Юз-жаг травматологияси фани буйича (стр. 7 )

Жағ ости сохада тери ва териости қаватини ўткир кўзли скалпель билан кесилади, жароҳатдан йирик игна жағ асосига тиралгунча киргизилади. Жағтанасини лунж сохасидан игна перпендикуляр равишда оғиз дахлизини шиллиқ қаватидан чиқазилади. Игна ичи орқали лигатура ўтказилиб уни охири қон тўхтатувчи қисқичлар орқали ушланади. Оғиз бўшлиғидан чиққан игна тортиб олинади. Такроран игна теридан жағ танасини тил юзасидан олдинги лигатура проекциясидан киргизилади ва ундан лигатурани ўтказиб, игна олинади. Лигатурани икки учи тортиб суякка зич ёпиштирилади. Агар яхши тушмаган бўлса аррасимон харакат қилиб туширилади. 3-4 та ўраб олувчи чокни қўйиш учун 10-15 минут вақт кетади. Жағ ости сохадаги жароҳат тикилади ёки лейкопластир билан ёпишитрилади ва устига стерил боғлам қўйилади.

Ўраб олувчи чок бир ва икки жағ синиқлар мустахкамлашда ҳам қўлланилади.

Бир томонлама жағ синиқлар фиксацияси бир ва икки томонлама тишлар сохасидаги синишиларда кўрсатма хисобланади. Икки жағли иммобилизация - тиш сохада бир ва икки томонлама синишлар, кўп синишларда ишлатилади.

Бир жағли фиксация ажратилган холда милк усти, тиш милк шиналари ва олиб қўйилувчи тиш протезлари билан комбинацияда ишлатилади.

Милк усти шинаси тайёрлашда ўтказувчи анестезия асосида суякларни репозоция қилинади ва тиш техниги муми билан 3 қаватли индивидуал қолип қошиғи тайёрланади. Шина тайёрлаётганда прикус кўтарилиб кетишини олдини олиш учун олинган мумли қолипни тиш коронкасини ярими кўрингунча кесиб олиб ташланади.

Шу олинган қолипдан ички қават олиб ташланади. Бу билан кейинги пластмассали олинадиган шинага жой ажратилади. Кейин оғиз шиллиқларига вазелин суртиб тез қотувчи пластмасса билан қолип олинади. Қолип қошиғи оғиздан олингандан кейин пичоқ билан ортиқча қисмлари олиб ташланади. Пластмасса қотгандан кейин қошиқ олиб ташланади ва шина фиксацияланади. Прикус кўтарилиб қолмаслиги учун ўраб олувчи чок учун четларида тарнов ҳосил қилинади. Шу билан бирга тишлараро қисмларда канал ҳосил қилинади. Протез ва шинани четки қирралари 2 мм қисқартирилади.

Ўраб олувчи чоклар қўйилиб, суяклар репозиция қилингач, оғизга тайёрланган шина ёки протез тақилади. Шина устидан қўйилаётган сим лигатура ўтказиб, у ҳам синиқлар билан бирга жағга фиксация қилинади. Пластмассани ортиқча қисмлари шу ерда дархол олиб ташланади.

Пастки жағ харакатида пайдо бўладиган барча зўриқишларни шина ва ўраб олувчи чоклар ўзига олади. 8-12 кундан кейин бемор ўзи «жағ» диетасидан умумий диетага ўта бошлайди.

Ёпиқ ўчоқли остеосинтез олдиндан орқага қийшиқ синишларда ишлатилади. Лигатура қўйиш техникаси шундай қолади, лекин қаерда жойлашишини аниқ эътибор билан белгилаш керак. Операциягача жағ пастки чегараси ва синиш устки ва пастки чегаралари метилен кўки билан белгиланади. Шу нуқталардан жағ асосига перпендикуляр равишда иккита чизиқ ўтказилади. Жағ асосидан бу чизиқлар ўртасидан белгиланади, бу билан ўраб олувчи чок жойи аниқланади. Бу чок жағга қўйиладиган шинабилан ёки ўзи қўлланилиши мумкин. Охирги холатда лигатура проекцияси сохасида суяккача шилллик қават ва периостга чизиқли кесим ўтказилади ва суякка лигатура қўйилади. Лигатурани учлари шиллиқ қаватни шикастламайдиган қилиб букилади. Қўйилган лигатура жағни узунлигини ўзгаришига шундай қаршилик қиладики бунда синган суякларни лигатура вертикал йўналишда фиксациялаб бир-бирини устига чиқиб кетишига йўл қўймайди.

Баъзан ўраб олувчи чок очиқ ўчоқли остеосинтез қилишда ҳам қўлланилган. Бу суяк чоки қўйиш керак бўлганда ва синган суякларни ёпиқ қўл билан тўғирлаш имконияти бўлмаганда пайтда қилинади. Агар жуда қийшик синиш бўлса, лигатурани айлантираётганда улар бир-бирини устига чиқиб кетиши натижасида жағ узунлигини ва прикусни ўзагаришига сабаб бўлади. Булардан холи бўлиш учун бошида ўраб олувчи чок қўйиладида кейин суяк чоки қўйилади. Уни юқорида кўрсатилгандай ўраб олувчи чок жағлараро чўзилиб ва синиқларни фиксациялаш учун ишлатилиши мумкин. Бу даволаш кўпинча кам сонли тишлар бўлганда ёки умуман тишлар бўлмаганда ва бемор олиб қўйилувчи протез қўллайдиган холатда керак бўлади. Агар юқори жағда етарлича мустахкам тишлар бўлса уларга занжирли халкали шиналар қўйишда фойдаланилади. Ўраб олувчи чоклар қўйилгандан кейин уларнинг учларидан 1см қолдириб қолгани қирқиб ташланади ва учлари қисқич билан пастга айлантириб юмшоқ тўқимани жароҳатламайдиган қилиб қўйилади. Шу билан бирга буларни учларига ва занжирли халқали шинага айлана резиналар қўйилиб юқори жағ билан қўшимча фиксация қилинади.

