Юз-жаг травматологияси фани буйича (стр. 32 )

Прогноз: радикал операциядан кейин бартараф булади, норадикал қайталаниш бўлади.

ФИБРОЗ ХОСИЛАЛАР ШАКЛЛАНИШИ

Бу фиброз тузилмадан иборат бўлиб, якка фиброма, симметрик фиброма милк фиброматозига бўлинади Якка фиброма милкда оғиз бўлшиғи шиллиқ қаватида, лунжни чуқур тўқималарида, юмшоқ танглай, тилда, жағда якка жойлашади.

Фиброма 2 куринишда учрайди: кичик чегараланган ва йирик иккаласи ҳам қаттиқ ва юмшоқ бўлиши мумкин. Уларни ҳажми вақти ва ривожланиш темпи билан аниқланади. Улар секин ўсади, биринчи йил ҳеч қандай шикоят, безовталиклар бўлмайди. Юмшок фибромалар фибрангиомаларга кўра тезроқ ўсади. Фибромалар бошида оғриқсиз ўсади, кейин кучсиз оғриқ чақиради (овқат еганда, босганда). Палпация килинганда йирик асосли, баъзан оёқлари бўлган зич оғриқсиз консистенция сезилади, соҳада тери, шиллиқ қаватлар ўзгармаган бўлади. Кичикроқ фиброма каттасига кўра зичроқ, юмалоқ чегараси аниқ, оғриқсиз (палпацияда) бўлади. Агар чайнашда тишлар орасида қисилиб юзаси яраланса, йиирнглаш ўчоғи хосил бўлади.

Дифференциал диагноз эпителиома, милк фиброматози билан қилинади. Эпителиома фибромадан консистенциясини юмшоқлиги ингичка оёқчалар борлиги билан, фиброматоз милк милк фибромасидан фарқли турли характерга эга.

Юмшоқ тўқима якка фибромаси ўсмаси тўлиқ кесиб олиш билан терига ва шилиқ қаватга чуқур ва тугунли чоклар қўйиш билан тугатилади.

МИЛК ФИБРОМАТОЗИ

Касаллик милк қирралари, сўрғичларини қон ёки гипртрофияси милкни барча қисми (ўтувчи бурмага) ўзгариши билан кечади. Бунда одатда юқори ва пастки жағ милки ҳам зарарланади. Бу хатто катталашиб тишлар тожини ҳам ёпиши мумкин. Ўсиш бўлакчали ёки милкни бутун қалинлашуви бўлади. Айрим оёқчаларини инструмент ёки қўл билан қўзғатиш мумкин. Бу қалинлашиш филсимон милк дейилади.

Дифференциал диагноз парадонтит, альвеоляр ўсиқ остеомиелити билан бўлади.

Ўсиш милкдан периостгача боради. Жарохат юзаси йодоформли марли билан, юқоридан ҳимоя пластинкаси билан қопланади. Пастки жағда радикал операция утказилган жойга вақтинчалик йодоформли марли копланиши билан тугатилади.

ПАПИЛЛОМА ВА ПАПИЛЛОМАТОЗ

Попилламатоз реактив ва неопластик бўлади. Реактивига қаттиқ танглай ва альвеоляр ўсиқларни яллиғланиб папилляр гиперплазияси, танглай никотинли папилламатози, лунж, лаб, тил шиллиқ каватларининг травматик папилламатоз тилни ромбсимон папилламатози киради.

Клиника ва киёсий ташхиси. Папиллома оғиз бўшлиғида, юз терсида учрайди. Булар одатда якка, юмшоқ, айлана ёки бир қанча чўзилган бўлади, оёқчаси оқим ҳажмни 0.2-2 см тилда, лунж, юмшоқ ёки қаттиқ танглай шиллиқ пардасида жойлашади. Ўсма консистенцияси юмшоқ, эластик, баъзан юзда зич гиперкатозли папиллома учрайди. Баъзан папилломалар юзаси яллигланади, қаттиқлашади ва оз-оздан қонашни бошлайди. Баъзан лаб, лунж, танглай юмшоқ қаватларида бир қанча папилломалар чизиқлари кўринади.

