Юз-жаг травматологияси фани буйича (стр. 27 )

Охирги йилларда чет эл адабиётларида амелобластома ҳақида ишлар чоп этилди. (Joel, 1978; Shtlyr, 1978; Adekeye 1980, Nelson 1980 ; fitgerald, 1982). 1974 йили томонидан 61 та амелобластома билан касалланган касалларнинг клиник рентгенологик характеристикаси гистохимик ва ультраструктур текширишлари чоп этилган.

Юқорида келтирилган адабиётларда шундан далолат берадики, бу хавфсиз ўсмага олимлар нечоғлик қизиқишини кўрсатади.

Ўсма гистологик тузилиши ва клиник рентгенологик манзараси кўп вариантли бўлиб, уни диагностикаси ва дифференциал диагностикаси қийинлаштиради.

Козерева ва бошқаларнинг фикри бўйича амелобластома вақтида тишни қимирлаш, яллиғланиш жараёнига қўшилиши вақтида остеомиелитга олиб келади.

Бизга мана шу симптом билан касал учрамаган. Бу фақат яллиғланиш жараёни натижасида келиб чиқади.

Ўсмада жойлашган тишлар учки қисми резорбцияга учрайди. Клиник практикада И. Ермолоевнингтаснифидан фойдаланамиз. Яна кам учрайдиган солид шакли ажратилади..

Мана шу солид шакли рентген сурати буйича жағларнинг учокли шиши билан характерланади..

Шу шиш соҳасида суякнинг тузилиши мрамор шаклдаги расмга ўхшайди. Шишнинг ташқи ва ички чегараси милк ва аниқ компакт пластинкаси билан аниқланади.

Амелобластомани солид шакли катаксимон остеобластомага ўхшайди.

Эпителиал тузилишга эга бўлган усмалар кўпинча 21-40 ёшдаги аёлларда учрайди. Чунки пастки жағда доимий оғирлик тушиши натижасида патологик жараён кузатилади.

Адабиётларда кўрсатилишича кўпинча амелобластома билан пастки жағ зарарланади. Чунки пастки жағда доимий оғирлик тушиши натажасида патологик жараён кузатилади.

1962 маълумотига кўра чайнов босими бир хил тарқалмайди. Асосан премоляр ва моляр тишларга тушади.

Этиология патогенезида кўпгина маълумотлар бор, кўпинча травма ва яллиғланиш асосида келиб чиқиши мумкин.

Макроскопик кўринишига кўра 2 хил амелобластомага бўлинади.

Кистоз ва солид амелобластомага

Солид амелобластома кўк ранг, оқиш ранг бўлиб, суяк тўқимасининг мағзида жойлашади. Солид цилиндр шаклга эга бўлиб, зарарланмаган суяк тўқимасидан амелобластома аниқ ажралиб туради. Катталиги ҳисобига кортикал пластинкани экспансиясини ва перфорациясини келтириб чиқариб юмшоқ тўқимага қараб боради.

Кистоз тури бўшлиқ кўринишига эга бўлиб, эпителий ва бириктирувчи тўқимадан мултцентрик характер билан ўсади.

Бўшлиқлар орасида ўзгармаган суяк учрайди. Асосий ўсманинг асосий массаси рантгендан ташқарида учраб, улар орасида суюқ ва ярим суюқ субстансия учрайди. Охирги 25 –йил ўтказилган гистологик тадқиқотлар шундан далолат беради. Амелобластома бир неча янги ҳосилани ўз ичига олади. Уни гистологик формаси бўлиб, хусусий амелобластома, аденоамелобластома, одонтопластикамелобластома учрайди. Амелобластома 35-40 ёшдаги одамларда учрайди. Ёш болаларда 15 % гача учраши аниқланган. Буларга одамда юқори жағда жойлашган аденоакменобластома киради.

Одамда амелобластома пастки жағнинг юқори танасида ёки бутун шох бўйлаб тарқалади. Ҳосилаларнинг 20 % юқори жағда жойлашган бўлиб, улар жағнинг олдинги бўлимларида жойлашади. Бунинг ярми кўра юқори жағ синусида учрайди.

