Партнерка на США и Канаду по недвижимости, выплаты в крипто
- 30% recurring commission
- Выплаты в USDT
- Вывод каждую неделю
- Комиссия до 5 лет за каждого referral
Щейванын одунжаьы аь рянэдядир. Бязи харратлыг мямулатынын щазырланмасында истифадя едилир.
Йабаны язэил. Гызылэцлчичяклиляр фясилясиндяндир. Йабаны щалда Гафгазда, Кичик Асийада, Крымда, Тцркмянистанда, Балкан йарымадасында, Шимали Иранда битир. Йабаны язэил Азярбайжанын шимал вя жянуб районларынын даьлыг мешяляриндя йайылмышдыр. Мядяни щалда Азярбайжанда, Авропанын бир чох юлкяляриндя вя АБШ-да бежярилир. Азярбайжанда йабаны формаларын вя мядяни сортларын бир чох нюв мцхтялифликляри вардыр.
Йабаны язэил апрел айында йарпаглайыр вя майын яввялляриндя чичякляйир. Мейвяляри октйабрын ахыры вя нойабрын яввялляриндя йетишир. Мейвяси боз-дарчыны рянэдядир, цстц азажыг инжя тцклярля юртцлцр, диаметри 2,5-5,0 см-дир. Мейвяляри йумру, йасты-йумру вя йа армудшякилли олур. Щяр мейвянин биртохумлу беш чяйирдяйи вардыр. Мейвянин ятлийи бяркдир, тяркибиндя ашылайыжы маддя олдуьундан аьыз бцзцш-
|
|
дцрцжцдцр. Лакин дярилиб сахландыгдан сонра вя йа мейвяни шахта вурдугда йумшалыр вя дады ширин олур. Йабаны язэилин тяркибиндя 8,2-9,4% шякяр, 1,8-2,1% цзви туршу, ашылайыжы, рянэляйижи вя пектинли маддяляр вардыр. Йетишиб ютмцш язэилдя шякяр вя цзви туршу нисбятян аздыр. Йетишиб ютдцкдя сиркя туршусу вя спирт ямяля эялир ки, бунлар да мейвяйя спесифик ий верир. Язэилдя каротин (провитамин А) вя Ж витамини дя вардыр.
Йабаны язэили щям тязя щалда йейир вя щям дя емал едирляр. Язэилдян пастила, повидло, компот, конфет вя карамел ичлийи, сиркя, сидр, тамлы йейинти екстракты вя с. мящсуллар щазырланыр. Язэил тумунда 25% йаь, ашылайыжы вя екстрактлы маддяляр олдуьундан гящвя явязедижиляриндя ишлядиля биляр.
Язэилдян мцалижяви мягсядля гиданын йахшы щязми вя баьырсагларын фяалиййятини йахшылашдырмаг цчцн истифадя олунур. Кал мейвяляри мядя-баьырсаг хястяликляриндя, хцсусян исщала гаршы тятбиг едилир. Язэилин йарпагларындан дямлянмиш чайла боьазы йахалайырлар.
Язэилин йарпагларындан вя кюкцндян гящвяйи вя йашыл бойаг алыныр. Одунжаьынын габыьы вя йарпаглары ашылайыжы маддялярля зянэин олдуьундан дярилярин ашыланмасында, одунжаьы ися харратлыгда хырда мямулатларын щазырланмасында истифадя едилир.
Язэил, щямчинин балверян биткидир. Онун чичякляриндян топланан нектар ятриня вя шяффафлыьына эюря башга нектарлардан эери галмыр.
Йемишан. Гызылэцлчичяклиляр фясилясиндяндир. Шимали Америкада 200-дян чох мцхтялиф аьаж вя кол нювляри йайылмышдыр. Гафгазда 14, Азярбайжанын даь-мешя районларындаи ся 9 нювц йайылмышдыр. Азярбайжанда жыр йемишанларын форма мцхтялифликляри чохдур. Ири мейвяли йемишанлар ися даьлыг районларда баь мейвяси кими бежярилир.
Йемишан май-ийунда чичякляйир. Чичякляри ятирли, аь вя чящрайыдыр. Мейвяляри сентйабр-октйабрда йетишир. Мейвяляри гырмызы вя гарадыр. Мейвяляри йумру вя бир гядяр йасты олур. Ятлийи йумшаг вя бир гядяр кюврякдир. 3-4 ядяд чяйирдяйи (бязян 2 вя йа 5 ядяд) вардыр. 10-15 йашындан мейвя верир вя 200-300 ил юмцр сцрцр.
Йемишанын мейвяляри хоша эялян дадлы, ширяли, ширин вя мейхошдур. Йемишанын тяркибиндя 3,78-7,97% шякяр (ясасян глцкоза вя фруктоза, сахароза аздыр), 0,46-0,81% цзви туршу (алма, лимон, шяраб вя с.), 0,46% ашылайыжы вя рянэляйижи маддя, 1,5% пектинли маддя, 2,3% селлцлоза, 0,92% азотлу маддя, 1,26% пентозанлар вардыр. Йемишанда, щямчинин фитостеринляр, флавоноидляр, сапонинляр, глцкозидляр, каротин, холин, витамин Ж вя б. маддяляр вардыр. Йемишанын тохумунда 30-37% йаь вардыр. Чичякляриндя ися 1,5% ефир йаьы олур.