Якка папиллома скалпел ёки электропичоқ билан олинади. Реактив папилламатозлар зарарловчи факторларни йўқотиш керак (протезни олиш, чекишни тўхтатиш, хато пломбани тўғирлаш). Агар булар йўқотилмаса папиллома катталашади. Неопластик папилломатоз биттада ёки босқичли равишда олиб ташаланади.

Лимфангиома

Лимфа томирлардан келиб чиқиб, томирларда эмбрионал даврда пороклар бўлиши сабабли юзага келади, ёшлик даврдан шунинг учун белгилари тезда юзага чикади ва эрта ташхислаш осон булади.

Клиникаси. Лимфангиома секин, прогрессив, якка, маълум босқичларда ўсиш тезлашиши ёки аксинча сўрилиши мумкин. Катта бўлмаган лимфангиомалардан чандиқ қолади. Йирик каверноз ўсмалар катталашишга мойил. Ўсма баъзан бошқа пороклар билан қўшилиб келади: гемангиома, неврофиброматоз, мускуллар атрофияси, қўл оёқларининг ўсмаслиги.

Юз жағ соҳасида бу кўпинча лаб, лунж, қулоқ олди, чайнов соҳаларида, бурун, тилда учрайди. Бу бўйинга, кўкракка, мускул ости чуқурчаларга тарқалиши мумкин. Ўсма теридан 0-2 см кутарилиб туриши, ранги ўзгармаслиги ёки қаттиқ қисмлари тўқ қизил рангда булши ва пальпацияда оғриқсиз булиши кузатилади.

Ташхислаш. Типик ҳолатларда диагноз қийинчилик туғдирмайди, пункция қилади, суюқлиги тиниқ сарғиш ёки оч сут рангида. Суюқликка қон аралашган бўлса, бу уни қон томири билан ҳам боғлиқлиги борлигини билдиради.

Лимфангиомани хейлит, Микулич синдромидан фарқлаш керак.

Даволаш. Хирургик радикал операция. Агар лаб, лунж, энгак, қулоқ олди соҳаларда кенг таркалган бўлса бўйича зажимда лимфа айланишни қисиб тўхтатилиб склерозловчи терапия қилинади.

ОҒИЗ БЎШЛИҒИ ВА ЮЗ ЛИПОМАСИ

Юз тери ости ёғ қаватдан ривожланади. Бу тери ости қаватидан ёғ клечаткасидан атипик тузилиши билан, нотекис катталиги билан, ёғ бўлаклари бўлиши билан фарқ қилади. 2% беморларда учрайди ва хавфсиз ўсма сифатида даволанади.

Липома ўсмирликда ёки катта ёшдагиларда ривожланади, асосан шифокорга 30 ёшдан кейин мурожаат қиладилар. Секин ўсади, оғриқсиз, палпацияланганда юмшоқ, зич қаттиқ ўсма бўлади, ҳаракатчан, тери ва шиллиқ қават билан боғланмаган (милкдан бошқа).

Дифференциал диагноз киста билан қийинчилик туғдиради, баъзан дермоид липома билан бирга келади, баъзан шунинг учун ўсмани олаётган пайтда (операция вактида) аниқланади.

Атерома билан фарқланганда, атеромани тери билан боғлиқлигини эсда тутиш керак.

Даволаш фақат хирургик йўл, капсула билан олиб ташлаш диффуз липома қийинчилик туғдиради.

Прогноз яхши.

ЮЗ ВА ОҒИЗ БЎШЛИҒИ ДЕВОРИДАГИ НЕЙРОФИБРОМА

Нейрофиброма перифирик нервлар қобиғидан хосил бўлиб, нейролеммалар маҳсулоти деб қаралади (шван қобиғи). Шунга кўра бу шваннома, леммома ҳам дейилади.

Оғиз бўшлиғида, юзда буларни ривожланиши юз нерви ва учлик нерв пороклари натижасида келиб чиқади. Ўсма нервга боғлиқ ҳолда ёки моноцентрик, полицентрик жойлашади.

Нейрофиброма асосан лунж орасида энгак ости соҳада, тилда, чакка соҳасида жойлашади.

