Партнерка на США и Канаду по недвижимости, выплаты в крипто
- 30% recurring commission
- Выплаты в USDT
- Вывод каждую неделю
- Комиссия до 5 лет за каждого referral
Ади зиринж май-ийунда чичякляйир. Салхым шяклиндя дцзцлмцш ачыг сары рянэли ятирли чичякляри вардыр. Йарпаглары ачыг йашыл рянэли вя турш дадлы олур. Мейвяляри август-сентйабрда йетишир. 2-3 гырмызы-гонур тохумлу эилядир. Чякиси 0,14-0,32 гр-дыр. Тохуму мейвясинин 24-30%-ни тяшкил едир, силиндр вя йа овал шяклиндядир. Узунлуьу 12 мм-дир. Ясасян гырмызы, бязян ися гара, сары вя чящрайы рянэдя олур. Мейвяси туршдuр вя уж щиссясиндя гюнчя тумуржуьу йапышыг галыр. Мейвясини ял иля йыьырлар. Шахта вурдугда дады йахшылашыр.
Зиринж мейвясинин тяркибиндя 5% шякяр, 5-6% цзви туршу (ясасян алма туршусу), 0,6-0,8% аşылайыжы вя рянэляйижи маддя, 0,4-0,6% пектинли маддя, 4,9% селлцлоза, 0,95% кцл вя 150-170 мг% Ж витамини вардыр. Ийун айында топланмыш йарпагларында 120 мг% Ж витамини вя мейвя вердикдя йыьылмыш йарпагларында 40 мг% Е витамини вардыр.
Зиринждян тязя щалда чох аз истифадя едилир. Бундан сиркя, шяраб, ъеле, мцряббя, ширя, спиртсиз ички, конфет вя карамел ичлийи вя тамлы гатгы щазырлайыр вя гурудурлар. Бир гядяр кал йыьылмыш мейвялярини гурудур вя сумаг явязиня тамлы гатгы кими истифадя едирляр. Зиринжи шорабайа да гойурлар. Мейвясиндян алынмыш cövhərдəн ликюр вя газлы ичкиляр щазырланыр.
Зиринж мейвясиндян халг тябабятиндя синга, рахит, ганазлыьы, иситмя, мядя-баьырсаг хястяликляринин мцалижясиндя истифадя едирляр. Зиринж мцряббяси сарылыьын мцалижясиндя тятбиг едилир. Зиринжин йарпагларында берберин алкалоиди вардыр. Она эюря дя йарпагларындан алынмыш спиртли жювщярдян дахили ганахмаларда мцалижяви васитя кими истифадя едилир. Йарпагларында, щямчинин А вя Ж (130 мг%) витаминляри вардыр. Зиринж чичякляриндян дямлянмиш чай юскцряйя гаршы ичилир. Зиринж балверян битки кими дя мяшщурдур. Щяр чичяк 0,121-0,611 мг шякяри олан нектар верир. 1 щектар сащядян 230 кг-а гядяр бал ялдя етмяк мцмкцндцр. Зиринж балы гызылы-сары рянэдя вя ятирли олур.
Итбурну. Гызылэцлчичяклиляр фясилясинин гызылэцл жинсиня мянсубдур. Бу жинсин 300 нювцндян Азярбайжанда 42 нюв итбурну раст эялинир ки, бунларын 36-ы йабаныдыр. Сянайе цчцн 2 нюв даща ящямиййятлидир. Бунлар гящвяйи вя гырышыг итбурнулардыр.
Гящвяйи итбурну кол щалында 2 м-я гядяр щцндцрлцкдя битир. 20-25 ил юмрц олур. Щяр колдан 1-3 кг, 1 щектардан ися 700-1000 кг мейвя верир. Ж витамининин мигдарына (5-7%, бязян 14%) эюря 1-жи йер тутур.
