Партнерка на США и Канаду по недвижимости, выплаты в крипто

  • 30% recurring commission
  • Выплаты в USDT
  • Вывод каждую неделю
  • Комиссия до 5 лет за каждого referral

Пцстянин мейвясиндян тязя, говрулмуш вя дузланмыш щалда истифадя едирляр. Ляпяси гяннады мямулаты (торт, пироъна, шоколад, Шярг ширниййаты) истещсалында ишлядилир, еляжя дя бязи колбаса мящсулларына вя пендиря гатылыр. Пцстянин йаьы гурумайан йаь групуна аиддир, яжзачылыгда, ятриййатда вя лакларын щазырланмасында эениш истифадя олунур. Пцстянин йарпагларында, мейвяляриндя, габыьында вя одунжаьында 10-12%-я гядяр ашылайыжы маддя вардыр. Мцхтялиф нюв мяняняляр йарпагларда фыр шишляри (бузгунч) ямяля эятирир ки, бунун тяркибиндя 30-50% танин олур. Бу, тохужулуг вя йцнэцл сянайедя ашылайыжы вя бойаг маддяси алмаг цчцн гиймятли хаммалдыр.

Пцстянин аьажындан ийул-август айларында чякилян гятрандан йцксяк кейфиййятли лак щазырланыр.

Мцасир халг тябабятиндя пцстя ганазлыьында, арыгламада, вярям хястялийиндя, гаражийяр аьрыларында тятбиг едилир.

Ади шабалыд. Фыстыгчичяклиляр фясилясинин шабалыд жинсиня мянсубдур. Шабалыд жинсинин 14 нювцндян республикада бириня раст эялинир. Шабалыд Гафгазда, Загафгазийада, Украйнанын Закарпатйе вилайятиндя йайылмышдыр. Шабалыд Азярбайжанда эениш сащядя йалныз Бюйцк Гафгаз даьларынын ятякляриндяки мешялярдя битир. Шяки-Загатала зонасы шабалыд баьлары иля мяшщурдур.

Шабалыд апрел-майда йарпаглайыр, ийун-ийулда ися чичякляйир. Еркяк вя диши чичякляри бир аьажын цстцндя айрыжа йерляшир. Еркяк чичякляри узун сырьа шяклиндя салланыр, аь-сарымтыл рянэиндя вя чохятирлидир. Узунлуьу 10-35 см, ени 1 см-дир. Диши чичякляри бириллик шивлярдя олур вя йарпагларын голтуьунда 2-3 ядяд вя даща чох бир йердя йерляшир. Шабалыдын мейвяси октйабр-нойабрда йетишир. Мейвяси тиканлы гярзякдир. Йетишяндя гярзяк айрылыр вя ичиндя ики вя цч ядяд шабалыд олур. Бунлар йарпаг вя йа овал шяклиндядир. Йумру формада оланлары чох аздыр. Мейвянин цст габыьы тцнд вя йа ачыг дарчыны, шабалыды рянэдядир. Шабалыд мейвясинин цст габыьынын алтында назик, пянбяли йумшаг юртцк вардыр. Бунун алтында аь, ширин, ики щиссяли ляпя йерляшир.

НЕ нашли? Не то? Что вы ищете?

Шабалыд 20-25 йашындан мейвя верир. 100-150 ил юмцр сцрцр. 1000 иллик шабалыд аьажлары мювжуддур. Йцксяк мящсул 2-3 илдян-бир олур. Азярбайжанын мешяляриндя вя баьларында битян шабалыдын бир чох мцтялиф формалары вардыр.

Шабалыдын тяркибиндя 60%-я гядяр нишаста, 15% шякяр, 6% зцлал, 2%-я гядяр йаь олур. Йетишмямиш мейвялярдя 1500 мг% Ж, 0,18 мг% Б1 витамини вардыр.

