I модуль (стр. 22 )

4. Отырарды қандай шапқыншылық есеңгіретіп кетті?

5. Отырарда қандай елді мекендер пайда бола бастады?

6. Араб деректерінде Отырар қандай атпен танымал болды?

3-тапсырма. Берілген сөздерге фонетикалық талдау жасау.

Орта ғасыр, Отырар, араб.

5-тапсырма. Сөйлемдерден күрделі сөздердің түрлерін ажыратып, үлгі бойынша құрамына қарай талдау.

Үлгі: байланысып жатты – не істеді? тіркескен сөз, күрделі етістік.

Отырар оңтүстігінде Орта Азиямен байланысып жатты. Отырарда Алтынтөбе, Жалпақтөбе, Құйрықтөбе, Пышақшытөбе деген шағын елді мекендер пайда болды. Отырарда сол кездің өзінде қолөнер дамыды.

V. Сабақты қорытындылау. Сипаттама беру.

О – орнықты

Т - тынысты

Ы - ырысты

Р - рақымды

А - ардақты

Р - рухты

VI. Үй тапсырмасы. 4-тапсырма. Мәтіндегі біріккен сөздерді қолданып, үлгі бойынша сөйлем құрау.

3-сабақ Қазақ елінің бас қалалары

I. Ұйымдастыру кезеңі.

II. Үй тапсырмасын тексеру.

III. Сабақтың мақсатын, барысын айту.

IV. Бекіту.

1-тапсырма. «Қазақ елінің бас қалалары» мәтінін оқып, үш деңгейлік тапсырмаларды орындау.

Сөздік:

Белгі – символ

Басқару - управлять

Қағандық – ханство

Шаһар – город

ІІІ деңгей

1. Мәтіннің мазмұны бойынша сұрақтар дайындаңдар.

2. Мәтін ретімен қазақ елінің бас қалаларын атап шығыңдар.

ІІ деңгей

1. Сөздерге фонетикалық талдау жасаңдар.

Ежелгі, астана, ғасыр, дәуір.

2. Мәтіндегі әр абзацқа жоспар құрып, әңгімелеңдер.

Жоспар:

Қазақ елі мемлекеттігінің белгісі.

Орта ғасырдағы бас қалалар.

Кеңес дәуіріндегі бас қалалар.

І деңгей

Мәтін бойынша сөйлем құраңдар.

1. Басқару үшін...

2. Алғашқы мемлекет...

3. Ірі қалалар...

4. Суяб...

5. Отырар...

6. Түркістан ...

7. Орынбор...

8. Қызылорда ...

9. Алматы...

10. Ақмола ...

3-тапсырма. Төмендегі сөздердің аудармасын табу. Жауап үлгісі:

басқару қағандық шаһар астана іргетас дәуір сауда

управлять ханство город столица фундамент эпоха торговля

V. Сабақты қорытындылау.

Оқушыларға қала аттары жазылған қағаздар таратылады. Сол аталған қала туралы мәліметтер айту. Қай оқушы көп мәліметтерді айтса, сол оқушы бағаланады.

Алматы, Астана, Қызылорда, Қарағанды, Талдықорған, Ақтау, Атырау, Орал, Көкшетау, Павлодар, Ақтөбе, Өскемен, Шымкент, Тараз, Түркістан.

VI. Үй тапсырмасы. 2-тапсырма. Сөйлемдерді толықтырып жазу.

4-сабақ Қазақстанның астаналары

I. Ұйымдастыру кезеңі.

II. Үй тапсырмасын тексеру.

III. Сабақтың мақсатын, барысын айту.

IV. Бекіту.

1-тапсырма. Тірек сызбаны толықтырып, Қазақстан астаналары туралы мәлімет жинастыру.

Мемлекеті астанасы

Батыс түрік Суяб

Қарахан Баласағұн

Қарлұқ қағанаты Қойлық

Оғыз мемлекеті Янгикент

Қыпшақ хандығы

Ақорда мемлекеті сығанақ

Әбілқайыр мемлекеті

Қазақ хандығы

Кеңес дәуірі Орынбор,

ҚазКСР Қызылорда, Алматы

Қазақстан Республикасы Алматы, Астана

2-тапсырма. Жақшаны ашып, сөйлемді дұрыс құрау.

Жауап үлгісі:

1. Суяб - Батыс түрік қағанатының астанасы,

2. Астана қаласы - Қазақстан Республикасының астанасы,

3. Орынбор, Қызылорда, Алматы - ҚазКСР-інің астанасы.

3-тапсырма. Берілген мәтінді оқып, мәтінге ат қою.

Төмендегі сұрақтарға жауап беру.

Мәтін бойынша сұрақтарға жауап беру:

1. Қандай қалалар XX ғасырда Қазақстанның астаналары болды?

