Юз-жаг травматологияси фани буйича (стр. 31 )

бўйича склерозловчи терапия: Бу усулда иккита вариант таклиф этилган.

1-Вариант. Катта, бир-бири билан боғланган кавернали ўсмаларни уларни осон бўшатиш мумкин бўлганда қўлланилади.

2-Вариант. Бу вариант қачонки каверналар орасидаги боғлиқлик етарли бўлмаганда, каверналар кичик, ўсмадан қонни сурилиши имкони бўлмаганда қўлланади.

бўйича склерозловчи терапия. Унча катта бўлмаган капиллярлар, шохланган ва кавернозли ўсмаларга қўлланилади. П. В Ходоровия таклифига кўра бу усулда 3 хларли уксус кислота дикаин эритмаси билан юборилади. Инекция туберкулин цприци билан қилинади. Бундан бошқа Казначенко, Дудуко усуллари ҳам бор.

Лазер нурланиш билан даволаш.

Охирги йилларда оптик квонтли генераторлар билан томирли гемангиомани фотокоагуляция қилиш кенг қўлланиляпти.

ТУҒМА КИСТАЛАР ВА ОҚМА ЙЎЛЛАР

Оғиз бўшлиғи ва бўйиндаги эмбрионал киста ва оқма йўллар стоматологик касалликларнинг 1.44 % ни ташкил қилади. Бу патологик жараённи кам учраши бир қанча диагностик хатолар бўлишига олиб келади.

ПАТОГЕНЕЗ

Ён кисталарда ва оқма йўлларнинг патогенези турлича. Бир хил олимлар 2- жабра ёриғи, чўнтагидан, яна иккинчи хил олимлар қалқонсимон без ҳалқум йўлидан тўлиқ ёрилмаслиги билан, 3 хил олимлар лимфа эпителиал теорияни олдинга сурадилар, баъзилар эса туғма киста ва оқма йўлларнинг ҳосил бўлишига хомиланинг бошланғич кунларидан тератоген омиллар ва ирсиятликни илгари сурадилар.

ТУҒМА КИСТАЛАР ВА ОҚМА ЙЎЛЛАР ТАСНИФИ

Тасниф турли китобларда турлича берилган. туғма кисталар ва оқма йўлларни клиник кечиши ва жойлашиши бўйича уларни 3 гурухга бўлади:

1. Қулоқ атрофи соҳаси кисталари ва оқма йўллари (қулоқ олди оқма йўллари, қулоқ атроф жағ-орқа киста ва оқма йўллари)

2. Бўйиннинг ўрта қисми кисталари ва оқма йўллари (тил илдизи кистаси, тил ости суяги усти ва ости кисталари, тўлиқ, нотўлиқ ташқи ва нотўлиқ ички оқма йўллар)

3. Бўйиннинг ён қисми кисталари ва оқма йўллари (оқма йўллар тўлиқ, нотўлиқ бўлади)

Агар потогенетик принцип асосида жойланиши, макро ва микро структурасини ҳисобга олганда И. Череновани ишчи таснифи қўл келади.

Бунда шикоятлар юзни, бўйинни ассиметриклиги, косметик нуқсонга бўлади. Киста йирингласа оғриқ бўлади, умумий сезиш оғирлашади. Агар оқма йўл туғма бўлса бемор ажратма бўлиши билан шикоят қилади. Дермоид кисталар бир қанча белгилари (шакли, консистенцияси) билан атерома, липома, тери ости коверноз гемангиома, дермал травматик кисталар, мия грижаларига ўхшаш.

Клиника. Дермоид кистани биринчи белгиси бола туғилгандан билинади, бўйинда 5 ёшдан кейин кўпинча бемор киста йиринглагандан кейин мурожаат қилади. Юз-жағ соҳаси ва бўйиндаги кисталарни эмбрионал даврда аниқлаш қийин. Булар баъзан беморни безовта қилмайди, тасодифан аниқланади. Шунга кўра беморлар врачга 15-20 ёшлардан мурожаат қилади. Бу юзни косметик нуқсон, ассиметрик бўлиши билан боғлиқ. Йиринглаш бўлиб оғриқ бўлса, ажратма бўлса эртароқ мурожаат қилади.