Ўсмаларнинг биринчи босқичларида клиник кўринишлари учрамайди. Секинлик билан ўсиши ҳисобига одамда катта ҳажмга эга бўлади. Бу эса тегишли соҳани деформациясига, тишларни силжишида, милкларнинг юмшоқ тўқимаси катталашишига олиб келади. Ўсмани катта бўлмаган қисми тасодифан рентгенологик текширув ўтказилганда аниқланади.

Ҳозирги ўсмани гистогенези ҳақида аниқ маълумот йўқ.

Амелобластомани келтирувчи сабаб бўлиб, тиш куртаги оғиз бўшлиғини шиллиқ қават эпителийси, одонтоген кисталар, Маляссе ўсмаларининг ҳужайралари келтириб чиқаради деб ҳисобланади.

Амелобластомани замонавий гистологик классификация бўйича амелобластома микроскопик текшириши буйича бўлинади: фолликуляр, полиморф, ангиоматоз, базал кистоз ва донадор кистоз.

Амелобластоманинг тузилиши. Тиш эмал муртаги тўқимасини тузилишига эга бўлади.

Амелобластома кўпинча кистоз кўринишида учрайди. Амелобластомани бошқача шакли солид шаклда бўлиб, 5 марта ҳам учрайди.

Солид амелобластомани 5 % и хавфли ҳисобланиб лимфатик тўқималарга метазтаз беради.

Амелобластома актив ўсишида переферия бўйича инфилтрацияга учраган эпителий қавати бўлади.

Кейинги ривожланишда янги ҳосилани кўпчилик қисми зарарланмаган суякдан аста-секинлик билан ажралади ва капсулага эга бўлади

Амелобластомани хавфсиз кечиши амелобластома ҳар доим ҳам хавфсиз кечмайди, баъзан хавфлига ҳам айланади.

Пастки жағ амелобластомаси клиник кечиши. Суякнинг ўша қисми қалинлашуви ва юз деформацияси билан намоён бўлади. Қалинлашиш дастлаб кичик жойда, кўпинча бурчакда бўлади. Йирик амелобластомада пастки жағ патологик синиши кузатилиши мумкин. Амелобластоманинг ракка айланиши ўсмани ўсиши тезланиши билан кузатилади. Амелобластомани аниқлаш анча қийин. Клиник амалиётда томография, компютер томографияси ва контраст юборишдан ташқари янги рентгенологик усуллар ва магнит-резонанс томографияси йўлга қўйилган. Рентгенда амелобластома бир ёки кўп камерали бўшлиқ бўлиб кўринади. Кўп камерали баъзида ёлғондан бўлиб, ўсимта поликистоз тузилишини имитация қилади. Йирик амелобластомалар рентгенда турли катталашуви бир камерали бўлишдан иборат.

Улар юпқалашади, лекин катта ҳажмларда тез шиши ёки бўшлиқнинг кортикал контурларини узилишига олиб келмайди.

Кистоз шакли кўпинча мултицентик ўсиш характерига эга ва алоҳида бўшлиқлар орасида суяк қатламлари сақланади. Бунда катта – катта бўшлиқлар бўлганда ҳам ўсманинг асосий қисми кистоз ёриқдан ташқарида бўлади. Ўсмани ўсиб бориши билан бўшлиқлар бир-бирига қўшилиб кетади. 12-15 % ҳолатларда кистоз амелобластома бўшлиғида ретенцияланган ёки тўлиқ шаклланган тиш куртаги аниқланади.

Амелобластомаларнинг кистоз шакли ўсмаларни асосий қисмини ташкил қилиши билан бирга одатда пастки жағ соҳасида типик механизацияга эга ва пастки жағ шохи ҳамда жағ танасини орқа соҳасида тарқалади. Улар нисбатан зарарланишнинг катта ҳажмлари билан фарқланади ва кортикал пластинкаларни тил ҳамда лунж томондан яққол экспанцияси билан характерланади.