2. Орынбор қаласы қай жылдары Қазақстанның астанасы болды?

3. Қызылорда қаласы астана болған кезде қалай аталды?

4. Алматы қаласы жөнінде не білесіңдер?

5. Ақмола қай жылы «Астана» деген атпен аталды?

6. Астананың ресми түсаукесері қашан болды?

4-тапсырма. Берілген сөздерге морфологиялық талдау жасау.

Үлгі: республикамыздың: республика – түбір, - мыз – жіктік жалғау, -дың – ілік септігінің жалғауы.

Қаласының, көшелерінде, тұсаукесеріне.

V. Сабақты қорытындылау. Венн диаграммасы.

Алматы Астана

 

VI. Үй тапсырмасы. 5-тапсырма. Сызбадан Қазақстанның ірі-ірі 10 қаласын атап, қай қаланың қазіргі Астанаға жақын тұрғандығын айтып беру. Сөйлеу үлгісі бойынша диалог құрау.

5-сабақ

Орынбор - тұңғыш астана

I. Ұйымдастыру кезеңі.

II. Үй тапсырмасын тексеру.

III. Сабақтың мақсатын, барысын айту.

IV. Бекіту.

1-тапсырма. Берілген мәтінді оқып, мәліметтерді есте сақтау.

Орынбор – тұңғыш астана

Қазақстан жерінде түрік қағанатынан бергі елдің астанасы болған қалалар жеткілікті. Олар - өз заманында мемлекеттің дамуында ерекше орын алып, тарихта қалған қалалар.

1920 жылы Қазақстан Ресейдің құрамындағы автономиялы республика болып құрылады. Осы тұста Орынбор бас қала болып жарияланады. Орынбор өлкесі сол кезде қазақ жерінің құрамдас бөлігі болып саналады.

2-тапсырма. Сұрақтарға жауап беріп, диалогті толықтыру.

- Қазақ жерінде қандай қалалар астана болды?

- ... .

- Олар еліміздің дамуына қалай ықпал етті?

- ... .

- 1920 жылы Қазақстан астанасы қай қала болды?

- ... .

- Қай жылы Қазақстан Ресейдің құрамындағы автономиялы республика болды?

- ... .

- Орынбор қай жылға дейін Қазақстанның астанасы болды?

- ... .

3-тапсырма. Сөйлемдер құрау.

Орынбор (тұңғыш, құрылды, астана).

Республика астанасы (Орынбор, Ақмешіт, Алматы) болды.

Орынбор өлкесі (Ресей, қазақ жері, бас қала) болып саналады.

V. Сабақты қорытындылау.

4-тапсырма. Күрделі сөздерді қатыстырып, тұңғыш астана жөнінде сөйлемдер құрау.

Біріккен сөз Қос сөз Қысқарған сөз Тіркескен сөз

Қолөнер тату – тәтті ҚазКСР Орынбор өлкесі

VI. Үй тапсырмасы.

5-тапсырма. «Қазақстанның астаналары» атты тақырыпқа шағын шығарма жазу.

6-сабақ Алматы қаласы

I. Ұйымдастыру кезеңі.

II. Үй тапсырмасын тексеру.

III. Сабақтың мақсатын, барысын айту.

IV. Бекіту.

1-тапсырма. Берілген диалогті оқып, өзара сөйлесу. Берілген диалог бойынша сұрақтарға жауап беру.

Сұрақтар:

1. Алматы қаласы қай уақытта еліміздің астанасы болды?

2. Алматы бұрын қалай аталған?

3. Алматы қандай қала?

4. Алматыда нелер бар?

5. Көшелерде нелер жүріп жатыр?

6. Бұл кісі қайда келген?

7. Ұлттық кітапханаға бару үшін нешінші троллейбусқа мінуі керек?

3-тапсырма. Мәтінді оқып, мазмұнын айтып беру. Үш деңгейлік тапсырмаларды орындау.

Сөздік:

өнер – искусство

мұз айдыны – ледовый каток

ескерткіштер – памятники

ғимарат – здание

мейрамхана – ресторан

мүсін – статуя

ІІІ деңгей

1. Сөйлемдерді толықтырыңдар.

Алматы – (ненің?) орталығы. Алматыда (нелер?) бар. Медеу мұз айдыны (қайда?) жақын. Алматы қаласында (нелер?) жеткілікті.

2. Сөйлемдердегі көп нүктенің орнына керекті септік жалғауларын жазыңдар.

Қалада опера және балет театрының үйі бар. Алматының ықшамаудандары көрікті. Республика тәуелсіздігінің белгісі – Алтын адамның мүсіні алыстан көз тартады.

ІІ деңгей

1. «Алматы қаласына саяхат» атты шағын диалог құрыңдар.

2. Сөздерден сөйлем құраңдар.

Үлкен, қала, және, Алматы, қаласы, әдемі.