Партнерка на США и Канаду по недвижимости, выплаты в крипто

  • 30% recurring commission
  • Выплаты в USDT
  • Вывод каждую неделю
  • Комиссия до 5 лет за каждого referral

9.1.3. Мейвя вя тярявязин тохумаларынын юйрянилмяси

Бу мювзуну ашаьыдакы суаллар цзря юйрянмяк лазымдыр:

1.  Ещтийат вя меристематик (тюрядижи) тохумалар.

2.  Механики вя ютцрцжц тохумалар.

3.  Биткилярин (мейвя вя тярявязин) веэетатив органлары.

Тядгигат нцмуняляри – зоьун вя кюкцн бюйцмя нюгтяляриндян щазырланмыш препаратлар, йарпаг епидермиси, картоф йумрусу, йеркюкц.

Ещтийат тохумалары алма, баш соьан, йеркюкц вя башга битки тохумаларынын назик кясикляриня микроскоп алтында бахмагла юйрянилир. Ещтийат тохумалар, дахилиндя онун гидалылыг дяйярини тяшкил едян маддяляр топланан паренхим щцжейряляриндян тяшкил олунмушдур. Бцтцн истигамят­лярдя паренхим щцжейряляр ейни юлчцйя вя биринжи селлцлоза гылафына маликдир. Паренхим щцжейрянин кцтлясинин артмасы щесабына мейвя вя тярявязин тохумаларынын артмасы баш верир.

Меристематик вя йа тюрядижи тохумалар кюкцн бюйцмя нюгтяляриндя, биткилярин зоьларында, бцтцн зоьларын баш щиссясиндя, тумуржугларда вя кюклярин ужунда йерляшир. Онлар йарпагларын дибляриндя, тумуржугларын габыг щиссясиндя бюйцмякдя олан конус шяклиндядир. Кюкцн ужундан щазырланмыш препарата бахдыгда конусвари эюйярян щиссяни эюрмяк олур. Онларын сятщи кюкцн цстцнц юртян хцсуси груп щцжейрялярля юртцлц олур. Конусун зяриф щцжейрялярини кюк цскцйц бюйцмя заманы торпагда зядялянмядян горуйур.

Мейвя вя тярявязлярин меристематик тохумалары биткинин мцхтялиф йерляриндя олур. Мейвякюклцлярдя онлар мящв олмуш йарпагларын йериндя ямяля эялир. Икинжи или щямин тохумаларын бир щиссяси йарпаг, бир щиссяси ися чичяк зоьу ямяля эятирир. Баш соьанда щямин тохумалар йумшаг габыгларын ичярисиндя эизлянир, аьбаш кялямдя ися щяр йарпаьын ясас зоьла бирляшян дибиндя йерляшир. Мейвялярин меристематик тохумалары онларын тохумунда йерляшир.

НЕ нашли? Не то? Что вы ищете?

Юртцжц тохумалар даща зяриф олан дахили тохумалары хошаэялмяз харижи тясирлярдян – гурумагдан, механики зядялянмядян, температурун кяскин дяйишмясиндян, микроорганизмлярин кяскин дяйишмясиндян вя с. горуйур. Онлар епидермис вя перидермадан тяшкил олунмушдур.

Епидермис – бир щцжейря гатындан ибарят олан биринжи тохумадыр. Епидермис щцжейряляри жанлы, щамар, мцхтялиф формада вя бир-бириня щцжейряарасы олмадан сых бирляшмиш олур. Онун щцжейряси щямишя жанлыдыр, диварлары селлцлозадан тяшкил олунмушдур, щям дя бир гайда олараг харижи гылаф дахили гылафдан бир гядяр галындыр. Буна эюря дя епидермис щцжейряляри дахили тохумаларын тязйиги алтында дартыла биляр. Епидермисин сятщиндя ясасян кутин вя йаьабянзяр мад­дялярдян тяшкил олунмуш щцжейрясиз пярдя – кутикула ямяля эялир. Бу, суйу вя газы, демяк олар ки, кечирмир. Нормал газ мцбадиляси вя суйун бухарланмасы цчцн епидермисдя аьызжыг вар. Епидермис юз сятщиндя мцхтялиф чыхынтылар вя тцкляр (пярдяйя охшар) ямяля эятиря биляр. Йетишмиш тохуманын ениня кясийиндя епидермис чох йастыланмыш эюрцнцр.

Препаратлары микроскоп алтында юйряндикдя мцтляг епидермисин цмуми схемини, аьызжыьы вя чыхынтыны эюстярмяк лазымдыр.