Гырышыг итбурну гящвяйи итбурнуйа нисбятян Азярбайжанда аздыр. Лакин бунун мящсулдарлыьы даща йцксякдир. Щяр колдан 3-4 кг, 1 щектардан ися 3 тона гядяр мящсул йыьылыр. Мейвяси 6-16 гр-дыр. Итбурну май-ийунда чичякляйир. Чичякляри ачыг вя тцнд чящрайы рянэдя олмагла ятирлидир. Мейвяси август-сентйабрда йетишир. Витамин Ж йетишмя мцддятиндя артыр. Она эюря дя йетишмиш мейвяляр дярилмялидир. Шахталар дцшянядяк итбурну йыьылмалыдыр. Чцнки шахта вурдугда Ж витамини азалыр.
Йыьылмыш мейвяляр 5 см галынлыьында сярилир вя 2 эцндян чох олмайараг сахланылыр. Сонра зядяли вя кал мейвяляр сечилир. 80-1000С температурда гурудулур вя йенидян хараб олмушлар тямизлянир. Беляликля, ялдя едилмиш гуру итбурну мцвафиг шяраитдя 2 иля гядяр сахланыла биляр.
Итбурнуда Ж витамини биринжи дяфя 1931-жи илдя тапылмышдыр. Лакин бундан чох яввял Русийада итбурну дишлярин дибиндян ган ахмайа, йяни Ж-авитаминоза гаршы тятбиг едилирди. Итбурну яbяс йеря витамин дахылы адландырылмамышдыр. Онун тяркибиндя Ж витамини иля йанашы 48-50 мкг% Б1, 30-73 мкг% Б2, 1,5-9,7% П, 0,1 мг% К, 0,69-2,4 мг% Е (тохум йаьында 300 мг%), 5-20,7 мг% каротин (провитамин А) вя 0,1-0,19 мг% Бж витамини (фол\ туршусу) вардыр.
Витаминлярдян башга итбурнуда 18%-я гядяр шякяр, 3,7% пектинли маддя, 1,25-2,5% цзви туршу (алма туршусуна эюря), 4,2% пентозанлар, рянэляйижи маддяляр вя 4,5% минерал маддяляр вардыр.
Ев шяраитиндя итбурну дямлямяк цчцн бир хюряк гашыьы итбурну (20 гр) бир стякан су иля шцшя вя йа емаллы аьзы юртцк габда 10 дяг гайнадырлар. Аьзыны ачмадан бир сутка сахлайыб, сонра икигат тянзифдян сцзцр вя эцндя ики дяфя бир вя йа йарым стякан ичирляр. Дадыны йахшылашдырмаг цчцн шякяр вя йа шярбят гатмаг олар. 1-3 йашында ушаглара 1/4 стякан, 3-7 йашындакылара ися йарым стякан вермяк олар.
Итбурнудан компот, кисел вя йары бюлцб тохумлардан тямизлядикдян сонра мцряббя щазырламаг олар. Ону тязя щалда да йейирляр. Сянайедя итбурнудан порошок, таблетка вя шярбят щазырлайырлар. Сарылыьа гаршы вя юдговужу кими тятбиг едилян «Холосас», ясасян итбурну мейвясиндян щазырланыр.
Итбурну халг тябабятиндя гядимдян истифадя едилир. Итбурну сойугдяймяйя, бюйряк вя гаражийяр хястяликляриндя, юд вя сидикговужу кими тятбиг едилир. Итбурну чичяйиндян дямлянмиш чай гыздырмайа гаршы тясиредижи васитядир.
Итбурну мейвясинин беля гиймятли олдуьуну нязяря алыб, онун топланмасына вя эцндялик гидада истифадя едилмясиня фикир верилмялидир.
Гараьат. Дашдялянкимиляр фясилясиня мянсуб олуб гырмызы, гара вя аь гараьат групуна айрылыр. Гараьатын 140 нювцндян ян ящямиййятлиси гара вя гырмызы гараьатдыр.
