Юз-жаг травматологияси фани буйича (стр. 6 )

Суякдаги нуқсон ҳосил бўлиши жарохат пайтида ёки оператив аралашув пайтида юзага келиши мумкин. Шу билан бирга патологик синишлар пайтида ҳам юзага келиши мумкин.

Суяк нуқсони юмшоқ тўқимани узилиб-лат ейиши билан бирга келиши кузатилади. Бу жароҳат орқали синиқ кўринади. Керак бўлса жароҳат кенгайтирилиши мумкин. Остеосинтезгача тишли суяк синиқлар вақтинчалик тикланиб прикусни тўғирлашга харакат қилинади. Тишсиз ва кичик суяк синиқлари олдингиларни холатига, юқори жағ тишларига мослаштириб тикланади. Суяк нуқсон қисми ва суякни соғ қисми улчанади. Шунга равишда 2 мм қалинликдаги мини пластинка танланади. Агар бунака қалинликдаги пластинка бўлмаса, 2-3 та пластинкани биргаликда қалинлаштирилади. Биринчи канал жойлаштирилган суякда 1 см қиррадан масофадан ҳосил қилинади ва мини пластин шуруп билан фиксацияланади.

Кейин яна 3-4 канал қилиниб шурупланади. Кейин кичик суяк синиғи керакли жойга суриб пластинкага қўйиб четидан 1см қолдириб канал ҳосил қилинади. Нуқсон катта бўлганда мосланган пластинка қўйиш мумкин. Патологик синишларда секвестр ёки ўсмани олиб ташлашдан олдин кейин репозиция қулай бўлиш учун бор билан суякка белги қўйилади. Одатда қўйилган титанли мини пластинкалар олинмайди. Модуллиги бўйича суякка яқин бўлган углеродли ва титан шурупли пластинкалар ҳам ишлатилади. Ҳамма тўқималарда углерод бўлган учун бу пластинка организмга мос, асоратлар келтириб чиқармайди.

Хотирали хоссалари белгиланган метал скобкалар билан жағ синиқларини мустахкамлаш.

Скобани тайёрлаш учун никель(50,8%) ва титан(49,2%) қотишмасининг 1,6 мм диаметрли толасидан фойдаланилади. Бу қотишма юмшоқ бўлиб, турли таъсирловчилар ва температура таъсирида осон деформация бўлиб, кейин олдинги холатига келиш хусусиятига эга. Шу билан бирга организмга нисбатан инерт, коррозияга чидамли, механик пишик хисобланади.

биринчи бўлиб юз суякларини фиксациялаш учун бундай скобаларнинг 3 шаклини таклиф қилди.

·  А латерал скобалар асосан жағни кўндаланг синишларида ва қисман қийшайишли синиқларни даволаш учун ишлатилади.

·  Б формаси эса жуда қийшиқ синишларда ишлатилади.

·  В тури жағ алвеоляр ўсиғининг атрофия ҳолатида ишлатилади.

А форма билан остеосинтез махаллий ёки умумий оғриқсизлантириш остида синган сохада кесим ўтказилади, скелетирлаш фақат ташқи томондан қилинади. Ёриқдан 1-1,5 см масофада канал қилинади. Тайёр скоба 15-20 с хлорэтилда совутилади. Кеийн икки крампон чузиб, учи репонирланган суяк каналига киритилади. Крампонни тез олиб бармоқ билан скобани 30-40с босиб турилади. Натижада кизиётган скоба ўзини олдинги формасини тиклай бошлайди ва шу йўл билан суяклар компресс остида фиксацияга учрайди.

Жуда қийшиқ синишларда тортилаётганда синиқлар бир-бири устига чиқиб кетиб, жағни шу томони кичрайиб қолади. Бунда Б форма скобалар ишлатилади. Уларнинг бир учи иккинчисидан 1,5-2 марта узун. Суякдан периост ажратилгандан кейин 2 та канал ҳосил қилинади. Узун учи учун қилинган канал бир синиқни жағ асосидан ёриқни тўғри бурчак билан кесадиган қилиб қилинади. Иккинчи канал умумий қоида асосида қилинади. Скобани қўйиш юқоридаги усулда қилинади. суяклар фиксация қилингач, туикмалар қаватма-қават тикиб ташланади.

