Юз-жаг травматологияси фани буйича (стр. 4 )

Тишни бўйин қисмидан синиши кўп кузатилади. Синиш қийшиқ бўлиб бир томони милкка кириши мумкин. Баъзан коронка айлана бойламлар билан тутилиб қолиши мумкин. Натижада травматик пулпит ривожланади. Тиш ҳамма нарсага сезувчан бўлиб, оғриқ кучаяди. Бу пайтда илдизни олиб ташлашга харакат қилмай, уни иложи борича кейинги ортопедик даволаш учун каналларни даволашга харакат қилиш керак. Рентгенда синиш чизиғи аниқ кўринади.

Тиш илдизини синиши.

Илдиз синиши юқори, ўрта, пастки қисмларида кузатилиши мумкин. Синиш чизиқ, баъзан озгина қийшиқ бўлади ва цемент, дентин, пулпа бўйича ўтади. Бемор тишда симилловчи оғриққа, тишлаганда кучайишига, тишни қўзғалувчанлигига ёки уни тож қисми билан синиб тушганлигига шикоят қилади. Тишни сингани билан чиққанини фарқлаш учун оддий амал қилинади. Агар унг қўл билан тишни олд орқага кимирлатиб чап қўл 2 бармоқ билан шу тиш илдизи вестибуляр сохага босиб туриб сезилса, синган жойида синхрон харакатни сезиш мумкин. Коронка ранги ўзгармаган. Лекин синиш коронкага яқин қисмда бўлган бўлса тиш бўшлиғига қон қўйилиб, тож қизғиш буялиши ва вақт ўтиши билан гемосидерин натижасида сарғиш рангга бўялиши мумкин. Рентгенологик текширув синиш хакида батафсил маълумот олишга ёрдам беради. Тиш синиши алвеоляр ўсиқни синиши билан бирга бориши кузатилади. Буни диагностика қилиш қийинчиликтуғдирмайди. Тишларни жипслаштириб ойна билан лабларни тортиб тишларни бир-бирига нисбатан холатини ўрганилади. Агар алвеоляр ўсиқда синиш кузатилган бўлса окклюзияда ўзгаришлар сезилади, прикус ўзгаради.

Тиш илдиз синишларида албатта рентген қилиш керак, чунки синиш характерини яхшилаб ўрганиш натижасида кейинга даво тадбирлари ишлаб чиқилади.

Тишлар жароҳатининг ишчи таснифи ( 1963).

1.  Тишни қисман синиши(пулпа очилмасдан): эмал-дентин ёрилиши, қиррали синиш, эмал-дентин кучиши

2.  Тўлиқ тиш синиши.(пулпа очиқ): очиқ-коронка бузилиши
билан; ёпиқ-коронка сақланган-илдиз синиши

3.  Тишчиқиши

4.  Тиш қоқилиши

Алвеоляр ўсиқ синиши классифнкацияси ( 1968)

1.  Қисман: ташқи пластинка ва ғовак моддаси

2.  Тўлиқ: алвеоляр ўсиқ бутун қисмидан синиш чизиғи ўтади.

3.  Нотўлиқ: бутун қисмидан ўтади, лекин ёриқ сифатида ва сурилиш бўлмайди.

4.  Майдланиб

5.  Суяк нуқсони ҳосил бўлиши билан

Тиш лат еганда пулпага қон талаш ҳосил бўлади. Натижада бу пулпа хаётчанлигини йўқотиши мумкин. Шунинг пулпа ЭОД билан динамикада кузатилади. Агар пулпа ўлган бўлса экстерпация қилинади ва канал пломбаланди. Тиш синганда ҳам синиш характерига қараб, даво ишлаб чиқилади. Агар пулпа очилмай тож қисми синган бўлса, пломбаланиб кузатилади, агар илдиз юқори қисмидан синган бўлса, тош буйнидан синган бўлса экстерпация қилиб, канал металл штифтли пломбаланади. Агар илдиз ўрта қисми тиш силжимасдан синган бўлса, штифтланади. Илдиз пастки қисмидан синган бўлса тиш олиб ташланади. Тиш қисман чиққан бўлса, уни қўшни тишларга шина ёки лигатура ёрдамида иммобилизация қилиниб, пулпа хаётчанлиги текшириб турилади. Агар тўлиқ чиққан тиш бутун бўлса, катакда анатомик тузилиши сақлинган ва патологик ўзгаришлар бўлмаса реплантация қилинади. Бунинг учун ифлос тиш секинлик билан антибиотикли эритма билан ювиб тозаланди. Анестезия қилиб тиш катаги лахтакдан секинлик билан тозаланиб у ҳам антибиотиклар эритмаси билан ювилади. Кейин тиш секин лункага қўйилади. Шиллиқ қаватлар йиртилиши бўлса чок қўйилади. Қўйилаётган тиш қўйишдан олдин канал пломбаланди.

