Юз-жаг травматологияси фани буйича (стр. 35 )

Даволаш: Симптоматик ва поллиатив.

Энгел – Рекленгаузен касаллиги.

Патогенез. Эндокрин ўзгаришлар, қалқонсимон олди безининг гиперфункцияси ҳисобланади. Характерли белгиси бўлиб гиперкальцемия ва суякларнинг юпқаланиши ҳисобланади.

Эозинофил гранулема ёки Таратинова касаллиги.

1913 йили Таратинова томонидан ёзиб қолдирилган. 1961 йили томонидан уч хил формаси таклиф этилган.

1. Ўчоқли

2. Диффуз

3. Тарқалган

Рентгенологик кўринишида жағ суякларида хар хил ҳажмдаги суяк деструкциялари кузатилади. Бу касаллик Х-гистиоцитоз касалликларига кириб Хенда-Шуллера-Крисчена, Папиона-Лефевра, пародонтит, миелом касаллиги, рак ва саркрма Юинга билан қиёсий ташҳисланади.

Даволаш: Симптоматик ва рентгенологик.

Сўлак бези ўсмалари

Сўлак бези ўсмалари морфологик ва клиник кўрнишига биноан турли ҳил. Бу ўсмаларнинг структурасига ва локализациясига боглик. Сўлак бези ўсмаларнинг диагностикасида Халкаро гистологик таснифдан (ВОЗ) фойдалинади.

I Эпителиал ўсмалар

А) Аденомалар

§  - полиморф аденома (аралаш ўсма)

§  - мономорф аденома (аденолимфома, оксифиль аденома, ва бошкалар.

Б) Мукоэпидермоид ўсма

В) Ацинозтўкимали ўсма

Г) Карциномалар

§  - аденокистоз карцинома (цилиндрома)

§  - аденокарцинома

§  - эпидермоид карцинома

§  - дифферинциалнамаган карционома

§  - полиморф аденомадаги карцинома

II Ноэпителиал ўсмалар

1)  Хавфсиз гемангиома, геиангиоперицитома, неврилемома, нейрофиброма, липома

2)  Хавфли ангиоген саркома, рабдомиосаркома, веретентукмали саркома

III Ташхисланмайдиган ўсмолар

IVҚондош холатлар (ўсмасман холатлар)

1)  Хавфсиз лимфоэпителиал зарарланиш.

2)  Сиалоз

3)  Онкоцитоз

Клиникада биз 1963г. таснифидан фойдаланамиз.

А) Эпителиал ўсмалар

·  - етилган хавфсиз

·  -аденома

·  -аденолимфома

·  -аролаш ўсма

·  -етилган хавфли

·  -мукоэпидермоид ўсма

·  - цилиндрома

·  -рак

Б) Ноэпителиал ўсмалар

·  -етилган хавфсиз

·  -ангиома

·  -невринома

·  -липома

·  -етилмаган хавфли

·  -саркома

Сўлак безларида жойлашган ўсмаларнинг 60% яқини хавфсиз ҳисобланади. Хавфли ўсмалар эса турли клиник кўринишларда турлича, яъни 10-46% гача. Бунга сабаб бу клиник кўринишларда турли ҳил таснифлар кўлланган, яъни хавфли ёки хавфсизлик критерияси.

Сўлак безларининг хавфсиз ўсмалари.

Аденома

Аденома камдан-кам учраб, барча сўлак безлари ўсмалари ичида 0.65 ни ташкил қилади. Кўпинча қулоқ олди сўлак безининг қулоқ олди сўлак безиниг пастки қисмида, баъзида – танглайда. Аёл ва эркакларда бир ҳил учрайди. Кўпроқ 30-40ёшдаги одамларда учрайди.

Шиш консистенцияси каттик, у секин ўсади, оғрикли, силлиқ юзага эга, яхши капсулаланади ва атроф тўкималар билан ёпишмайди.

Ўсмани фиброз капсуласи билан бирга олиб ташланади.

Прогнози яхши.

Аденолимфома

Аденолимфома 24та синонимдаги номга эга. Ҳамма сўлак безидаги безсимон структурали ўсмалар ичида 4-10%гача бўлади. Кўпроққулоқ олди сўлак безининг пастки ёки олдинги бўлимида жойлашади, яна уни қўшимча бўлакларида хам учрайди.