Диагноз. Ташхис яхшилаб анамнезни йиғиш, бўйин терисида кисталарни қисмларида эпителий хужайралари, шиллиқ, лейкоцитларни, дона холестерин кристалларини аниқлаш билан қўйилади. Контраст рентгенография билан оқма йўлларни аниқлашда кардиотраст, 40 % сергозин ёки йодолипол ишлатилиб, оқма йўллар аниқланади. (тилни кўр тешиги). Йўли бўйича тил ости суяги ўртасига йўналади, баъзан тил ости суяги юқори қиррасида бурчак остида қийшаяди, 30 % беморларда йўл битта ёки тармоқланган бўлиб, буни операцияда аниқ билиш керак.

Киёсий ташхис. Ўрта кисталар ва бўйин оқма йўлларини туберкулез ва актиномикотик лимфааденит, перихондрит, остеомиелит, кистозли лимфонгиомалар, жағости сиалоаденит, дермоид кисталар, веноз гемангиома, бўйин томирлар аневризми лимфаогранулиметозми ва бошқалардан ажрата билиш керак;

Солиштирганда бўёвчи модда масалан метилен кўкидан фойдаланиб тил кўр тешигидан юборилади ва оғиз бўшлиғи бўялади;

Актиномикоз, туберкулездаларда тери аллергик синаш билан: лимфогрануломатоз, дермоид кисталарда бионсия билан, аневризм, гемангиомадан пункция билан аниқланади.

БЎЙИН ЁН КИСТАЛАРИ

Бу жабра аппаратини эктопик қолдиғи, одатда ўсмирликда билинади ёки шундан ҳам кеч, ассиметрия чақиради, йирингласа флемона чақиради.

Йиринглаган кистани ўз-ўзидан тешилиши ёки хирург томонидан тешиб куйилиши натижасида доимий окма йул хосил булади, баъзан бўйинни ён кисталари вақтинчалик ёпилиб қолиши мумкин. Ён кисталар типик жойлашади, жағ орқа соҳасида қуйи ўмров қирғичсимон мускул олд қиррасида ёки унинг тагида жойлашади, пастда умров ости соҳасида жойлашади. Булар катта ҳажмларда бўлиб бўйи деформациясига олиб келади ва эркин харакат килади, тери билан богланмаган булади.

Клиник курииши. Оғриқсиз, босқичма-босқич киста узоқ вақтда катталашади, врач олдиндан дифференциал диагноз ўтказиши қийин, бу кўпинча бошқа касалликлар билан бирга кечади: совуқ котиш, специфик абцесс, аневризм, қулоқ олди безини аралаш ўсмаси, невринома, хемодектома, лимфа серкома, сурункали специфик перилимфаденит, лимфосакома, сурункали специфик периримфаденит, липома, кистасимон лимфангиома, бранхиоген рак ва бошқалар. Шунинг учун диагностикада кўп хатоликлар юзага келиши мумкин.

Ташхис. Ташхислашда бўйин ён кисталардан олинган тукима цитологик текшириб аниқлаб мустаҳкамланади. Пунктат суюқ, оч сариқ ёки оч хира ёки хира, таркибида ясси ва цилиндрик эпителий хужайралари, холестерин кристаллари, лимфоцитлар, эритроцитлар бўлиши мумкин Пунктатни кимёвий таркиби: қуруқ қисми 7,610 %, оқсил 2,103 %, альбумин 29,0475% глобулин 52,5, 71% холестерин, 8,623.4 ммоль/л (333905 Мг%), шакар ва парчаланган моддалар 0,140.88 ммол/л киста йиринглаганда ҳам йирингдан ташқари эпителиал элементлар бўлади.

Бўйин ён окма йуллари 2 турда булади: туғма - бўйин ён кисталари девори йиринглаб ўсишидан хосил бўлади. Биринчиси тўлиқ булиб ташқи ва ички деворига эга бўлади ёки ҳалқум билан туташган булиши мумкин. Иккинчиси нотўлиқ ёки фақат ташқи тешик йирингни тешилишидан ёки врач хирург кесишидан хосил бўлади.