Одатда реплантант 1 кундан кейин қўйилади(антибиотикли эритмада сақлинади). Тиш 3-4 хафтага иммобилизация қилинади.

ПАСТКИ ЖАҒ БЎҒИМИНИНГ ЧИҚИШИ

Пастки жағ бўғимининг чиқишлари: олдинга, орқага, бир томонлама ва икки томонлама бўлади. Бундан ташқари қайталовчи бўғим чиқишлари учраб туради.

Пастки жағ бўғимининг чиқишлари оғизни хаддан ташқари катта очилганда юзага келади. Бундай холатлар қаттиқ куч билан урилса, эснаш, қаттиқ кулиш, ошкозон зондини ютаётгандава эндоскопия муолажасини ўтказаётганда, тиш олиш вақтида пастки жағга кўп босим берилганда юзага келиши мумкин.

Пастки жағ бўғимининг чиқишлари ичида кўпроқ олдинги икки томонли тури учраб туради. Бунда беморнинг оғзи ярим очиқ. Тўғри гапира олмайди. Пастки жағ олдинга кескин чиққан ва пастга қараган. Лунжлар ичкарига тортилган бўлади. Қулоқ олди сохаси пайпастланганда бўғим сохасида ботиқлик аниқланади.

Чакка-пастки жағ бўғими

1.  Пастки жағ бўғим бошчаси;

2.  Бўғим халтаси;

3.  Бўғим тоғайли диски;

4.  Бўғим дўмбоқчаси;

5.  Латерал қанотсимон мушакнинг юқори бошчаси;

6.  Латерал қанотсимон мушакнинг пастки бошчаси;

7.  Медиал қанотсимон мушак;

8.  Стиломандибуляр боғлам;

9.  Понасимон пастки жағ боғлами.

Пастки жағ бўғимининг икки томонлама чиқишини бўғим ўсигининг икки томонлама синиши билан қиёслаш керакдир.

Жарохатланганнинг оғзи яримочиқ, чунки ёпса қулоқ олди сохасидаги оғриқ кескинлашади, бундан ташқари синишда дахан ичкарига кирган бўлади чиқишда эса олдинга. Қолаверса рентген суратда синиш чизиғини аниқлаш мумкин.

«ПАСТКИ ЖАҒНИНГ СИНИШИ. ТАСНИФИ, КЛИНИКАСИ ВА ТАШХИСЛАШ»

Юз-жағ суякларининг синишларини 70-85% ни пастки жағнинг тинчлик давридаги синишлари ташкил қилади. Бундай кўрсатгич пастки жағнинг анатомик тузулиши бўйича бошқа суякларга нисбатан олдинга чиқиб туриши сабаблардан биридир. Пастки жағнинг ёйсимонлиги икки томонлама, кўп жойидан ва нотўғри синишларига олиб келади. Пастки жағнинг тинчлик давридаги синишлари жағ суягининг нозик қисмларида: жағ бурчаги 3 чи тиш ва ментал тешик сохасидан бўғим бошчаси асосида кўпроқ учрайди. Тожсимон ўсиқнинг синиши жуда ҳам кам холатларда бўлади.

Пастки жағ синишидаги асосий белгиларидан бири синиқ бўлакларнинг силжиши хисобланади. Бўлакларнинг силжишига учта сабаб бўлса, улардан асосийси чайнов мушакларининг тортиш кучидир. Пастки жағ синганида тишлар нисбати бузулиши синиқ чизиғи қаердан ўтганлиги ва чайнов мушакларининг бирикишига тўғридан тўғри боғлиқдир.