Гара гараьат йабаны щалда шималда вя жянубун даьлыг мешяляриндя эениш сащялярдя битир. Гара гараьат май-ийунда чичякляйир. Чичякляри аь-чящрайы вя йа боз-чящрайыдыр. Мейвяляри ийул-августда йетишир. Мейвяляри йумру, тцнд гара, бязян боз-гара рянэли, габыьы бярк вя ичиндя балажа тохумлары вардыр. Йетишиб ютмцш мейвяляр йеря тюкцлцр. Дады турш, ятирли олур.
Тяркибиндя 10-16% шякяр, 2,6-3,9% туршу (алма, лимон, шяраб), 1% пектинли маддя, ашылайыжы вя рянэляйижи маддяляр, каротин, П, Б1 вя Ж витаминляри вардыр. Ж витамини 400 мг%-дир. Ж витамининин мигдарына эюря йалныз итбурнудан эени галыр. Минераллы маддясинин тяркибиндя калиум, калсиум, натриум, магнезиум, дямир, фосфор, манган вя с. вардыр.
Гырмызы гараьатын чичякляри хырдадыр. Майда чичякляйир. Яввялжя чичяк ачыр, сонра иsə йарпаг. Гара гараьатда ися яксинядир. Мейвяляри ийун-августда йетишир. Мейвяси йумру олуб, рянэи гырмызыдыр. Гара гараьатдан фяргли олараг кичик салхымларла дярилир. Дахилиндяки тохумлары вя габыг дамарлары эюрцнцр. Турш, хошмязя дады вардыр.
Гырмызы гараьатын тяркибиндя 4-11% шякяр, 3,8% цзви туршу, 0,43-2,38% пектинли маддя, 0,11% ашылайыжы вя рянэляйижи маддя, 3,88% селлцлоза, 0,91%-я гядяр азотлу маддя, 0,41% пентозанлар вардыр. Ж витамининин мигдары нисбятян аз олуб, 60 мг%-я, П витамини ися 0,4 мг%-я гядярдир.
Гара вя гырмызы гараьатдан ширя, морс (мейвя шярбяти), компот, мцряббя, повидло, жем, ъеле, ликюр, шяраб вя бир чох ашпазлыг вя гяннады мямулаты щазырланыр. Гыша сахламаг цчцн шякярля, шякяр шярбятиндя вя шякярсиз дондурурлар. Ушаг вя пящриз гидасында эениш тятбиг едилир. Гара гараьатын йарпагларындан дуза вя шорбайа гойдугда истифадя едирляр. Йарпагларындакы фитонсидляр тярявязлярин йахшы галмасына кюмяк едир.
Гараьатдан авитаминозда чай кими дямляйиб истифадя едирляр. Ондан витаминли препарат да щазырланыр. Бунун цчцн 1 щисся гара гараьат 2 щисся шякярля гарышдырылыр, ятчякян машындан кечирилир. Щямин гарышыг атеросклероз вя щипертонийа хястялийиня гаршы тятбиг олунур. Йарпагларындан халг тябабятиндя чай кими дямляйиб сарылыг хястялийиня гаршы истифадя едирляр.
Чайтиканı (Щиппопщае рщамноидес). Ийдячичяклиляр фясилясинин чайтиканы жинсиня мянсубдур. Мялум олан 3 нювцндян бири Азярбайжанда битир. Чайтиканы Орта Асийада, Сибирдя, Гафгазда вя Русийанын авропа щиссясиндя чай вадиляриндя, чямянликлярдя, мешя йахынлыгларында, щцндцр даьларда тясадцф едилир.
Азярбайжанын Самур чайы вадисиндя, Губа-Хачмаз, Шяки-Загатала, Нахчыван, Лянкяран зоналарында дяниз сятщиндян 2000 м щцндцрлцйя гядяр йерлярдя коллуглар вя аьаж шяклиндя битир.
Чайтиканы апрел-май айларында чичякляйир. Чичякляри хырда, ятирли вя сары олур. Мейвяляри август-сентйабр айларында йетишир, феврал-март айларына кими колун цстцндя галыр. Мейвяси ширяли сарымтыл-нарынжы вя гырмызы рянэдядир. Мейвяляри, ясасян эирдя, овал вя узунсов формада олуб, 0,5-1 см узунлуьунда вя 0,3-0,5 см ениндядир. Дады ширин, турш, ажытящяр-турш, туршмязя вя ананас ятирли олур. Тохуму тцнд гящвяйи вя парлагдыр.