Йемишан тязя щалда йейилир, ондан компот вя кисел, лавашана щазырланыр, сиркя гойулур вя араг чякилир. Мейвялярини гурудуб цйцтдцкдян сонра, унла гарышдырыб чюряк биширирляр. Говрулмуш мейвялярдян гящвя явязедижиси, йарпагларындан ися чай ичкиси щазырламаг олар.
Йемишан мейвясиндян цряк аьрыларында вяйа хроники цряк хястялийиндя чай кими дямляйиб ичирляр. Мцасир тябабятдя йемишанын тинктурасындан вя екстрактындан щипертонийада эениш истифадя олунур. Йухусузлуьа, цряк ясябляриня гаршы тятбиг едилир. Сон заманлар мцяййян едилмишдир ки, йемишан екстракты ганда холестерини азалдыр. Она эюря дя йемишандан атеросклерозун мцалижяси вя профилактикасында да истифадя олунур.
Йемишан гиймятли балверян битки олуб, щяр чичяйи 0,5 mг нектар верир. Нектарын тяркибиндя 64,4% шякяр олур.
Йемишанын одунжаьы бярк вя мющкям олдуьундан, харрат мямулатынын щазырланмасында ишлядилир. Йемишанын йарпагларындан вя одунжаьынын габыьындан алынан бойа маддяси парчалары гырмызы вя гящвяйи чаларлы рянэляйир.
4.3.2. Чяйирдякли мейвяляр
Йабаны албалы. Гызылэцлчичяклиляр фясилясиндяндир. Албалы жинсинин 140 нювц вар. Нюв мцхтялифликляриндян ян чох йайыланы ашаьыдакылардыр:
- мярмярик албалы;
- мащалеб албалысы;
- чюл албалысы.
Эцман едирляр ки, ади мядяни албалы йабаны эилас иля чюл албалыларынын тябии щибридидир. Азярбайжанда мярмярик вя чюл албалысы битян сащяляр чохдур.
Йабаны албалы апрел-майда чичякляйир. Аь рянэли чичякляри 2-4 ядяд бир йердя узун саплаг цзяриндя ямяля эялир. Мейвяляри ийулун ахыры вя августда йетишир. Мейвяси мядяни сортлара нисбятян хырда олуб (8-10 мм диаметрли), гырмызы, тцнд гырмызы вя йа гара-бянювшяйидир. Турш вя йа турша-шириндир. Бязян дады ажы олур, щяр 3-4 илдян-бир бол мящсул верир.
Тяркибиндя 12% шякяр (садя шякярляр), 2%-я гядяр цзви туршу (алма вя лимон), каротин, Ж, Б1, ПП витаминляри, фол туршусу (Бж), ашылайыжы вя пектинли маддяляр вардыр.
Мейвяляри компот, кисел, ширя, шярбят, шяраб, мцряббя вя спиртсиз ичкиляр истещсалында ишлядилир.
Албалынын йарпаглары тярявязляри дуза вя сиркяйя гойдугда истифадя едилир. Чяйирдяйи вя ляпяси ятриййат сянайесиндя, бязи сабунларын ятирляндирилмясиндя тятбиг олунур.
Мцалижяви мягсядля албалынын мейвяляриндян алынмыш екстрактдан, йарпагларындан вя мейвя саплаьындан истифадя едилир. Йарпагларындан алынмыш сулу тинктура сарылыьа гаршы, мейвя саплаьындан алынмыш сулу екстракт исщала гаршы тятбиг олунур.
Албалынын ятлийи вя ширяси антисептик тясиря маликдир. Халг тябабятиндя албалынын сцдля бирликдя суставларын илтищабы заманы гябул едирляр. Щямчинин няфяс йолларынын илтищабында бяльямэятирижи кими тятбиг едилир.
Албалы щям дя балверян биткидир. 1 щектар албалы сащясиндян арылар 15-53 кг бал щасил едя билирляр.
Йабаны эилас. Гызылэцлчичяклиляр фясилясинин албалы жинсиня аиддир. Йабаны щалда Украйнада, Молдавийада, Крым вя Гафгазда битир. Щазырда мядяни эилас сортлары чох олдуьундан йабаны эилас юз ящямиййятини итирмишдир. Лакин мешялярдя йабаны формалара чох тясадцф едилир.
Йабаны эилас апрел-майда чичякляйир. Чичякляри аь, ятирли, бешлячякли вя узун саплаглыдыр. Бир нечя чичяк бир йердян чятир кими салланыр. Мейвяляри ийун-ийулда йетишир. Формасы йумру вя йа цряк шяклиндядир. Гара, сары-гырмызы вя тцнд гырмызы рянэдя олур. Дады ажытящяр вя бязян ширин олур. Ширинляр тязя щалда йейилир, еляжя дя ондан компот, ширя, екстракт, мцряббя вя башга мящсуллар щазырланыр. Ажы эиласлар ися шяраб истещсалы цчцн йарарлыдыр.