Аденолимфома секин ўсади, оғриқли, секин-секин қулоқ олди соҳасини ассиметриясини чақиради. Пальпацияда шиш юмшоқ- эластик, етарлича аниқ контурларга эга.

Давоси. Ўсмани радикал хирургик экстирпация қилиш учун безни шунга якин қисмини олиб ташланади. Ўсмани оддий олиб ташлаш билан чекланиб қолиш тавсия этилмайди, уни хавфсиз характерга ўсма эканлигини билиш қийин.

Прогноз умуман олганда яхши, бирок ўпкадаги папилляр кистаденолимфомани малигнизацияси ва метастазланиши айтиб ўтилган.(G. laser, 1962)

АРАЛАШ ЎСМАЛАР (ПОЛИМОРФ ЁКИ ПЛЕОМОРФ АДЕНОМАЛАР)

В. В Паникаровский (1964) маълумоти бўйича қулоқ олди сўлак безида аралаш ўсмалар - 51,8% касалларда учрайди, қаттиқ ва юмшоқ танглайда – 27,9% ида, жағ ости сўлак безида – 9-6%да, лунжда – 4,8%да, юқори лабда - 4,5%да;камдан-кам ҳолларда – ретромоляр соҳада (0,2%),ютқинда (0,1%), тил ости сўлак безида (0,3%) бўлади. А. И Пачеса (1983) маълумоти бўйича аралаш ўсмалар қулоқ олоди сўлак безини бошқа янги ҳосилалари ичида 49,4%ни ташкил этади.

Ўсмалар ўлчами турли ҳил: 0,5х0,5дан 10х15см гача; кўпроқ беморлар унча катта бўлмаган (2х4см) ўлчамдаги ўсмалар билан учрайди. Ўсмалар оғирлиги (у олиб ташлангандан кейин ўлчанади) 1,5кг ва ундан ортиқгача етади.

Клиника беморлар тез-тез (баъзида кўп йиллар давомида) ва қулоқ олди ёки жағ ости секин ўсувчи ассиметрияси билан шикоят қилади; кам холларда танглайда огриксиз шишга, лабда, лунжда ва бошқаларга шикоят қилади. Одатда врач кўриги ўсмани охириги пайти тез ўсаётган пайтига тўғри келади. Бундай тез ўсиши бемор шишни йўқотиш мақсадида иссиқ нарсалар қўйганлиги натижасида чақирилади. Кам ҳолларда бемор шиш атрофида билинар-билинмас оғриқ борлигини айтади. Оғриқ секин-секин даврлаб ҳосил бўлади ва қоида бўйича сабабсиз; фақат баъзида беморлар оғриқни совук билан боғлайди.

Объектив: ўсма оғриқсиз, ҳаракатли, юмалок ёки чўзик овал шаклда, ғадир-будир ёки силлиқ юзали, зич эластик консистенцияли. Ўсма тагида териси (ёки шиллиқ пардаси) ўзгармаган. Агар ўсма катта ўлчамга етса, шиллиққаватида яраланиш ҳосил бўлиши мумкин.

Маълумки, аралаш ўсмаларни олиб ташлангандан кейин улар рецидивланади. Ечими хавфсиз ўсмалар гистологик структураларида ечилади. Фиброз капсулада ўсмалар кўпрок безсимон ўсма йўллари сифатида учрайди. Баъзида калин капсулада майда ўсмасимон паренхима бўлаклари топилади. Микроскопик аниқ фиброз капсулали ўсмаларда микроскоп остида капсуласида, унча катта бўлмаган дефект орқали ўсмасимон хужайралар комплекси тўқимага ўсиб кириши кузатилади. Айрим холларда ўсманинг буйраксимон ўсиклари соғ тўқимага ўсиб киради. Шу сабабли ўсманинг нотекис тўқималараро ўсиб кириши ўсма олиб ташлангандан сўнг унинг қайталанишига ва жаррохлик харакатининг норадикаллигини келтириб чиқаришига сабаб бўлади.