Икинжи юртцжц тохума бюйцйян тохумаларын тязйиги алтында епидермисин гырылдыьы йерлярдя ямяля эялир вя перидерма адланыр. Перидерманын горуйужу функсийасы епидермисдян чох щисс олунур. Перидерма икинжили тюрядижи тохумадан – камбидян вя йа феллоэендян ямяля эялир. Феллоэен тяряфиндян хариждя ямяля эялян щцжейряляр феллема, дахилдя ямяля эялянляр ися феллодерма адланыр. Феллома вя феллодерма щямишя жанлыдыр, феллодерма щцжейряляри суберини юзцня чякиб мящв олур, юзц дя пробка ямяля эятирилмяси феллеманын харижи щцжейряляриндян башлайыр. Беляликля, перидерма – феллоэен, феллема вя феллодермадан тяшкил олунмуш мцряккяб комплекс ямяля эятирир. Механики зядялянмиш йерлярдя феллоэен олмадыгда беля, зядя перидермасы адланан юртцжц тохума ямяля эялир.

Перидерманы юйрянмяк цчцн картоф йумрусундан щазырланан кясиклярдян вя картоф йумрусунун юртцжц тохумаларындан истифадя едилир. Бунун цчцн картоф йумрусу жидди йуйулур вя бычагла бир нечя щиссяйя бюлцнцр. Картофун габыьынын цстцндян вя она йахын ширяли ятликлярдян цлэцжля чох назик кясик щазырланыр. Чалышмаг лазымдыр ки, кясилмиш габыг вя ятлик щисся картофун сятщиня нисбятян дцзбужаг алтында олсун. Щазырланмыш кясик бир дамла су олан яшйа шцшясиня гойулур вя юртцжц шцшя иля юртцлцр. Препарата микроскоп алтында бахдыгда онун айры-айры щиссяляри эюрцнцр. Перидерма кясийин харижи щиссясиндя йерляшир вя 5-дян 15-я кими сайда дцз радиал сырада йерляшян енсиз, бир-бириня сых дайанан щцжейрялярдян ибарятдир. Щцжейряляр бир-бириня чох сых йерляшир, щцжейрялярарасы олмур. Щцжейрялярин диварлары назик, бозтящяр вя йа тцнд гонур рянэдядир. Перидерма дахили тяряфдян ири назик диварлы щцжейрялярдя юртцлц олур, бу ися картоф йумрусунун ещтийат паренхим тохумасыны тяшкил едир.

Механики вя ютцрцжц тохумалар. Биткилярдя механики тохумалар сых даиряви вя йа айры-айры щиссялярдя йерляшир. Онлара колленхима вя склеренхима аиддир. Колленхима биткилярин жаван бюйцйян органлары цчцн дайаг ролуну ойнайыр. Колленхима гейри-бярабяр галынлыглы одунланмыш гылафдан ибарят жанлы чохбужаглы щцжейрялярдян тяшкил олунмушдур. Биткилярдя колленхима билаваситя епидермис алтында йерляшир.

Склеренхима одунланмыш щцжейря гылафындан ибарятдир, онун щцжейряси гисмян вя йа тамамиля юлцшкяндир. Склеренхима щцжейряляри склерид вя сапвари вя йа дашланмыш щцжейряляр щалында груплашдырылыр. Йетишмямиш армуд вя щейвада олур.

Ютцрцжц тохумалара ксилема вя флоема аиддир. Ксилема су вя минерал маддяляри биткинин кюкцндян онун зоьларына вя йарпагларына ютцрцр; флоема ися пластики вя цзви маддяляри йарпаглардан зоь вя кюкляря ютцрцр. Ксилема дамарлардан ибарятдир. Гылафын галынлашмасы хцсусиййятля­риндян асылы олараг дамарлар щялгявари, спиралшякилли, мясамяли вя пилляли олур. Флоема торшякилли боружуглардан (трубкалардан) тяшкил олунмушдур. Ютцрцжц тохумалары картоф йумрусундан вя йеркюкцндян щазырланмыш препарат­ларда юйрянирляр. Ксилема ири юлчцлц, дцзэцн йумру формалы галындиварлы щцжейрялярдян ибарятдир. Флоема хырда, ясасян чох тилли щцжейрялярдян – торшякилли трубкалардан ибарятдир.

Биткилярин веэетатив органлары. Бунлара йарпаг, зоь, кюкцйумру вя кюкцмейвя аиддир.

Мцасир тяснифата ясасян йарпаг тярявязляря кялям тярявязляри (эцл кялям вя колрабидян башга), эюй соьан тярявязляри, эюйярти тярявязляри аиддир. Зоьлары истифадя олунанлара колраби вя гушгонмаз (гуланчар) аиддир. Кюкцйумрулара картоф вя топинамбур; кюкцмейвялиляря йеркюкц, чуьундур, турп, турпжа шальам (жырщавуж) аиддир.

Йарпаьын ясас функсийасы фотосинтез просесини щяйата кечирмякдир. О, щямчинин гидалы маддялярин топланмасы вя йыьылмасы (нохудун, лобйанын ляпяляри; баш соьанын ширяли лятли габыглары) функсийасыны да йериня йетиря билир, еляжя дя биткини гурумадан горуйур.