Шабалыд тязя щалда йейилир. Ону говурдугда дады вя ятри йахшылашыр. Азярбайжанда шабалыд мцхтялиф хюряклярдя ишлядилир. Шабалыддан гяннады сянайесиндя (марсипан, торт, пироъна, шоколад вя с. щазырланмасында), ашпазлыгда (тойуглары ичлямяк, плов биширмяк вя с.) эениш истифадя олунур. Гурудулмуш шабалыддан алынан ун, башга юлкялярдя чюряйя вя гяннады мямулатына гатылыр. Ондан гящвя явязедижиляри вя спирт дя истещсал едирляр.

Шабалыд аьажынын йарпагларында глцкозидляр, пектин вя ашылайыжы маддя (9%-я гядяр) вя К витамини вардыр. Она эюря дя йарпагларындан чай дямляйиб дахили ганахмалара гаршы тятбиг едирляр.

Пекан. Гоз аилясинин карийа жинсиня мянсубдур. Вятяни Шимали Америкадыр. Бурада пекан йабаны вя мядяни щалда битир.

Пекан 1909-жу илдя Гафгазын Гара дяниз сащилляриндя, 1934-жц илдя Орта Асийада вя сонра Крымда бежярилмяйя башланмышдыр. Пекан плантасийалары Абхазийада, Азярбайжанда Лянкяран (хцсусян Талышда) вя Загаталада вардыр. Пекан щазырда мядяни щалда бежярилян гярзякли мейвядир. 6-8 йашындан мящсул верир.

Пеканын чичяклямяси вя чичяйинин гурулушу ади гоза бянзяйир. Мейвяси гярзяк ичярисиндя сентйабр-октйабрда йетишир. 3-10 ядяд олмагла бир салхымда битир. Там йетишдикдя гярзяйи партлайыр. Гящвяйи рянэли, силиндрик формалы назик вя щамар габыглыдыр. Уж тяряфи бир гядяр шиш олур. Дахилиндя ширин гырмызы-гящвяйи рянэли ляпяси йерляшир. Ляпя мейвянин 38-50%-ни тяшкил едир.

Пеканын тяркибиндя 70% йаь, 8-19% зцлал, 14,3% карбощидрат вя башга маддяляр вардыр. Мейвяляри тязя вя гурудулмуш щалда йейилир. Гяннады сянайесиндя, ашпазлыгда вя йаь алмаг (зейтун йаьына охшар) цчцн сярф едилир. Пеканын одунжаьы ачыг гящвяйи рянэдя, бярк, аьыр олдуьундан кянд тясяррцфаты машынлары цчцн мцхтялиф щиссяляр щазырланмасында ишлядилир.

Шярг фыстыьы. Фыстыгчичяклиляр фясилясинин фыстыг жинсиня аиддир. 9 нюв аьаждан 2 нювц йайылмышдыр. Гафгазда дяниз сявиййясиндян 2300 м йцксякликдя субалп гуршаьына гядяр мешяликлярдя битир. Фыстыг мешяляри Гафгаз мешяляринин 25%-ни тяшкил едир.

Фыстыг апрел-майда чичякляйир вя ейни заманда йарпаглары ямяля эялир. Мейвяляри сентйабр-октйабрда йетишир вя чатламыш тиканлы гярзякдян айрылыб дцшцр. Мейвяси 3 тилли, парлаг гящвяйи рянэдядир. Ичярисиндя ачыг бозумтул-гящвяйи рянэли ляпяси вардыр.

Фыстыг 40-50 йашындан бара эирир, 3-4 илдян-бир бол мящсул верир, 500 илдян чох юмцр сцрцр.

Фыстыг ляпясиндя 30-50% йаь вя 20% зцлали маддя вардыр. Ону тязя вя говрулмуш щалда йейирляр. Лакин фыстыг ляпясинин тяркибиндя зящярли глцкозид олдуьундан, ону чох йемяк мяслящят эюрцлмцр. Фыстыг ляпясиндян йарымгуруйан йаь алыныр. Щямин йаь гида цчцн, щям дя техникада истифадя едилир.