Агар беморда пастки олиб қўйилувчи протез бўлса ва синиш фақат
битта жағ танаси сохасида бўлганда, протездан жағ танасини
мустахкамлашдафойдаланилади. Бошқа синиш жойларини иммобилизациясида жағлараро боғланиш орқали амалга оширилади.

Агар жағлараро боғлаш зарурияти туғиладиган бўлса, лекин юқори жағ тишларига занжирли халкали шинани қўйиш имконияти бўлмаса, бунда юқори жағ альвеоляр ўсиққа суяк чоки билан тақилган юқори жағ тиш протезлари керак бўлади.

Операциягача юқорида айтилган усул билан милк усти пластмассали шина тайёрланади. Юқори жағ тиш протезини тишлараро сохасида бор билан 6-7 кўндаланг каналлар қилинади. Шу каналларга тез қотувчи пластмаллар ёрдамида ортодонтик ёки кламмерли симлардан фойдаланиб, «Г» шаклидаги илгичлар шакллантирилади. Илгаклар протездан 5 мм дан кўп чиқиб турмаслиги шарт. Протез четлари чегардан 2 мм кичрайтирилган бўлиши керак. Икки томонда сунъий премолярлар орасидан ва бир томндан биринчи ва иккинчи кесув тишлари сохасидан канал қилинади.

Протезни бемор оғзига қўйиб, ҳосил қилинган канал ва тешикларнинг проекцияларига мос равишда альвеоляр ўсиқдан ҳам бор билан трепанациялар амалга оширилади.

Протезда ҳам алвеоляр ўсиқда ҳам ҳосил бўлган каналлардан лигатурлар ўтказилади. Лигатура охирлари усти тез қотуви пластмассаларбилан ёпиб, протез ўрни вазелинланади. Премоляр ва кесув тишлари канали орқали ўтган лигатуранинг танглай учи оғиз дахлизидан чиқазилиб вестибуляр учи билан боғланади. Чиқиб қолган пластмассалар текисланади. Чиқиб қолган лигатура учлари қирқиб ташланиб шиллиқ қаватларни жарохатламайдиган қилиб айлантирилиб қўйилади. Аналогик юқори жағни зарур шинаси фиксациясидан кейин, унга юзни юқори, ўрта, пастки қисмларини ўлчамига мосланиб олинган 1-1,5 см диаметрли пластмасса устунлар тайёрланиб қўйилади.

Шу билан жағлараро фиксацияни қилиш учун протезни илгакларига ва ўраб олувчи чокка резина халкалар қўйилади. Лекин шуни билаш керакки узоқ вақтга қўйиладиган холларда бу усулни қўллаш натижасида юқори жағлар тишларининг қўзғалиб қолишига сабаб бўлади ва шу билан бирга жағларга тушадиган босим периодонтга эмас тўғридан тўғри суякка тушади.

Кўпчилик муаллифлар симли лигатураларни алвеоляр ўсиққа эмас балки, олдиндан бурун суягини олдига, бурун деворларига ва ёноқ-жағ бурмасига қўйишни маслахат беради.

Бунда суякларни тўғирлашда 3-5 см кесим ўтказилиб, суякларни сим лигатура учун трепанация қилинади. Бу усулни жиддий етишмовчилиги, биринчидан бурун суяклари ва алвеоляр жағ қирраларига йўл очишда тўқималарни кенг кўламда очишга тўғри келади, иккинчидан, жароҳат орқали ўтказилган сим лигатура алвеоляр ўсиқни юзасида ётиб шиллиқ қават ва суякда патологик ўзгаришлар чақириши натижасида кўпинча секвестрлар ҳосил бўлиши кузатилиши мумкин. Буларни олдини олиш учун милк усти шинаси ёки олиб қўйилувчи тиш протези тайёрланади. Учинчидан, суякларни суриш учун рузина устунлари йўналишини ўзгартиришни иложи бўлмайди.

Бу камчиликларни бўлиши остеосинтезнинг бундай усулини кўрсатмасини чегаралаб қўяди.

Пастки жағ синиқларини юқори жағга фиксациялашда Адамс усули қўллаш ҳам ахамиятга эга.

Бунинг учун алвеоляр ўсиққа қўйилган сим лигатурани учи оғиз дахлизида айлантирилиб, ундан илгак ҳосил қилинади. Резина айланачалар илгакка ва ўраб олувчи чок билан қотирилади.

Кўрсатилган усулни камчилигида ҳам ўзгартиришлар имконияти камлиги, лекин репонацияланган суякларнинг фиксациясини мустахкам бўлади.

Кўрсатилган камчиликни маълум даражада четлатиш мумкин, худди юқоридагидай қачонки агар ёноқ суягидан ўтувчи лигатурани ясалган пластмасса шинага қўйилган илгакларга илдирадиган бўлсак.

Юқори жағда ўраб олувчи ва суяк чокларини олиб ташлаш учун шиллиқ қаватни 0,5смга тортиб, лигатурани қисқич билан қирқиб тўқимадан тортиб олинади.

S-симон ва унифицирланган илгаклар билан суякларни фиксациялаш

Бу усул , , томонидан 1971, 1975 йиллар таклиф қилинган.

S - симон илгакларга жағ синишларида қуйидаги кўрсатмалар:

-  Пастки жағда етарли даржада тишлар бўлмаслиги;

-  2-3 даражали пародонтит;

-  Тиш тожларини пастлиги;