Йабаны эиласын тяркибиндя шякяр, цзви туршулар, каротин, Ж вя П витаминляри вардыр. Чяйирдяйиндя 30% йаь вя 1%-я гядяр ефир йаьы вардыр. Техники мягсядляр цчцн ишлядиля биляр. Йарпагларында 250 мг% Ж витамини вардыр. Йабаны эилас кцлли мигдарда гятран ифраз едир ки, бундан да парчаларын бойанмасында истифадя едилир.
Эилас ширяси гиданын йахшы щязм олунмасы цчцн тятбиг едилир. Халг тябабятиндя гябз олмаьа гаршы да истифадя олунур. Одунжаьы бярк, сары-гырмызы рянэдядир. Эиласын одунжаьындан харрат мямулаты, назик будагларындан ися гялйан чубуглары щазырланыр.
Эилас балверян вя бязяк биткиси кими дя ящямиййятлидир. 1 щектар чичякляйян эилас сащясиндян арылар 36-40 кг бал щасил едя билирляр.
Ади ярик. Гызылэцлчичяклиляр фясилясиндяндир. Ярик жинсинин 10 мцхтялиф йабаны формасы вардыр ки, бунун да 3 нювц – ади, Сидир вя Манжурийа ярийи даща чох йайылмышдыр. Бу нювлярдян ади ярик даща чох йайылмыш вя тяжрцбəvи ящямиййятя маликдир. Ади йабаны ярик Орта Асийада вя Гафгазда битир.
Ади ярик март-апрелдя чичякляйир. Чичякляри аь вя йа ачыг чящрайыдыр, йарпагларындан чох яввял ачылырлар. Чичяк саплаглары гысадыр. Мейвяляри ийун-августда йетишир. Мейвяляри бирчяйирдякли олуб, рянэи аь, сары вя гырмызы-нарынжы олур. Мейвясинин аьырлыьы 3-18 г, формасы ися мцхтялифдир. Ятлийи ширяли, ширин вя йа турша-шириндир.
Ади ярийин тяркибиндя 20%-я гядяр шякяр (ясасян сахароза), 2,6% цзви туршу (алма, лимон вя аз мигдарда салисил, шяраб), 1%-я гядяр пектин, каротин, Б1 вя Б2 витаминляри вардыр. Чяйирдяк ляпясиндя 40%-я гядяр бадам йаьына охшар гурумайан йаь, 20%-я гядяр зцлали маддя, 10% карбощидрат вардыр. Йабаны щалда битян яриклярин чяйирдяк ляпясиндя 1-3% мигдарында ажы амигдалин глцкозиди олур. Она эюря дя гида мягсядляри цчцн ишлядилмир.
Ади ярик тязя щалда истещлак едилир. Ондан компот, ширя, мцряббя, жем, мармелад, пат, пастила, ъеле, повидло, сукат, карамел цчцн ичлик вя шяраб щазырланыр, щямчинин гурудулур. Чяйирдяйи иля бирликдя гурудулдугда урйук, чяйирдяксиз бцтюв гурудулдугда гайсы, ики йеря бюлцнцб гурудулдугда ися курага адланыр. Гурудулмуш ярикдян тамлы гатгы кими бир чох хюряклярин щазырланмасында истифадя олунур. Чяйирдяйинин габыьындан активляшдирилмиш кюмцр, будагларынын ифраз етдийи гятранлардан ися клей щазырланыр. Балверян битки кими аз мяшщурдур. Чцнки чох гыса мцддятдя чичякляйир. Йабаны ярик гиймятли жалаг материалы щесаб едилир. Мядяни сортларын йетишдирилмясиндя онун бюйцк ящямиййяти вардыр.
Йабаны алча. Гызылэцлчичяклиляр фясилясинин эавалы жинсиня аиддир. 30-дан чох нювц вардыр. Йабаны алча Гафгаз, Орта Асийа вя Загафгазийада эениш йайылмышдыр. Азярбайжанда ян чох Губа вя Хачмаз районларында, Даьлыг Гарабаьда битир.
Алча йарпагламаздан бир аз яввял март-май айларында чичякляйир. Чичякляри аь вя хырдадыр. Йабаны алчанын мейвяляри ийун айындан башламыш сентйабрын ахырына гядяр мцхтялиф вахтларда йетишир. 4-7 йашында бар верир. 100-120 ил юмцр сцрцр. Мейвяляри яксяриййятля йумрудур. Йасты-йумру вя бир гядяр овал шяклиндя оланлары да вардыр. Бир мейвянин чякиси 2-6 гр-дыр. Ятлийи чяйирдяйиндян айрылмыр. Мейвяляри сары, гырмызы, чящрайы, тцнд бянювшяйи, йашыл вя аь рянэдя олур. Мейвяляри, щямчинин юлчцсцня, дадына, формасына вя йетишмя мцддятиня эюря фярглянирляр.
|
Из за большого объема этот материал размещен на нескольких страницах:
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 |