Фыстыьын одунжаьы бярклийиня эюря шабалыд вя палыд одунжаьындан эери галыр. Хцсуси мебел вя паркет щазырланмасында истифадя едилир.

Мешя фындыьы. Тозаьажы фясилясинин фындыг жинсиня мянсубдур. Мялум 15 нювцндян 7 нювц даща чох йайылмышдыр. Мешя фындыьы йабаны щалда Авропада, Гярби Асийада вя Шимали Америкада битир. Азярбайжанда мешя фындыьы Шяки-Загатала зонасынын даьятяйи мешяляриндя эениш сащялярдя битир. Даьлыг Гарабаь, Губа-Хачмаз зоналарынын мешяляриндя дя йабаны фындыг вардыр.

Фындыг 7-9 м щцндцрлцйцндя битян колдур, бязян аьаж шяклиндя бой атыр. Март айында чичякляйир. Еркяк вя диши чичякляри айры-айры ейни аьажда йерляшир. Фындыьын мейвяси август-сентйабрда йетишир. 1 щектар сащядян 40-500 кг мящсул йыьмаг олар. Мейвяляри йетишяня гядяр йашыл галыр вя гярзяклидир. Гярзяк фындыьы йа тамамиля, йа мейвянин диб щиссясини, йа да Ки, йарысыны бцрцйцр. Мейвяси йумру, овал-силиндрик вя яксярян узунсов олур. Габыьы сары-гящвяйи вя йа тцнд дарчыныдыр. Фындыьын ляпяси аьдыр, йаьлы вя дадлыдыр, гырмызы вя йа тцнд сары рянэли пярдя ilə юртцлцдцр.

Мешя фындыьы 5-10 йашындан бара эирир, 60-80 ил юмцр сцрцр. Тябиятдя веэетатив йолла чохалыр.

Мешя фындыьынын тяркибиндя 58-71% йаь, 14-18% асан щяллолунан зцлал, 2-5% сахароза, Б1 вя Е витаминляри, дямир дузлары вардыр. Мешя фындыьы тязя, гурудулмуш вя говрулмуш щалда йейилир. Ондан гяннады сянайесиндя торт-пироъна, конфет вя карамел цчцн ичлик, Шярг ширниййаты щазырлан­масында даща чох истифадя едилир. Тязя мейвялярини нарын сцртэяждян кечириб, су иля гарышдырараг йцксяк гидалы сайылан «сцд» вя «гаймаг» щазырлайырлар ки, бу да зяиф дцшмцш хястяляр цчцн мяслящят эюрцлцр. Мешя фындыьынын ляпясиндян яжзачылыгда вя ятриййатда ишлядилян йаь чыхарылыр, габыьындан тябабятдя ишлядилян кюмцр щазырланыр, жаван шивляриндян тясяррцфатда зянбил вя сябят тохунур.

4.3.5. Субтропик мейвяляр

Йабаны нар. Нар фясилясиндяндир. Йабаны щалда Загафгазийанын вя Орта Асийанын даьлыг районларында битир. Азярбайжанын Лянкяран, Загатала, Шяки, Аьсу, Исмайыллы, Аьдаш, Масаллы, Эюйчай, Шямкир вя башга районларында йабаны нарын чохлу ещтийаты вардыр. Йабаны нар коллугларынын чоху Талышдадыр. Азярбайжанда мядяни йетишдирилян нарын ян йахшы сортлары мювжуддур.

Нар биткиси 2-4 м щцндцрлцкдя чох эювдяли колдур, май-августда чичякляйир. Чичяйин каса йарпаглары галын ятли вя гырмызыдыр. Лячякляри 5-8 ядяд зяриф, тцнд гырмызыдыр. Мейвяси сентйабрда йетишир. Нарын мейвяси гейри-щягиги эилямейвядир, формасы эирдя кцряшякилли, бязян узунсов олур. Эцл касажыьы мейвянин баш щиссясиндя галыр. Йабаны нарын мейвяси мядяни сортлара нисбятян хырда олур. Нарын мейвяси ширялидир, назик аракясмяляри (пярдяляри) олан 6-9 йувасы олур. Щяр мейвядя 200-дян 500-я гядяр ширяли дяня олур. Ширяли дяняляр бир тум вя ичяриси ширя иля долмуш зяриф пярдядян ибарятдир. Йабаны нарын мейвясинин габыьы йашыл, ачыг чящрайы вя мцхтялиф чаларлы гырмызы рянэдя, эиляляри аь, ачыг чящрайы, гырмызы вя тцнд гырмызы олур. Дады турш вя йа мейхошдур.

