоён қилмайди. Бундай одонтомаларни олиб юрувчилар доимий тиши чиқиб бўлган одамлардир. Яна бошқа одонтоманинг алоҳидалиги шундаки у нормал ҳолда тиш ўсиб чиқаётган жараёнда ҳам баравар ўсганлигидадир. Одонтомаларнинг актив ўсиши тишларни ўсиб чиқаётган пайтида аникланиши шундан далолат берадики, кўпинча шундай пайтда одонтомалар альвеоляр усикдан усиб, балки бутун жағга таркалиши мумкин.

Кейинги интенсив ўсиш фазаси ақл тиш чиқиш пайтига тўғри келади. Бу шуни кўрсатадики, одонтома ташкил топган тиш элементлари ва тўлиқ тишлар пайдо бўлиши ва ривожланиши синхрон равишда нормал одонтогенез билан кечади. Одонтомани адамантиномадан тератоидларга киргазиш мумкин.

Одонтома кенгайиб, катталашиб жағнинг суяк деворини ингичкалаштириб шиллик - суяк усти пардаси остида нотекис қаттиқ ўсимта ҳолда жойлашиши мумкин. Кейинчалик ўсимта ўсиш оқибатида суяк ости ва шиллиқ қаватни перфорация қилиб таги қаттиқ язва кўринишини беради. Пайдо бўлиш жойида кўпроқ ярали тешик учрайди, уларни зондланганда қаттиқ жисм сезилади, бу эса сурункали остеомелит деб хато ташхис қўйишга олиб келиши мумкин. Рентгенологик кўрикдан ўтказилганда ўсимта жағ суягига нисбатан анча зич ҳолатда кўринади, тишларнинг қаттиқлиги даражасида. Ўсимта чегараси яхши кўринади, бунда у нотекис, бигизсимон кўриниши билан ўзига эътиборни тортади.

Кичик одонтомалар малина донасини ёки тут мевасини эслатади. Ўсимта асосан нормал ривожланган тиш ёнида жойлашади, баъзан усиммтанинг тагида сурилган, ретинирлаган тиш қолади.

Алоҳида клиникаларда, шу жумладан бизникида ҳам, шундай одонтомаларни кузатилганки, улар пастки жағнинг кўпгина танасини ва унинг шохини эгаллаган, жағдан бу жойларда фақат юпқа суяк пластинкаси қолган, баъзи жойларда эса суяк бутунлай сўрилиб кетган. Ажратилган жағ тана бўлаги ўсимта билан тиргоучдек ушлаб турилган. Биз шунингдек танани ва юқори жағнинг деярли тўлиқ парчаланишини кузатдик. Юмшоқ одонтомалар қаттиқлардан фарқлироқ унчалик осонликча диагностика қилинмайди. Уларни адамантинома, остеобласто-кластома ва жағнинг бошқа ўсимталари билан дифференциялашга тўғри келади. Улар рецедив бериши мумкин ва таъкидлага-нимиздек, малигнизацияга йўлиқиши мумкин.

Одонтомаларнинг хирургик даволаш Беҳосдан кўриб қолинган ва ўзини ҳеч нимаси билан сездирмайдиган кичик одонтомалар оператив аралашувга муҳтож эмас, бошқа ҳолларда уларни тишларни ретецияси операциясидек олиниб ташланади.

Жағ суягининг давомийлигини ва емирилган катта размердаги одонтомаларни жағнинг қисман резекцияси каби операция утказилади, агар бу пастки жағга тегишли бўлса Юқори жағда одонтомалардан кейин хосил булган нуксонлар ёпувчи протезлар билан тўлдирилади.

Юмшоқ одонтомалар радикалроқ хирургик аралашувни талаб қилади, ҳаттоки қисман ёки кенгроқ жағ резекцияси.(Крюгер 1984 й)