Юз-жаг травматологияси фани буйича (стр. 22 )

фикрига кўра коипьютер томографияси кўпроқ суяк ўсмаларида ва жағ суякларидаги кистозларга кўпроқ маълумотлар беради. Ва нафақат патологик ўзгаришларни, балки суякни емирилиши ва типи, ҳавони тўплаганлиги ва ўсма соҳасидаги суюқлик бор ёки йуқлигини аниқлаш имконини бериб, бу эса юқорида кўрсатилган касалликлар учун дифференциал диагностикасида катта аҳамиятга эга.

Радиография - кўпинча радиосиалография ҳам онкологик амалиётда метод сифатида сўлак безларидаги патологияни аниқлашда қўлланилади.

Сўлак безларидаги ўсмаларни аниқалашда сканерлаш методидан фойдаланилади. Сцинтография (радиосиалография) юқорида қайд методни аналоги бўлиб, ундан сўлак безларини сўлак ажратиш функциясига бахо бериши мумкинлиги билан ажралиб туради.

Термовизиография – бу усул инфрақизил нурларни тўқималарни турли морфологик структурасига ҳар хил даражада таъсир қилишга асосланган бўлиб, одам организмидаги турли хил соҳаларда, айниқса ўсма бор бўлган тўқималарда хароратни ўзгариш динамикасини кузатишга имкон беради.

Шуни таъкидлаб ўтиш керакки, беморни текшириш даволаш муассасаларида, яъни шароити бор, мутахассислари бўлган замонавий муассасаларда ўтказилиши керак.

Юз-жағ соҳаси кичик соҳани эгаллашига қарамасдан бу ерда ўсмаларни кўпинча турли хил тўқима келиб чиқишига, канцерогенезига, клиник белгиларига кўра хар ҳил турларини учратишимиз мумкин. Стоматологик ва онкологик хизматларни бир-бири билан боғлиқликда бўлиши, юз-жағ соҳаси ўсмаларини олдини олишни ва тўғри ташхислашни таъминлайди.

Юз териси рак олди касалликлари

Тери рак олди касалликларига Боуэн касаллиги, пигментли ксеродерма, актиник кератоз, радиацион дерматоз, рак олди меланоз ва Гетченсон меланотик доғлари киради.

Боуэн касаллиги

1912 йил Bowen томонидан ёзилиб carcinoma in situ бир тури хисобланади. Бу касаллик 20 ёшдан ошган кишиларда, кўпроқ эркакларда учрайди.

1938 йили АП Боуэн касаллигини шиллиқ қаватда учраганлиги хақида маълумот берган.

Клиник кўриниши: Кўпинча терида эпидермис қаватини тўлиқ қоплаган “бляшка” лар шаклида учрайди ва теридан кўтарилиб туради. “Бляшка” ларнинг усти қипиқ билан қопланган бўлади. Боуэн касаллигини ракдан фарқи, атроф тўқималарга инфильтрациясининг йўқлиги хисобланади.

Даволаш: Жаррохлик усули билан “бляшка” ларни соғ тўқима чегарасида олиш ёки нур терапия тавсия этилади.

Пигментли ксеродерма

Бу касаллик асосан болалар ва ёшларда кўп учрайди ва касалликни кўпинча қуёшдан куйиш тезлаштиради. Аввал қизил доғ, сўнгра бу доғлар бир-бири билан қўшилиб, қораяди ва сўгалли ўсмалар ва хўл яралар ҳосил бўлади. Кератоз юзага келади. Касаллик ирсий хисобланади. Пигментли ксеродерма ясси хужайрали ёки базал хужайрали ракка ўтиши мумкин.

Даволаш: Жаррохлик усулида ўзгарган терини олиш ёки криодеструкция қилинади. Терини кўплаб ўзгаришларида рентгенотерапия тавсия этилади. Профилактика мақсадида беморларга қуёш нуридан сақланиш тавсия этилади.

Актиник кератоз (қарилик кератози)

Бу касаллик кўпинча қарияларда учрайди ва юзда диаметри 1см гача бўлган кўплаб сариқ тусдаги атрофик ҳосилалар кузатилади. Кўпинча бу хосилаларнинг ўртасида қаттиқ шохга ўхшаш ўсиқлар кузатилади. Кератозларнинг ҳосил бўлишида қуёш нурининг ва шамолнинг таъсири катта. Гистологик жихатдан Боуэн касаллигига ўхшайди. Жараён ясси хужайрали ёки базал хужайрали ракка ўтиши мумкин.