Чайтиканы мейвяси олдугжа гидалыдыр. Мейвясинин тяркибиндя 3,5% шякяр, 3,2% цзви туршу, 6%-я гядяр зцлали маддя, 9% йаь вардыр. Тохумунда ися йаьын мигдары 12,5%-я чатыр. Чайтиканы итбурну кими витамин мянбяйидир. Чайтиканынын тяркибиндя 16,9-272,5 мг% Ж, 75-100 мг% П, 0,016-0,055 мг% Б1, 0,037-0,066 мг% Б2, 0,79 мг% Б6, 8 мг% Е, 1,1-10,9 мг% каротин (провитамин А), 0,79 мг% фол туршусу (витамин Бж) вя 1,2 мг% К витамин вардыр. Тохумунда 0,28 мг% Б1, 0,38 мг% Б2, 14,3 мг% Е витамин вардыр. Тохумундан алынан йаьын тяркибиндя 250 мг% каротиноидляр, 165 мг% Е витамини вя poliдоймамыш йаь туршулары (Ф витамини активлийиндя) вардыр.
Чайтиканынын мейвясиндян мцалижя ящямиййяти олан мцхтялиф ширя, дадлы вя ятирли компот, кисел, мцряббя, жем, ъеле, пцре, повидло, мармелад, витаминли чай, спиртли ички, настойка вя ликюр щазырланыр. Дондурулмуш щалда йахшы сахланыла биляр.
Чайтиканындан мцалижяви мягсядля гядимдян истифадя едирляр. Мцасир дюврдя онун мейвясиндян бир чох хястяликляря гаршы, о жцмлядян авитаминоз, эюз, диабет, гаражийяр, щипертонийа вя ганазлыьында эениш истифадя олунур. Мейвясинин йаьы йараларын саьалмасыны сцрятляндирир, дярини шца зядялядикдя саьалдыжы тясир эюстярир. Чайтиканы чох гиймятли битки олдуьу цчцн онун тядарцкцня вя истифадясиня жидди фикир верилмялидир.
Сумаг. Сумагчичяклиляр фясилясинин сумаг жинсиня дахилдир. 250-я гядяр кол вя аьаж нювляри мялумдур.
Йабаны сумаг биткисиня Шимали Гафагазда, Даьлыг Крымда, Загафгазийанын даьлыг-мешялик районларында, Азярбайжанда ися Лянкяран, Эюйчай, Губа, Шяки-Загатала районларынын даь мешяляриндя чох тясадцф едилир. Сумаг ийун-ийулда чичякляйир. Хырда йашылтящяр эюй рянэли тутгун чичякляри узунсов-конусвари сцпцрэяжийин цзяриндя топланыр. Сумаьын мейвяси сентйабр-октйабрда йетишир. Щяр мейвя сцпцрэяжийинин цзяриндя 200-300 вя даща чох мейвя олур. Мейвяляри нязяри жялб едян тцнд гырмызы вя эирдядир. Дады турш вя бцзцшдцрцжцдцр. Мейвяляри гурудулуб порошок щалына салындыгдан сонра ят вя балыг хюрякляриндя тамлы гатгы кими ишлядилир. Сумаг йа исти емал заманы хюряйя гатылыр, йа да нялбякидя щазыр хюряйин йанына гойулур. Тикякабаб, лцлякабаб, гызардылмыш ят, ят гутабы yanında сцфряйя верилир. Сумаьын турш дады онун тяркибиндяки шяраб туршусундан иряли эялир. Сумагда, щямчинин Ж витамини, каротин, ашылайыжы вя рянэляйижи маддяляр вардыр.
|
Из за большого объема этот материал размещен на нескольких страницах:
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 |