Пастки жағнинг шох қисмида узунасига синишлар кам холатларда учраб, бўлакларнинг силжиш белгиси, тишлар нисбатини бузулиши булмайди.

n  Бундай холатларни ташхислашнинг ишончли усули бу пастки жағни ён проекциясида ёки тўлиқ ёйма (ортопантомограмма) рентген суратга туширишдир.

n  Клиник текширувда фақатгина пастки жағ пастки қиррасини пайпастлабгина «зинапоя» белгисини аниқлаш мумкин.

Пастки жағнинг икки томонлама ёки иккита жойидан синишида бўлакларнинг силжиши янада мураккаблашади. Пастки жағнинг икки томонлама ментал сохаларидан синишида тил ости мушакларининг қисқариши туфайли ўрта фрагмент пастга ва орқага силжийди ва шу билан нафас олишни қийинлаштириб қўяди. Бу холатда тил халкумни беркитиб хаво ўтишига халакит беради. Дислокацион асфиксия кўпинча ўқ отар қуроли билан жарохат етказилганда бўлади. Жағ суяклари тиш қаторида синганида бўлаклар силжишидан, тишлар нисбати бузилишидан ташқари шиллик қаватнинг жарохатланиши билан характерланади. Шунинг учун ҳам тиш қаторидан ўтган барча синиқ чизиғи бўлган жағ синишлари очиқ синишга тегишли бўлади.

Пастки альвеоляр нерв томирининг жарохатланиши туфайли кўпинча пастки лаб, дахан сохаларининг юзаки сезувчанлиги пасайиши айрим холларда тўлиқ булмаслигига олиб келади. Бу холатларда тишларнинг электр сезувчанлиги бузилади. Пастки альвеоляр нерв томири жарохатланиши билан утадиган пастки жағ синишида бош миянинг чуқур структураларидаги функционал холатини ўзгаришига: олд ва орти гипоталамусдаги ретикуляр формацияга олиб келади. Бу эса жарохатга марказий нерв системасини компенсатор кўникувчи реакциясини ишга солади. ().

Пастки жағ суягини синишини даволаш асосан суяк бўлакларини тўғри холатда махкамлаб пастки жағ анатомик бутунлигини ва функциясини тиклашга қаратилган. Бунинг учун синиқ бўлакларини репозицияси ва иммобилизациясини ўтказиш керак. Лекин бундан аввал умумий ва махаллий асоратларни олдини олувчи манипуляцияларни ўтказиш керак (карахтликка карши кураш, қон кетишини тухтатиш ва йукотилган қон урнини тиклаш).

Пастки жағнинг бурчак ва шох қисмидан силжимай синиш холларида жағлараро лигатурали махкамлаш усулини куллаш мумкин. 0,4—0,5 мм калинликдаги бронза-алюминийли симни анатомик пинцет ёки Пеано туридаги қон тухтатувчи қисқич ёрдамида пастки жағнинг икки тиш орасидан ўтказилиб саккиз симон усулда узаро богланади, шундан сунг қарама карши турган юқори жағдаги иккита тишга ҳам шундай қилинади. Иккала жағдаги симларнинг учлари узаро айлантирилиб мустахкамланади. Бу турдаги махкамлаш усулини бошқачаси бу Айви усули хисобланади.

Малакавий ёрдам. Пастки жағнинг синиб силжишида шифохонага ётган захотиёк махаллий оғриқсизлантириш остида кул билан репозиция ўтказилиб лигатурали йўл билан ёки тишлар етарли бўлса алюмин симдан таёрланган тиш усти Тигерштедт шиналар ёрдамида махкамланади. .
Лекин айрим холларда, жағнинг кўп жойидан синишида ва бўлакларнинг айтарли силжишида, ҳар бир бўлак учун алохида бўлаклардан иборат бўлган фрагментар шиналар такиш керак бўлади. Бўлаклар репозицияси ўтгандан сунг илгакли ва эластик тортувчи шиналар куйилади.