Даволаш: Жаррохлик усулида кесиб олиш. Баъзи муаллифлар қисқа фокусли рентген нурлари билан даволашни тавсия этади. Профилактикаси – ноқулай метереологик омилларни йўқотиш.

Радиацион дерматоз

Радиацион дерматоз-терини ионли нурланишидан ҳосил бўлади. Юз терисида гипо ёки гиперпигментация, терини кўчиши, ёрилиши, яралар, баъзи холларда қипиқли юзали ясси доғлар ёки сўгалсимон ҳосилалар пайдо бўлиши мумкин. Охирги босқичларида соч фолликулаларининг зарарланиши билан боғлиқ холда сочлар тўкилади, тер безлари сақланиб қолади.

Даволаш: Консерватив. Витамин А, Д, балиқ мойи, таркибида кортикостероид ёки антибиотик тутувчи малхамлар билан аппликация қилинади. Беморларга ичишга А, Р, Е, ва В гурух витаминлари комплекси тавсия этилади. Куйдирувчи воситалар ва қуёш нуридан сақланиши шарт. Сўгалсимон ўсимталар ва яралар жаррохлик усули билан кесиб олинади ва гистологик текширилади.

Рак олди меланози Гетчинсон меланотик доғи

Юзда ва бошқа аъзоларда пигментли ҳосилаларнинг пайдо бўлиши, секин ўсиши, нотекис катталашуви ва ҳамма ёшда учраши билан характерланади. Кўпинча ёноқ соҳаси терисида учрайди ва Гетчинсон меланотик доғи деб номланиб, хавфлига айланса меланома ривожланади.

Лаб қизил ҳошияси рак олди касалликлари

Лаб қизил ҳошияси рак олди касалликлари бор беморлар ҳаёти ва касаллик тарихи ўрганилганда уларнинг аксарияти узоқ вақт лабларидаги ўчоқли ўзгаришлар бўлишига шикоят қилишади. Бу эса лаб қизил ҳошияси рак олди касалликларини қанчалик яхши билиш ва тез ташхислашда, рак касаллигини олдини олишда жуда катта аҳамиятга эга.

Лаб қизил ҳошиясининг сўгалли(тугунли) рак олди касаллиги

Сўгалли рак олди касаллиги ўрта ва кекса ёшлиларда, кўпинча эркакларда учрайди. Кўпинча пастки лаб марказидан четроқда, фақат лаб қизил ҳошиясида учрайди. Лабнинг тери ва шиллиқ қаватига тарқалмайди. Сўгалли чегараланган рак олди касаллиги тез ўсади ва 1-2 ой ичида 1 см гача катталашади. Хавфлига айланиш эҳтимоли 50% холларда кузатилиб, баъзан 2-4 ой ичида хавфлига айланиши мумкин.

Клиник кўриниши: Пастки лаб қизил ҳошиясида юзаси қаттиқ шохсимон тангача билан қопланган, ундан кўтарилиб турувчи, яримшарсимон тугун кузатилади. Атроф тўқимадан рангининг тўқроқлиги билан фарқланади. Пальпацияда асоси қаттиқлашмаган, оғриқсиз. Баъзан тугунли рак олди касаллиги қизил ҳошия яллиғланиши билан бирга келади. Бу холларда тўқима инфильтрацияси, гиперемия ва оғриқ кузатилади.

Ташхислаш: Касалликнинг клиник белгилари ва цитологик текширувга асосланади, бунда хавфли эпителиал тўқималар кузатилмайди. Сўгалли, тугунли рак олди касаллиги кератоакантома билан солиштирилади. Тугунли рак олди касаллигини хавфлилик белгиларини эрта аниқлаш алохида аҳамиятга эга. Бундай холатларда тугун асосида инфильтрация, оғриқ ва тез ўсиш кузатилади.

Даволаш: Даволаш касаллик аниқлангандан сўнг тезкор жаррохлик усулида ўсмани соғ тўқима чегарасидан олиб ташлаб ва гистологик текширув ўтказилади. Хавфлига ўтиш белгилари бўлса худди рак каби даволанади.