Айрим ўсмаларда, макроскопик яхши ривожланган фиброз капсулага, микроскоп остида ўсма ҳужайралари комплекси капсуладаги кичик дефект орқали ёндош тўқимага ўтгани кўринади. Баъзида ўсмадан чиққан буйраксимон бўртмалар соғлом тўқимага ўтади. Шу тариқа, капсулада микроскопик нуқсонларнинг борлиги, капсуланинг хужайравий ўсма элементлари билан ўсиши ва ўсимталарнинг ёндош тўқимага ўсиб кириши операциянинг самарасизлигига ва жараённинг рецидивланишига олиб келиши мумкин.

Ташҳислаш касалликнинг клиникаси, рентгенологик ва гистологик маълумотларига асосланиб қўйилади. Охирги йилларда ташҳис қўйишда цитологик ва цитохимик текширишлар қўлланилмоқда. Бу текширишлар 80% дан ортиқ беморларда ҳужайра морфологиясини баҳолашга ва уларнинг дифференциация даражасини аниқлашга имкон яратади.

Аралаш ўсмаларда цилиндрома ва мукоэпидермоид ўсмаларда асосий ташхислаш усули бўлиб, цитологик текширувлар ҳисобланади. Бунда тахтасимон тўсиклар аралаш ўсмаларга ҳос белги ҳисобланади. Сўлак бези ўсмаларида биопсия 100 % гача аниқ натижа беради. Лекин бу усулни баъзи бир холатларда қилиб бўлмайди агар ўсма диаметри 2 см дан кам бўлса. Сўлак бези ўсмаларини ташхҳислашда бир вақтни ўзида 2 ҳил контраст модда юбориш яхши натижа беради (сўлак бези чикарув йўлларига йодолипол ва газ юбориш). Бу усул ўсмани хажмини, жойланишини, тузилишини аниқ кўрсатиб беради.

Қиёсий ташҳислаш сўлак бези аралаш ўсмаларини саркома ва раклар билан қиёсий ташҳисланади ва бу ҳолатларда ўсмани тез ўсиши кузатилади. Кисталар билан хам солиштирилади. Бунда флюктуация белгисининг бўлиши ва пунция вақтида суюқлик ажралиши кузатилади. Сўлак бези ўсмаларини саркоидоз билан ҳам қиёсий ташҳисланади.

Саркоидоз қулоқ олди ва жағ ости сўлак безларида учраб, секин ўсади ва безларни кўпинча симметрик заралайди. Ундан ташқари саркоидозда бронхо-пульмонал лимфа тўқималари хам зарарланади. Бу холатни кўкрак қафасини рентген қилганда аниқлаш мумкин. Гистологик текширувларда саркоидоз борлиги тулиқ аниқланади.

Даволаш кўпчилик олимларнинг фикрича аралаш ўсмалар рентген нурларига таъсирчан вашу билан бирга жаррохлик харакати ўтказилади. Баъзи олимлар аралаш усулни кўллашади. (1965й) (1983й) фикрича аралаш ўсмаларни жаррохлик ҳаракатидан олдинги нур терапияси ҳеч кандай яхши натижа бермайди, вахоланки нур таъсирида ўсмада чандиқли склеротик ўзгиришлар кузатилади ва бу ҳолат жаррохлик харакати вақтида юз нервини толаларини ажратиб олишга халақит беради. Иккинчи томондан ўсманинг қобиғи юмшоқ, тез жарохатланувчи бўлиб қолиб, операция пайтида ўсманинг кобиғини ажралиши қийин бўлишига сабаб бўлади. М. А Москаленько (1964й) фикрича аралаш ўсмаларни олиб ташлашда рентген хирургик усуллари яхши ёрдам беради. (жаррохлик харакати пайтида ўсмалар яқин фокусли рентген нурлари билан нурлатилади) Бу усул тўқималараро нур терапиясига қараганда ўсмани бир текис нурлантиришга ёрдам беради ва атроф тўқималарни зарарлантирмайди.

Малигнизация хавфи бўлмаган пайтларда 25 Грей ўсмага юбарилади. Агар ўсма норадикал олинган булса 30 грей. Агар ўсмада малигнизация ҳолати кузатилса, ўсма олиб ташлангандан кейин 5 хафтадан сўнг қўшимча чуқур рентген нурлантириш ўтказилади (25 грей). Аралаш ўсмаларнинг хозирги замон усуллари билан олиб ташлаш бу юз нервини саклашга каратилаган.