Йабаны нарын тяркибиндя 8,2-12% шякяр, 3-9% цзви туршу (лимон туршусу), пектинли маддя, ашылайыжы маддя вя Ж витамини вардыр. Йабаны нарын щям дярман вя щям дя техники ящямиййяти вардыр. Гатылашдырылмыш нар ширяси – наршяраб – ят вя балыг хюрякляриндя тамлы гатгы кими истифадя едилир.

Йабаны нардан сянайе мигйасында лимон туршусу истещсал едилир. 33 тон нардан 1 тон лимон туршусу алмаг олур.

Нар мейвясинин тязя габыьынын тяркибиндя 22-35%-я гядяр ашылайыжы маддя вардыр. Бу, эюн-дяри истещсалында ян йахшы ашы маддяляриндян бири щесаб олунур. Бундан, щямчинин йун вя кятан парчалары бойамаг цчцн битки бойаьы кими дя истифадя едирляр.

Нарын габыьындан щазырланан щялим мядя позулмалары заманы истифадя олунур. Гурудулмуш мейвя габыьындан щазырланан нар порошоку шиддятли йаныглары мцалижя етмяк цчцн ишлядилир. Бу заман йаныьа яввялжя дуру нар ширяси йахыр вя цстцндян щямин порошокдан сяпирляр.

Хырник. Абнос фясилясинин хырник жинсиня мянсубдур. Ики нювц йайылмышдыр. Йабаны вя йа Гафгаз хырнийи, Субтропик хырник. Субтропик хырник йапон хурмасы да адланыр вя мядяни щалда бежярилир.

Йабаны хырник Гафгазда, Орта Асийада вя Загафгазийада йайылмышдыр. Бу хырникляр щцндцрбойлу дцзбюйцйян аьаждыр, 20 м-дян щцндцр олур. Ири аьажлар Шяки-Загатала зонасында чохдур.

Хырник майын яввялляриндя йарпаглар ямяля эялдикдян сонра чичякляйир. Чичяклямя дюврц 10-20 эцн давам едир. Мейвяляри йарпаглары тюкцлдцкдян сонра октйабрын орталарындан башлайараг декабра qədər аьажын цстцндя йетишир. Мейвяляри йумру, боз-сарымтыл вя тутгун нарынжы рянэдядир. Там йетишдикдя гаралыр. Ичярисиндя 2-5 ядяд йасты чяйирдякли олур. Чяйирдяксиз формаларына Загатала району­нун баьларында раст эялинир, щям дя бунлар хырда олур. Мейвяси ширин вя аьызбцзцшдцрцжцдцр.

Тяркибиндя 18% шякяр (глцкоза вя фруктоза), зцлали, пектинли вя ашылайыжы маддя, лимон туршусу, каротин (провитамин А) вя 3-53 мг% Ж витамини вардыр.

Хырник тязя вя гурудулмуш щалда йейилир. Ондан бякмяз (дошаб) биширилир. Шярбят, жем, ъеле, ликюр вя квас да щазырланыр.

Йабаны хырнийин аьажлары чох мющкям олдуьундан ондан тохужулуг сянайеси цчцн мякик щазырланыр. Халг тябабятиндя хырник мцхтялиф мядя хястяликляриндя тятбиг едилир. Юз хассяляриня эюря щязм позьунлугларында пящризи мящсул кими ишлядилир.

Из за большого объема этот материал размещен на нескольких страницах:
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69