Прогноз - агар зарарланган ўчоқни ўз вақтида кесиб олиб ташланса асоратсиз бўлади.

Лаб қизил ҳошиясининг рак олди чегараланган гиперкератози.

Касаллик асосан эркакларда, кўпинча ёш ва ўрта ёшлиларда учрайди. Кўпроқ пастки лаб қизил ҳошияси зарарланади. Тугунли рак олди касаллигига нисбатан секин ўсади. Бир неча йил давомида зарарланган ўчоқ диаметри 1см га етади. Хавфлига ўтиши 1/3 қисм холатларда кузатилади.

Клиник кўриниши: Лаб қизил ҳошиясида чегараланган, нотекис шаклдаги кулранг-оқиш, юзаси лаб қизил ҳошиясидан пастда жойлашгандек, баъзан юзаси тангачалар билан қопланган кўринишда намоён бўлади. Асоси инфильтрацияланмаган, оғриқсиз.

Қиёсий ташхис: Лаб қизил ҳошиясининг рак олди чегараланган гиперкератози оддий лейкоплакиядан фарқланади(лейкоплакиянинг юзаси тангача билан қопланмайди). Хавфлига айланса, зарарланиш ўчоғида инфильтрация, яраланиш ёки мугузланиш кучайиши кузатилади.

Даволаш: Жаррохлик усулида эрта босқичларида бажарилади.

Манганотти абразив рак олди хейлити

Касаллик асосан 50 ёшдан катта эркакларда учрайди. Асосан пастки лаб қизил ҳошияси зарарланади. Касаллик кечиши секин, йиллар давом этади. Даврий равишда касалликнинг спонтан тузалиши ва қайталаниб туриши кузатилади, 50% беморларда ракка айланиши мумкин.

Клиник кўриниши: Клиник кўриниши ўзига хос. Лаб қизил ҳошияси ён қисмида бир ёки бир неча эрозиялар учрайди. Улар нотўғри шаклда, силлиқ юзали ва қизил рангда бўлади.

Даволаш: Консерватив усулда олиб борилади. Махаллий А, Д2 витаминларининг ёғли эритмалари ва облепиха мойи билан аппликация қилинади. Беморларга ичиш учун витаминлар комплекси: А, рибофлавин, тиамин, никотин кислота, пиридоксин берилади. Бундай даводан сўнг эрозиялар битиб кетади ва орадан вақт ўтиб яна қайталаниши мумкин. Тез-тез қайталанган вақтда албатта соғ тўқима чегарасида кесиб олиб ташланади ва гистологик текширилади. Баъзи холларда зарарланган ўчоқни криодеструкция қилиш мумкин.

Оғиз шиллиқ қавати эритроплакияси

Оғиз шиллиқ қавати эритроплакиясини морфологик кўриниши Боуэн касаллигига ўхшайди. Касаллик кам учраб, асосан ҳар-хил ёшдаги эркакларда кузатилади. Кечиши узоқ, бир неча йиллардан сўнг ракка айланиши мумкин. Оғиз шиллиқ қавати эритроплакияси Боуэн касаллиги каби “cancer in situ” нинг бир кўринишидир. Эритроплакия аниқ чегарали, қизил рангли, ғадир-будур юзали, орасида оқиш-кулранг караш кўринишидаги хираланиш ўчоқлари кўришида намоён бўлади. Жараён узоқ вақт давом этганда зарарланган соҳада шиллиқ қават атрофияси ва пасайиши кузатилади. Зарарланган соҳа нотўғри шаклда, пальпация оғриқсиз, остидаги тўқималар қаттиқлашмаган, регионар лимфа тугинлари катталашмаган ва спонтан регрессия кузатилмайди. Жараён маълум вақт тўхташи мумкин, кейин зараланиш ўчоғи юзасида эрозия, яра, тўқималар инфильтрацияси ва хавфлилик белгилари кузатилади. Одатда эритроплакия ўчоғида махаллий таъсирловчи омиллар бартараф этилганда даволанмайди. Касалликни ташхислаш учун цитологик ёки патогистологик текширувлар кўринишидаги морфологик верификациянинг аҳамияти ката.