Киршнер спицалари билан жағ синиқларнн

фиксация қилиш.

Бу спицалар ёпиқ ўчоқли ва ўчоқ ташқариси остеосинтезида, очиқ ўчоқли остеосинтезида ишлатилади. Шунинг учун мутлоқ қарши кўрсатмаси йўқ. Ёпиқ ўчоқли остеосинтезда қийин холатда, остемиелит ва остеопластикада қарши кўрсатма бўлади. Ёпиқ ўчоқ ташқариси остеосинтези остемиелитда қўллаш мумкин ва лекин қийин тўғирланувчи синишларда ва остеопластика ва нуқсонларда қарши кўрсатмадир. Майдаланиб бўлинишда ҳам қарши кўрсатма хисобланади.

Кенг тарқалгани ёпиқли ўчоқли остесинтез. Операция ўтказувчи ёки инфилтрацион анезтезия асосида қилиниши мумкин. Операция асосида спицани бир синиқдан иккинчисига ўтказиш зарур. Ҳар бир синиқда спица узунлиги 3 см дан кам бўлмаслиги керак. Операциядан олдин қўл билан суякларни таққослаб, синиш чизиғи ва жағ асосидан белгиланади. Ён қисмини синишида спицаларни киритиш энгак сохага ўтувчи қисмдан қилинади.

Қўл билан жағни қайрилган жойини сезиб топиб шу жойдан чизилади. Дастакка қўйилган спица терига шундай қўйиладики, унинг охири синиш ёриғи белгиланган чизиқда бўлсин, крампон билан спица киргизилган жойга ҳам белги қилинади. Ундан дастак тарафга 3 см масофада яна бир белги қўйилади. Белгиланган нуқталардан спица 30 грудусда 1см ча жағ танаси юзасига киргизилади. Суяк пўстлоқ қисми бормашина билан трепанация қилиниб, ғовак моддага ўрнатилади. Спицани жағ танасига параллел равишда белгиланган биринчи белгигача киргизилади. Спицани айлантириб, озгина чиқазилиб, прикус қайта текширилади. Кейин спицани яна кейинги белгигача 3 см киргизилади. Кейин тери қисмидан спицани қисқич билан терига тегиб турадиган жойидан узилади.

Спицани киргизаётганда у жағ каналининг тагида бўлишини эсдан чиқазмаслик керак. Агар спицада синиқни озгина айлана харакати сезилса иккинчи спица биринчисига парраллел равишда киргизилади. Айланишни йўқотиш иккинчи усули жағ асоси томондан иккала синиқ бўлакка бурчак остида киргизиш керак.

Агар синиқларни қўл билан репозиция қилиш имкони бўлмаса, бунда очиқ ўчоқли остеосинтез қилинади. Бунда юқорда кўрилган усулларда кўз билан кўриб суяк синиқлари прикусга эътибор қилган холда репозиция қилинади.

Агар синиш жағ бурчагида содир бўлган бўлса спицани киритиш жағ асосидан юқорга ва орқага йўналган тарзда киритилади ёки шохни орқа қиррасидан горизантал равишда киргизилади. Баъзан шохни орқа қирраси жуда ингичка бўлиб спицани киргизаётганда спица унда сирпаниши мумкин. Буни олдини олиш учун спицани қўйишдан олдин бор билан 3-4 мм канал ҳосил қилиниб кейин шу канал ёрдамида киргизилади.

Энгак сохада ёпиқ ўчоқли остеосинтез ён сохада қилинган каби қилинади, лекин бу бироз соддарок.