Рентгенда одамда бир ёки кўп кистаси бурмали чегараланган тўқима, юпқалашган суяк кўринади.

Рентгенда одатда бир ёки кўп кистали бурмали чегараланган тўқима юпқалашган, суяк кўринади. Бухтасимон эгриликлар катта ёки кичик бўлиши мумкин, баъзан суяк тўсиқлари сақланади. Суяк усти пардаси реакцияси бўлмайди.

1966 йилда амелобластомани рентгенологик жиҳатдан 4 шаклга ажратган

1. Бир камерали

2. Кўп камерали

3. Ячейкали

4. Тиш сақловчи

Кистоз турдаги ўсмалар онда - сонда кам ҳолларда тиш қатори чегарасида жойлашади. Бунда улар илдизни айланиб ўтиб, силжитиб ва баъзи ҳолларда уларнинг емирилишига олиб келади.

Чин поликистоз ўсмалар. Меланоцеменобластома тузилишига эга. Пастки жағда ҳам, юқори жағда ҳам пайдо бўлади. Бундай ҳосилаларнинг ўлчами турли хил.

Амелобластоманинг 2 рентгенологик турида дифференциал диагностика ўтказиш мураккаб: жуда катта бир камерали бўшлиқли амелобластома турида буни кисталардан ажратиш керак. Остеобластомани эслатувчи кичик кистани амелобластомадан фарқлай олиш керак.

Бундай ҳолларда гистологик текширув ўтказиш керак.

Шуни таъкидлаб ўтиш керакки, ўсма чегараларни аниқлашни рентгенологик маълумотлар тўлиқ бўлмайди, ўсманинг эпителиал толалари рентгенологик жиҳати ўсма суяк чегарасида кўриниши мумкин.

Дифференциал диагностикада амелобластома томонидан пайдо бўлган бўшлиқдаги шаффофлик йирик ҳужайрали ўсмаларникига нисбатан юқори лекин кисталарникига нисбатан паст. Катта бўшлиқлардаги соялар ҳам бир хил эмас ва уларнинг чегараларида юмшоқ тўқима ҳосилаларни сояси бўлади.

Бундан ташқари киста ва остеобластокластомадан ҳам дифференсациялаш мумкин.

Адабиётларда хавфли амелобластомалар ҳақидаги турли маълумотлар бўлиб улар 1-4 % ни ташкил этани. маълумотларига кўра 84 беморни 7 тасида хавфли шаклга ўтиши кузатилган. ва бошқа чет эллик муаллифлар амелобластоманинг турли органларидаги метастазлари ҳақида маълумот беришган. Амелобластомани метастазларида ўлим 10 % ни ташкил қилган.

Амелобластома касаллигини даволаш учун турли хил усуллар кўриб чиқилган. Ҳозирги вақтда кўпчилик томонидан турли хил усуллар тан олинган. Амелобластомани даволаш учун турли хил резекциядан кейин турли хил усулларни қўллашни тавсия этилган.

(Б. Кабаков 1963; У. Динаевский 1967; Кудо 1978).

Пастки жағни тўғрилаш учун ҳар хил усуллари таклиф этилган.

HabnCordill (1969) Биринчи марта хром набор панжарасидан фойдаланган. Бу усул тиббиётда 7 йил давомида яхши қўлланилган. Robert Nilliams ( 1986) кўпроқ пластмасса усулидан фойдаланган. Бу пластмассалар орасида энг қулайи кремний ва органик пластмассалар ҳисобланади. Пастки жағни йирик деффектини тўғрилаш учун М. Соловьёв комбинацияланган трансплантатлар-пастки жағ аллоген трансплантати ва майдаланган аутоген суякларни қўллаши тавсия қилади, улар яъни комбинацияланган трансплантатлар остеогенетик фаолликни таъминлайди.

ва бир қанча муаллифлар пастки жағни йирик деффектлари учун комбинацияланган суяк аутопластикасини 3 та вариантини ишлаб чиқишди.