Клиникаси. Бошланғич даврида бемор врачга бир қанча оғриқлардан шикоят қилади. У оғриқ врачга мурожаат қилишга мажбур қилади, ўсма соҳада тери остида палпация қилинганда зич баъзан юмшоқ 1 смдан 10 см ва ундан ҳам катта ҳажмда бўлади. Ўсмани зич ва қаттиқлиги ундаги тугунларга боғлиқ, Агар тугунлар кам бўлса юмшоқ, структураси бўйича нейромага ўхшаш. Пальпация баъзан уч шохли нерв бўйича тарқалувчи оғриқ бўлади.

Патологик анатомияси. Ўсма кўриниши зич эластик битта тугундан ёки бир қанча нерв стволига алоқадор бўлган тугунлардан хосил бўлган бўлади.

Кесимда ўсма оқ ёки сарғиш, зич ёки юмшоқ, бўлакли, толали тузилишларда бўлади. Нейрофиброма нейрон каби гистологик тузилиши бўйича 2 типда бўлади: фибриляр ва ретикуляр

Фибриляр ёки васкуляр тип дуксимон хужайралар (фибробластлари ўхшаш) билан нерв қоплаган биринчи тўқимадан фарқ қилади. Улар бир-бирига яқин жойлашади ва тутам хосил қилади.

Ўсма стромаси кам бўлиб, баъзан қолипсимон шаклли Верокаи таначалари учрайди.

Ретикуляр типда бу таналар бўлмайди, фибрилляр бунда тўрсимон чигаллар хосил қилади, тўрда овал ёки думалоқ хужайралар жойлашган, баъзан улар айлана шаклда жойлашади. Унда шиллиқ дистрофия бўлиб, кистоз бўшлиқлар шаклланади, ичида шиллиқ тутади. Баъзан бу типда ўсма хужайралари ичига ёғ томчилари йиғилади.

Ташхислаш. Диагноз ўсманинг секин ўсиши, уч шохли ёки юз нерви чиқадиган жойда жойлашиши, зич эламтик консистенциялиги, силлиқ юзалиги, оғриқсизлиги билан ифодаланади.

Даволаш. Хирургик, махаллий анастезия асосида тери ва тери остида юз нерви йўналишида кесилади. Кейин юз нервини зарарламай олинади. Мўлжални аниқ олиш учун баъзи хирурглар 0.2-0.3 % метил кўки эритмасини инекция қилади ва ранг ўсма соҳасини бўяб чегараларни кўрсатади. Прогноз яхши

ЮЗ ТЕРИСИНИ ТУҒМА ДОҒЛАРИ (НЕВУС)

Невуслар туғма чегараланган тери дисплазияси бўлиб, гиперпигментация ёки депигментация билан характерланади, томир ненормал ривожланади, усти бурмали ёки сочли бўлади. Юз невуси лунжни ярмини эгаллайди. Даво яхши ўсма сифатида ўтказилади.

Патогенези. Кўпчилик Массон 1926й фикри билан яъни невус тери остидаги сезувчи нервларни шван қобиқларидан бўлади дейди. Баъзи ҳолларда туғилгандан кейин бўлади ва бу кечиккан ҳолат дейилади, бунда маълум вақт меланин хужайралар етишмай қолгани билан изоҳланади.

Клиникаси. Невуслар пигментли, пигментсиз, томирли бўлиши мумкин. Пигментли невус дерма ичи, чегараланган ёки аралаш бўлади.

Дерма ичи невуслари хусусий терида жойлашган хужайра билан ифодаланиб кўп учрайди. Пигментни турли миқдорларада тутади. Бундай доғларни ранги тўқ жигарранг ёки қора бўлади.

Бу ерда меланафорлар ва ўчоқ инфильтратлари топилади.

Невус дермани юқори қаватларида жойлашган пигмент хужайралар уяларидан ва доғлардан иборат бўлиб, атрофи коллаген тутамлар билан ўралган, пигмент хужайралар кўп бўлганлиги, овал, кубсимон бўлиб, нозик фибрил тўрлари билан ажралади. Бу шу билан эпителий хужайралардан фарқ қилади (бир-бирига зич эмас).