Энгак сохада шу билан бирга унчалик таниш бўлмаган лекин содда ва яхши фиксацияга эга бўлган ёпиқ ўчоқ ташқариси усулни Киршнер спицалари билан бажариш мумкин. Буни қилишни иккита кўриниши бор. Биринчи вариантда энгак сохадаги синишда фронтал текисликда спица жағ танаси асосидан 1 см юқордан ён бўлимдан тил ости сохага перфорация қилиб киргизилади. Энгакни ички юзасига параллел равишда киргизибборилади ва қарама-қарши жағ томонидан перфорация қилиб ўтказилади. Иккита спицани параллел киргизиш фиксацияни катта нуқсонлар бўлса ҳам ишлатилиши мумкин. Иккинчи варинатни қўллаганда уни имконияти кўп бўлган учун 5 дан ортиқ синиқларда қўлланилади. Чизғич олиниб 1 учи синган суякка ёриқдан 1 см масофада алвеоляр ўсиқдан, иккинчи учи нариги синиқни хохлаган жойига қўйилади. Шу чизғич йўналиши асосида ёриқдан 1см масофада спица чизғич параллел равишда перфорация қилиниб жағга киргизиб борилади. Спицани ортиқча қисми кесиб ташланади. Иккинчи спица ҳам чизғич билан йўналиши белгиланиб биринчисига крестсимон равишда юқоридагидай киргизилади. Спицалар бунда жағ ости сўлак бези чиқарув йўли ва йирик нерв томирларнинг тагидан ўтади.

Бўғим ўсиғи синганда уни остеосинтез қилишда жағ бўғим бурчагидан спица киргизилади. Бунда иккита жиддий асорат юзага келиши мумкин. Биринчиси бунда спицани киргизиш жараёнида ғовак қисм кам бўлган учун спица айланиши натижасида қизиш содир бўлиб остеомиелит чақириши мумкин. Иккинчиси бунда спицани йўналишини нотўғри аниқлаганда ва киритиш техникаларига эътибор бермаганда спица калла асосига кириб кетиш эхтимоли бор. Биринчи асорат кўпроқ учрайди. Шунинг учун бўғим ўсиғи синишларида очиқ ўчоқли остесинтез ўтказилгани маъқул (). Синган ўсиққа спица ўзининг узунлигидан камроқ қилиб киргизилади. Синиқ тўғри қўйилса жағ кўтарилади. Уни ташқи юзасига ўсиққа жойлаштирилган спица жойлаштирилади, у бўйлаб қаттиқ интрумент билан 3 см лик линия қилинади. Бу линияни охирига крампон билан спица қайрилтирилади.

Ўраб олувчи чок ёрдамида репозиция ва

иммобилизация қилиш.

Бу усулни биринчи бўлиб Блак 1885 йилда қўллаган.

Пастки жағда ўраб олувчи чок билан репозиция ва иммобилизация қилишга кўрсатмалар булар: жағда тишлар бўлмаганда, мустахкам тишлар етишмаганда, тишсиз синиқлар ҳосил бўлганда, травматик остемиелитларда, бошқа остеосинтез турини бемор инкор қилганда қўлланилиши мумкин.

Шу билан бирга бу усул бир томонлама, икки томонлама, кўп майдаланиб ёки йирик бўлинишли синишларда жойлашишидан қатъий назар қўлланилиши мумкин. Ўраб олувчи чок усулини очиқ ёпиқ ўчоқли ва ёпиқ ўчоқ ташқариси остеосинтезларида қўллаш мумкин.

Ўраб олувчи чокни қўйиш учун керак бўладиган асбоблар: 0,6-0,8 мм диаметрли симли ёки капронли лигатуралар, конюласиз ёйсимон қийшайган кенг майдонли игна, крампон омбурлар, қисқич, метал кесадиган қайчи. Операция инфилтрацион ёки ўтказувчи анестезия билан бажарилади. Ҳар бир томонга қўйиладиган чок синиш жойидан 1,5-2 см масофада бир ёки чок қўйилади. Бунда суяк синиғи яхши фиксация қилинади.