Йарпаг енли щамар щиссядян – пластинкадан, йарпаьын дамарларындан вя саплагдан ибарятдир. Йарпаьын пластинкасы епидермисдян вя ясас тохумадан – йумшаг щиссядян ибарятдир. Йумшаг щиссядя дашланмыш щцжейряляр, ефир йаьы йувалары вя ширя борулары вя с. олур. Йарпаьын дамарлары ютцрцжц вя механики тохумалардан, йарпаьын ясас тохумасы (мезофилл) хлорофилля зянэин олан жанлы паренхим щцжейрялярдян ибарятдир. Йарпаьын 2 нюв тохумасы фяргляндирилир: чяпяр вя сцнэяр тохумалары. Чяпяр тохумалар дцзбужаг алтында йарпаьын башына узанан щцжейрялярдян тяшкил олунмушдур. О, йарпаьын йухары щиссясиндя йерляшир. Онун щцжейряляри хлорофилля зянэиндир. Сцнэяр тохума чяпяр тохумасынын алтында йерляшир. Онун щцжейряляри даиряви олуб, бир гядяр сейряк йерляшир, онларын арасында шахялянмиш щава каналлары системи ямяля эятирян ири щцжейряарасы бошлуглар вардыр.

Йарпаг кутикула иля епидермисля юртцлцр. Щава мцбадиляси цчцн аьызжыглар вар. Йарпаьын анатомик щиссяля­рини юйрянмяк цчцн йарпаьын ениня кясийиндян алынан препаратдан истифадя олунур. Препарата микроскоп алтында бахмагла сцнэяр вя чяпяр тохумалар, йарпаьын дамарлары, юртцжц тохума – кутикула иля епидермис вя аьызжыг тяйин олунур.

Биткилярин зоьлары гидалы маддяляри кюкдян йарпаглара вя яксиня ютцрцр. Бюйцйян кюкцн зоьу тяпя тумуржугла гуртарыр. Яэяр зоь гидалы маддялярин топландыьы йердирся, о, формасыны дяйишир. Формасыны дяйишян зоьлара картоф йумрусу, баш соьан вя с. мисал эюстяриля биляр.

Картоф йумрусу – йералты эювдянин (столонун) галынланмыш ужудур. Картоф йумрусунун зоьа охшар тябиятини онун сятщиндяки йухуйа эетмиш тумуржуглара охшайан эюзжцклярин олмасы иля изащ етмяк олар. Щяр эюзжцкдя 3-4 тумуржуг йерляшир.

Картоф йумрусуну юйрянмяк мягсядиля, яввяла онун харижи гурулушуна нязяр йетирир, онун сятщиндяки столона бирляшян щиссяси (эюбяк щиссяси), буна якс олан тяпя щиссяси, вязиййятиня эюря торпаьа дайанан тяряфи (ашаьы щиссяси), габарыг щиссяси (цст щиссяси) вя эюзжцкляр юйрянилир. Сонра картоф йумрусуну отуражагдан баш щиссяйя гядяр йарыйа бюлцб дахили гурулушуна эюзля бахыб юйрянирляр. Йумрунун харижи гаты – перидермадыр, бундан сонра габыг, даща сонра даиряви гурулушлу дамарлы-торлу тумуржуглар йерляшир. Йумрунун мяркязи щиссяси црякжик адланыр.

Тяжрцбянин апарылмасы. Картоф йумрусуну узунуна кясиб шяклини чякмяк, орада ашаьы щиссяни, тяпя щиссядяки эюзжцкляри, пробканы, габыьы, даиряви дамарлы-торлу тумуржуглары вя йумрунун црякжийини эюстярмяк лазымдыр.

Соьанаг – йарпагла бирликдя зоьдан ямяля эялян органдыр. Соьанаьы узунуна кясиб ики йеря айырырлар. Соьанын отуражаьында (кюк щиссядя) йетишмямиш гыса зоь вардыр ки, бу соьанын диби адланыр. Соьанын дибиндян ашаьыйа кюкляр, йухарыйа ися формасыны дяйишмиш йарпаглар, соьанын габыглары чыхыр. Соьанын мяркязиндя цст тумуржуг йерляшир ки, бундан да икинжи или йарпаг вя чичяк зоьу ямяля эялир. Соьанын узунуна кясийинин шяклини чякмяк лазымдыр. Бурада зоьу, йарпаглары, тумуржуг вя кюкляри эюстярмяк лазымдыр.

Мейвякюкцн гурулушу. Мейвякюкц харижи тяряфдян шагули 3 йеря кясирляр: баш щисся, бойун вя ясас кюк. Мейвякюкцн щямин морфолоъи щиссяляринин гидалылыг дяйяри ейни дейилдир. Баш щиссядя – мейвякюкцн цст щиссясиндя ясасян йарпагларын диби йерляшир, боьаз щисся баш щиссядян сонра мейвякюкцн бир гядяр дар щиссясидир. Боьаз щиссядя йан кюкляр олмур. Баш вя бойун щисся ясасян торпаьын цстцндя, гисмян ися торпаьын алтында йерляшир. Бойун щиссядя одунлашмыш тохумалар олмур вя гидалы маддялярин мигдарына эюря ясас кюкдян фярглянир. Кюк щисся башга щиссялярдян йан эюзжцклярин олмасы иля фярглянир.

Из за большого объема этот материал размещен на нескольких страницах:
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69