Ташхислаш. Анализ, диққат билан йиғилган анамнезни, пальпация, пунктатни цитологик ва биохимик текшириб, контраст ренгенография, кенг кўламли биопсия (патогистологик текшириш учун кистадан олиш) асосланади. Йирингламаган ёки ўрта эпителиал кисталарда оч кулранг суюқлик (шиллиқ) кўчиб тушган эпителийлар, алоҳида лейкоцитлар бўлади, йирингнинг таркибида йирингли экссудат шиллиқ билан аралашган ҳолда бўлади. Биохимик текширишларда йирингламаган ўрта ва ён кисталарда холестерин 3.117.4 ммол/л гача бўлади. Контраст цистографик текшириш Ю. Б Богдасаров талиф этган усулда яъни 50 С га қиздирилса 20 % йодолипол билан ўтказилади. Бунда яна таклиф қилган йодолиполни эфир (10:2) билан аралашмаси ишлатилади, бунда дермоид киста бўлса эфир билан аралашган йодолипол ва ёгсимон масса ҳосил бўлади. Мавжуд киста 1-3 мл сурилгандан кейин ва 4 мл йодолипол киритгач ён ва ўрта киста соҳалари рентген қилинади. Окма йўлни рентгенконтраст модда билан тўлдириш каньюла орқали қилинади ёки қисқа кесик оддий инекцион игна орқали бьажарилади. Рентгенда киста контурлари аниқ кўринади, баъзан окма йўллари тил ости суяги соҳасига, тил илдизи соҳасига, ҳалқум ён деворига тармоқланган бўлиши мумкин. Булар ҳам рентгенда кузатилади.

Даволаш. Юқоридаги кисталар радикал хирургик йўллар билан даволанади. Операцион вақти индивидуал белгиланади, 7 ёшдан олдин қилинмаслик керак, агар киста йиринглаш даврида бўлмаса.

Агар йиринглаш бошланган бўлса, йиринг кесилиб, яллиғланишни физиотерапевтик ёки бошқа йўллар билан даволанади, агар яллиғланиш бирдан билинмаса консерватив даво қилинади.

Ён ва ўрта кисталарни олиб ташлашда тил ости кисталари, тил илдизида кўр тешикларда ён деворлари олиб борилса (тармоқлари билан бирга) радикал хисобланади.

Агар окма йул тил ости суягига туташган бўлса шу соха билан бирга олиб ташланади. Қолдиқ тил йўлида редуцироланмаган қолдиқларни қолиши кистани қайталанишига ёки қисқармайдиган кистани шакллантиради. Ён кисталарни олиш пичоқ билан, эҳтиёткорлик билан йирик томир ва нерв йўлларидан четлатиб кесилади, тўш ўмров қирғич мускул ўтмас крючок билан тортилади, бу томирлар ва кистани яхши кўринишини таъминлайди. Ён ва ўрта кисталарни олиб ташлашда бўёвчи моддаларни тўлдириш билан қилинади. Кўпинча бўяш уни тармоқлари ва окма йуллар билан бирга олишга имкон беради.

АТЕРОМА (ATHEROMA)

Атерома – грекча бўтқа, бу ёг безлари териси ретенцион кистаси. Безни чиқарув йўлини ташқи тешигини ёпилишидан ривожланади. Бу тешик ёғни қуюқлашишидан ёки турли травмалар таъсирида бўлади.

Артерома юз ва бошни сочли соҳаларида якка ёки кўп сонли ҳолда учрайди. Бу тез ва оғриқсиз катталашади, ярим айлана, шарсимон, силлиқ, тери билан боғланган ҳолда бўлади. Артерома девори ясси эпителийдан ва бириктирувчи тўқимадан иборат. Ўзида ёғ тукималари, холестерин кристаллари, қотган эпителий хужайралари тутади.

Атеромани радикал олиб ташлаш, агар у йиринглаган бўлса уни кесиш керак, кейин ундаги моддларни, деворларини қириб олиш, бўшлиқни спиртли йод билан артиш, йодоформли тампон киритилади ва ярага босилади. Агар операция радикал бўлса бирламчи олиб ташланганда озгина қолиб кетса қайтадан ривожланади. Агар операция қилинса, атерома эрта ёки кеч, катта ўлчамгача ривожланади, йиринглаб, ундаги моддалар оқма йўл билан чиқади.